| [NAMA 28 O TE TAU 5.] TE PUKE KI HIKURANGI, HEPETEMA HATAREI 17,1904. [Wharangi No. 2
pupuri mai i te manawa ka nguha ki te ara.
Kua whakamaramatia e to koutou taonga i
enei putanga ka hori nei, nga Patuwatawata
mo to koutou taonga, kaati ko i ana tonu te
kaupapa hei tirohanga iho ma koutou, tae
noa ki nga tangata i kowhiria hei whaka-
haere i nga tika mo te "Puke". Heoi e tu-
pono mai te whakaaro pono i roto i te hine-
ngaro ki te oha a to koutou whanaunga,
homai o koutou ingoa tono pepa o te "Puke
Ki Hikurangi," me a koutou panui e hiahia
ai koutou hei pikaunga ma to koutou mau-
nga tapu, hei matakitaki iho ma nga tini
tangata o nga marae o Aotearoa me te Wai-
pounamu, haunga ia nga mea kei roto i etahi
o tatau taonga, ara, ia to Matuhi raua ko te
Pipiwharauroa, no konei e nga iwi e nga
wehewehenga hapu o roto, kia kaha kia ka-
kama, koi rokohia mai tatau e nga tai a
Ruatapu, e pokaikaha noa iho ana i te pae-
nga o te maara, a, i roto ranei i to ururua i
to whakaaro kore, no reira haere mai e piki
ki runga i to tihi o to koutou maunga hei
taanga manawa mo tatau.
Kaati kua whakaaro hoki to koutou ko-
miti o te "Puke" kia inoi ata ratau ki nga
Tiamana Kaunihera me nga Timuaki Komi-
ti o roto o nga rohe Kaunihera o nga motu
e rua noi, kia tautoko mai koutou i to tatau
"Puke" te oha a to koutou hoa whanaunga,
kua wehe atu ra ki te po-tangotango, ki te
po-tiwhatu-ai-kerekere te whaia. 1 te mea
kua whakahuatia koutou ki runga ki nga
turanga kua kiia ako nei, kia kaha ki te inoi
ki nga tangata taane, wahine, tamariki o ro-
to to tatau hapu i roto io tatau rohe Kauni-
hera, kia uta mai i o ratau whakaaro ki ru-
nga ki to tatau maunga, ara, o koutou
whakaaro e kitea iho anu e te hinengaro e
pono ana, e tika ana, koi ara hei matua-a-
iwi haerenga mo te iwi ki runga ki to tika,
me te pono i roto i enei ra, koia i hihiko
ake ai te whakaaro ki te hapai i enei kupu,
kia wawe te iwi to takatu i roto i tona koha-
nga, ki te titiro i to tika i to hee, i te ora i te
mate. Koi rokohia tatau a nga poo a Wha-
karuaimoko potiki, a Papa raua ko Rangi.
Kia kaha mai koutou ki te whakawhaiti
mai i nga tangata kei waho e taka ana, no
konei kia uaua ma nga tangata taane, wahi-
ne, tamariki ranei, e hiahia aua ki te tono
popa, e tuku mai o ratau ingoa me nga ingo-
a o ratau kainga tuturu, me nga Poutapeta
hoki e patata ana ki o ratau kainga, a, kia
noho tumanako i roto i o koutou whakaaro
rangatira tenei panui.
