| TE HAEATA.
tika ko Wiremu Tauira, te Rangatira o
Ngatitewehi :
Whakarongo mai, e Hone Wetere raua ko
Kingi Kikikoi. Ka whakaae au ki nga kupu
a Hone Wetere e whakapuaki nei ki te aroaro
o tenei Runanga. Kin rongo mai koutou, e
(enei Runanga. Me kore tenei mea te mahi
Kingi me to Kara, me kore inaianei. Kua
ki atu au ki a koe, e Pingareka, i mua, hei
aha, hei aha ? Na, inaianei kua tono rongo
au i nga kupu tika, inaianei ka hari toku
ngakau, Kia rongo mai koutou, e tenei
Runanga. Toku tupuna ko te wehi ki te
kino, ko te wehi ki nga hara katoa ; te mea
i pai ki toku tupuna, ko te ata noho, ko te
pai ; inaianei, rito tahi (a toku tupuna i
whakaaro ai. Na, koia tenei, ko te Whaka-
kapono. Kia rongo mai koe, e Hone Wetere.
Ka tomo au ki te korero. Tanumia tenei
mahi inaianei ano, i roto ano i tenei korero-
tanga He kupu pono enei, e tenei Runa-
nga katoa, me korero tenei mahi inaianei
ano, me tuku atu enei kupu kia rongo nga
iwi katoa o tenei motu, me nga Pakeha o te
au katoa, kia ahatia atu tera iwi tera iwi
korero atu ai i aua korero Kingi, whakatu
Kara. Kia rongo mai koutou. Ko te wha-
kamutunga tenei o taku hamumu ki Ienei
mea ki te Kingi.
Ka mutu ta Wiremu Tauira, ka tu ko
Hohua Mouhaere, te Rangatira o te Pa-
tupo:
Whakarongo mai, e Hone Wetere raua ko
Kingi Kikikoi. E hari ana toku ngakau ki
tenei korerotanga ki tenei huihuinga ka rongo
nei ahau. Kia rongo mai koutou, e tenei
Runanga. Whakakahoretia tenei mahi, te
mahi Kingi, inaianei ano, engari me titiro
ra tatou ki nga kupu e korerotia ana e tenei
whakaminenga. Whakarongo mai, e Hone
Wetere. Ko ahau te tamaiti pumau a te
Atua ; taku mahi inaianei he mahi whaka-
pono : a, i te oroko-taenga-mai o nga Minita
a tae mai ana ki naianei, ko taku mahi tonu
tena. Me whakakahore te Kingi me te Kara,
kia kore rawa. Kati te tinihanga a te
tangata, kati te hapai i tena mahi Kingi, i
tena mahi Kara. Tukua ki raro o koutou
kino, e mahi ki te oranga; whakahua te
waiata whakarongo. E Hone Wetere, kua
tae taku pukapuka ki Ngaruawahia : i mea
atu au kia whakakahoretia tera mahi, te mahi
Kingi me te whakatu Kara : he tino kupu
pono taku kia whakakahoretia. Ka rongo
nei au i tenei huihuinga, ka koa toku ngakau,
ta te mea kahore hoki au e hohatia ki taku
mahi whakapono. E hoa rua. kia kaha,
tamia tenei mahi Kingi, mahi raruraru.
Ka mutu; ta Hohua, ka whakatika ko
Kingi Kikikoi :
Whakarongo mai e Hohua, e Wiremu.
Naku hoki (enei mea i mahi, ara, naku a Po-
tatau i whakai u, ua maua ko 5 Hoani Papita ;
ara, taku mahi i mua ae pupuru whenua ;
rile tonu taku maui ki ta te Pakeha, ara, te
pupuru whenua hei tupuranga kai kia ora
nga tamariki. Ma te hiahia ano ki te noho e
pai ana, e hara tera i te he o te Pakeha, e
ngari no tatou ano no te Maori, Rere : ka- :
hore ano ahau i rongo i kite kia tango noa
te Pakeha i te kainga o tatou o te Maori, ka-
ore ano au i rongo. Kia ata whakarongo
mai iana koutou, e tenei Runanga. Na
te mahi nei na te tangata ahau, ara, i wha-
karongo atu ki nga tamariki ki nga mea kua
kite nga Karaipiture, ka whakarongo atu ki
te papai o nga kupu. Ki taku whakaaro hoki,
e kore e huihui nga tangata katoa ki te ta-
ngata iti, engari ki nga tangata nunui anake :
waihoki me te ritenga Karaipiture me te ma-
hi Kingi, e kore e pai ma nga tangata toko-
maha, engari ma nga rangatira anake. Na,
inaianei kia korero mai nga tangata katoa ki a
maua ko Hoani, kia mea mai kei a ratou te
whakaaro me te huinga o nga korero. Ka
mea ahau na toku kuaretanga tenei, ko te
rironga ma nga tamariki au e korero mai,
ara, mo tenei mahi Kingi kua rongo mai nei
I koutou. E tenei runanga, naku i whakatu
tenei mahi te Kingi. Naianei, e te whanau,
ka kore i au tenei mahi Kingi te whakatu
Kara, ka kore i au inaianei. Kore rawa,
kore rawa, e kore e tu inaianei, ta te mea ka
nui te pouri. Katahi au ka mohio ko te mu-
tunga tenei o ta nga tangata i tango ki tera
mahi Karaipiture ki te whakatu Kingi, ko
tona mutunga tenei, he whawhai, he mate.
He aha te pai o tenei mahi ? Takahia rawa-
tia nga kino katoa.
