| TE WANANGA.
shall be furnished by each napu claiming as above
given and shall be dealt with, in the same manner as
Ihe documents were at the opening of the Court.
In every case the disputants shall be those who
shall give their evidence at the settlement of the
tribe entertaining the Court.
Each and any tribe or hapu so calling a meeting
at their settlement shall entertain without cost the
Maori Arbitrators and interpreters.
Tribes or hapus who are required to meet at the
settlement of other tribes on such Court business shall
not allow men, women, or children to go with them
to such settlement, save only those who are to give
evidence in any case being heard before the Court.
All the evidence given in any case shall be
written in the Maori language, and shall be a complete
verbatum report of the evidence given, which, with
the decision of the Maori Arbitrators, shall be sent
to the Governor, who shall publish in Maori the
judgment so given in the " Government Gazette"
In case of a rehearing being applied for, such
shall be done within two months of the
publication of the "Gazette" notice; and in
all rehearings all the former evidence shall
be produced before the Maori Arbitrators, who
shall act iu the same manner as before. The new
Arbitrators shall be nominated as before, but by no
means shall any Arbitrator act a second time in
any case. Such second investigation shall be final
and complete after such shall have again been
published by the Governor in the " Government
Gazette'' in the Maori language.
A Court constituted as above suggested giving
all the power to the Maori, and making him his own
judge, throwing all the onus of just action between
tribe and tribe on him, would be a tribute to his
knowledge and right to act for himself, that would
be appreciated by the tribes, and it would be one
more link in the chain to bind them to us as one
people. ______________
TE PAREMATA.
He nui noa atu nga korero a nga mema o Te
Paremata, otiia he hau kau te tukunga iho. Nga tino
kupu nui i kiia i tenei tuunga o te Paremata, ko nga
korero a te kai tiaki moni, a Te Paraihe. I mea
hoki aia, kua tupu nui haere nga pai o nga mahi o nga
motu nei, a ko te nui o nga moni e pau ana i nga
mahi e mahia ana ma te iwi, e ea ana i nga moni e
kohikohia ana e nga Katimauhe.
He mea ui pakiki e etahi o nga mema, nga mahi i
mahia e Kawana Kerei ma i nga kui i turia ki Hikura-
ngi, a ki Waitara. I mea hoki a Te Pooki, he
wawata kau te korero i aua hui. Ano ka rongo a
Rewi i aua kupu a Te Pooki, tukua mai ana te waea
a Rewi kia Kawana Kerei raua ko Te Hiana. A koia
nei nga kupu o te reta a Rewi ki te Nupepa i
Taranaki mo nga kupu a Te Pooki. Ki te
Etita o te Taranaki Herara, Waitara Akuhata 9,
1878. Taia e koe nga kupu i raro iho nei. Na te
Nupepa ahau i rongo ai, e whakahe ana a Te Pooki
ia Kawana Kerei, raua ko Te Hiana, mo nga korero i
korerotia ki Waitara. A i whakahe ano hoki a Te
Pooki, mo Manga i haere mai nei ki Waitara. Kahore
he tangata maua, e he ai te korero a one: tokotoru, a
Kawana Kerei, a Te Hiana; a Manga. He mea hoki
kua whiti te ra, kua puta te ra i te kapua pokere. A
ko te tamaiti kua whanau, he tama taane, a kua tu
maaro taua tamaiti kua haere kaha, i Waitara. He
mea hoki, na Kawana Kerei, i mawheto ai te ringa o
Te Pooki i te mahunga a Manga, a kua mawheto to
ringa o Manga ia Kawana Kerei i te mahunga o Te
Pooki. E hoa, e koe e te tangata e whakahe nei, mau
e mahi tauira mai, ki ta maua mahi ko Te Hiana. I
kite a Manga ia Te Makarini, i Patuko, i te takiwa ki
te Kuiti. A ka mea atu a Manga, tena kia tira e
taua he rakau pai kia tupu ai, a na te hau i mate ai
taua rakau. A i kite ano hoki a Manga ia Te Rata
Porena, a na raua i whakato o te rakau i Areka i Taupo,
a na te hau anu o Tongariro i mate ai taua rakau.
A maua mai ana ki Waitara tiri ai, a kua tapu, kua
tawhai te tupu. Ko Hune te marama. Na Kawana
Kerei, na Te Hiana, a naku hoki taua rakau i whaka-
to, a kua tupu pai taua rakau, a kua pakari te hua o
taua rakau i te Raumati. Maua mai etahi o nga hua
o taua rakau ma te Pakeha raua ko te Maori. Ko
Maehe te marama mo te motu katoa ki Waitara.
Whakarongo mai koutou katoa. I muri iho o taku
tuhituhinga i te reta, kua whakamaoritia mai ki au.
A e mea ana ahau kia korero ano ahau i etahi kupu
ano. A koia nei aku kupu. E riri ana ahau, ki nga
kupu a Te Pooki i kii nei, he hiahia taku ki te whenua
ki te moni kia riro mai i au. Tenei taka kupu, ma
Te Pooki raua ko ana hoa e tautoko te mahi a Kawana
Kerei raua ko Te Hiana, kia tino koa ai taku ngakau,
kia koa nui a kei te koa o te moni o te whenua e ngaki
ai. Tetahi kupu ano aku, kahore taku tono, kia riro
mai a Waitara i au, i pena te tikanga o aku kupu mo
Waitara kia homai kia au, me te tikanga e kiia na e
te Pakeha. I mea hoki ahau, homai te kino, whaka-
hokia mai te he kia mahia ai e Kawana Kerei e Te
Hiana, e ahau hoki, ki te rakau pai, ki te rakau o te
noho pai, ma nga iwi e rua. Me noho te Pakeha i
reira. NA MANGA.
E mea ana tetahi mema o te Paremata ka kiia e ia
tana kupu hei take korero mo te Paremata, kia hiko-
hiko te tu o te Paremata, he tau ki Poneke, he tau ki
Akarana, he tau ki te Waipounamu, a me mutu te tu
tonu i ia tau, i ia tau i Poneke me tu te Paremata i
etahi tau, i etahi wahi ke o nga motu nei.
A no te wa i mea ai tetahi mema, me mutu te uta
moni a te Paremata ki nga mema, hei utu mo ratou e
noho nei i nga whare o ratou e noho ai i Poneke I
nga ra e ta ai te Paremata. Ka ki a Taiaroa, i te wa
i korero ai te Paremata mo aua moni utu mo nga
whare. E hoa e te Tumuaki: E mea ana ahau, ko
te korero mo nga moni e kiia nei, me timata ta tatou
mahi ia tatou ano, koia ahau i mea ai ko te moni
£21,575, (e ruatekau ma tahi mano, erima rau e
whitu tekau ma rima), e utua nei kia tatou ki nga
mema o te Paremata nei, rae whakakore aua moni,
kia kore e utua kia tatou. He mea hoki, ki te mea
ka kiia kia mahi utu kore etahi o nga tangata e mahi
ana i te Paremata nei, penei me mahi utu kore ano
hoki tatou. He mea hoki naku, mehemea e utua ana
nga moni e homai nei kia tatou e Te Paremata, hei
utu mahi, penei he nui noa atu nga rori e oti i aua
moni tinitini, heoi ano aku kupu. |