Ka mutu tu Kingi Kikikoi, ka whaka-
tika ano ko Hone Wetere:
Whakarongo mai e te Runanga nei. Ka
timata (e whawhai ki Taranaki, ka puta
taku kupu ki oku teina katoa, E hoa ma,
kei haere koutou ki tera mahi kino. Na,
kahore oku teina i tae ki tera mahi, a tae
noatia nei te mutunga o tera whawhai. I
naianei ka puta taku kupu ki a koutou, e te
Runanga nei; ki te mea ka poka te whawhai
i Waikato, ahakoa na te Maori i poka, na te
Pakeha ranei, kia rongo mai koutou, ekore
rawa ahau e tae atu ki tena mahi kino ki te
whawhai, kore rawa rawa. Ko taku kupu
whakamutunga, kua whakatakotoria e au te-
nei i te timatanga o te whawhai ki Taranaki,
a ka whakatakotoria nei ano e au i naianei.
Kia rongo koutou, hei titiro ma koutou i roto
i nga ra e takoto ake nei. Tenei ano tetahi
kupu aku. Me huihui ano tatou a mua ake
nei kia noho tahi to tatou Minita, a Henare,
hei reira korero ano tatou, kia whakarongo
hoki to tatou Minita ki a tatou kupu, hei hu-
rihuri hoki nana i a taotu kupu. Otira, me
tu atu o tatou kupu ki nga iwi katoa o tenei
motu katoa, kia rongo, kia kite ratou. .
HONE WETERE.
Kawhia, Mei 29, 1861.
KA WHAKAMUTUA E TE ATUA TE-
NEI WHAWHAI.
Te Tuhana,
Hune: 26, 1861.
E HOA E TE PATARA,
Ka tae mai te aroha o to Atua ki te
ao Maori nei. I te timatanga kua matau
mai ia, e, ka kino teao. Ka mahara mui
ia ki ana tangata, e, maumau te mahi a
te Atua i a tatou.
E nga tangata e moe ana i te wahine,
kia mahara kei mamingatia tau tamaiti e
nga rangatira raweke. Kia pai te tika-
nga. Tirohia te kupu a Rawiri e ki ana
*' E nga wairangi, kati ra te wairangi."
Ki taku whakaaro, e nga iwi e noho nei i
te ao, me noho pai marire tatou, i ta te
Atua mar» nui i te ao, kati te whai ki
nga ritenga o nga rangatira. Tirohia te
kupu e ki mai na, "He mea. kukume he
mea mea poa ki to ratou hiahia." Kei
mate kau tau tamaiti. Maumau moe kau
koe i tau wahine; maumau taurima kau
koe i tau tamaiti ka riro i te reo ranga-
tira ki te mate. He aha te pai o tena
i mahi o le pakanga ? Maumau te tangata
I ki te reinga ! Engari te mahi ki te Atua
ka tika. E nga iwi o runga o raro kia
marama tatou. Titiro mai koutou ki te
mahi a Taranaki raua ko Ngatiruanui, a
te Atiawa, a Waikato; e pai ana koia ki
I ta koutou na titiro? Ki au, e he ana.
I Ko wai ra he rangatira hei atawhai pani
i o tatou o nga Maori? Ki au, kahore,
hore rawa rawa. No te mea kua raru-
ngatia mai he kino ki a tatou i mua e te
Atua i tenei whakatupuranga tangata.
Kia marama e nga rangatira te rapu ti-
kanga mo tatou. Kua ki mai te Atua ki
a tatou, * me inoi a ka homai." He tika
taua kupu a te Atua. Ma wai ranei e
kite ai i te tahi rangatira hei atawhai pa-
ni kia kaua rawa he raruraru. E kore
e ora te pani, ki te mea ka kino te tauri-
ma ; e kore e noho te putao ki te mea ka
he te atawhai. Tena, ka pai te taurima
ina ka nohoia tana kainga e te tangata.
Waihoki ra ko te tangata, ara ko tera-
I ngatira, nana e atawhai i a tatou motu nei.
{ Koia tena ko le tika hei taurima i te wa-
hine raua ko te tamaiti. E kore hoki te
Atua e pai kia mahi rauhanga te ngakau
o te tangata. Engari te kupa kei a Ma-
tiu, "Matua rapu i te rangatiratanga o
le Atua me ona tikanga." Ko ana tika
nga, ko te atawhai ko te pai, ko te mate
kore. Koia ra tena, e nga iwi o Tara-
naki, o Ngatiruanui. E ki mai ana a te
Karaiti, kati te hara, kei riria tatou e ia.
NA TAMATI.
[Tika rawa te kupu a Tamati, ko te tika
hoi atawhai. Ha ! na wai i kawe mai te
tika? Koia ano tena, na te Pakeha i ka-
we mai te tika me to ora ko te Pakeha
hei atawhai hei whakarangatira i te motu
nei. Koia i mea ai, kati te whawhai ki
te Pakeha.]
TE HAHI I MURI I A TE KARAITI
I TE tau 1200 M.K. ka karangatia e Pope
Innocent III. he crusade, ara, he whawhai
ki nga Waldenses. Te tangata i uru ki
taua ope, whakapahemotia katoatia ake e.
uma Pope ona hara. 500,000 te ope i
whakarika. To ratou rangatira ko Simon.
E toru nga tau e patupatua ana taua iwi,
e tukinotia ana. To ratou tokomahatanga
kei Toulouse, he mea atawhai ano na
Raymond, rangatira o taua whenua. Na, |
2