Na, e nga iwi me nga hapu, tenei te oha
a o koutou tipuna, a o koutoua matua, ka
tukua atu ki o koutou marae, me nga pikau-
nga i utaia atu ai ki runga Ui a ia, ma kou-
tou e titiro iho e maro ana . ata waiho ake
ena, engari kohikohia i nga mea e ngohe-
ngohe ana. I te mea kua mate to koutou
whanaunga te tangata nana tatau i whaka-
huihui i nga ra ka taha ki tua, mahue iho
nei ko te iwi ki muri nei pokai-kaha noa iho
ai, he mea tika ano kia rapu tatau te iwi i
runga i te ngakau mamae, me te patuki me
kore e uakina kia tatau nga tatau o te tika
me te Honore, ia tatau e haereere nei i roto
i te atarangi o Le mate i tenei ao. Katahi
ano hoki te ngakau ka oho ake i roto i te po-
uri ki te maramatanga, ka tatu hoki te wha-
kaaro kia tukua atu a te "Puke" kia haere
atu ki te tutoro haere i ona tauranga iho o
mua, koia ka utaina atu nei ki runga kia ia,
ko te whakatuwheratanga i nga whakaaro
me nga mahi e tika ana hei utanga mai ma
nga iwi me nga hapu o runga i nga motu e
rua nei, kua tuhia i runga ake nei. 1 te
mea kua watea a te "Puke" ki te pikau i
nga utanga katoa e hiahiatia ana e te tanga-
ta hei pikau ma te ''Puke" engari ko nga
kupu taunu, korero kino, ngautuara, e kore
ena e utaina ki runga ki to koutou maunga,
no reira kia tupato ano koutou te uta mai i
nga taonga pera ki runga ki to koutou mau-
nga. Hei nga taonga anake e puta ana te
kakara ki te katoa o te ihu o te tangata, kia
whai ai te tangata i te kakara pai, ka haere
ki te kimi haere hei taonga mona, kei pouri
mai mo enei kupu kia koutou.
Ka whakamaramatia i konei te ture tuai-
wa o te "Puke" e ki ra i roto i taua ture:
Ko nga tangata kua whakatuna e to ko-
miti hei whakahaere mai i nga tika mo te
"Puke." Ko Pahira Anaru mo te rohe o
Rongokako puta noa ona rohe katoa. Ko
Ihaia Hutana mo te rohe o Tamatea puta
noa ona rohe katoa. Mo era atu takiwa o
runga i te motu nei, ina nga Tiamana o nga
Kaunihera e tono nga tangata e nama ana
kia te "Puke."
No reira ahau to Etita o te "Puke Ki Hi-
kurangi" ka ata inoi atu ki nga Tiamana o
nga Kaunihera o runga i nga motu nei, i
runga ano i te whakahau a te komiti o te
"Puke" ki au, kia inoi atu au ki nga Tiama-
na o nga Kaunihera, kia tonoa e ratau nga
moni a nga tangata e nama ana kia te "Pu-
ke" o enei tau ka taha nei ki muri. Maku
ma te Etita e tuku atu te kaute a ia tangata
a ia tangata, ki nga Tiamana o nga Kauni-
hera, a, ma ratau e tuku ki nga Tiamana o
nga komiti marae o roto i o ratau takiwa, ma
ratau e whakahaere mai taua take kua tuhia
ake nei. Kaati ina whakaaetia mai e nga
Tiamana o runga i nga motu nei tenei inoi a
te "Puke," ma ratau o whakaatu mai ki te
Etita o te "Puke" kia marama ai te tuku-
nga atu i nga kaute o nga tangata ki ia Tia-
mana ki ia Tiamana o nga Kaunihera, me
nga pukapuka Rehiiti hoki.
Heoi e tino koa ana te ngakau, ina kite
iho koutou i tenei panui, ka tuku mai i ta
koutou whakaaetanga ki te whakahaere i te-
nei take, a, i ta koutou whakakorenga ranei.
Heoi kia ora koutou katoa.
E rua nga putanga mo tenei whakaupoko.
"Te Puke Ki Hikurangi."
HE MIHI MO TAMAHAU.
Pariroa.
Akuhata 22 1904
Ki nga kai tuku korero o te "Puke ki Hi-
kuranga" tena ra koutou, nga morehu ora-
nga ake o roto o Wairarapa, e nui ana toku
pouri iho me toku aroha iho, ki te ahua o to
tatau hoa o Tamahau Mahupuku, i roto i te
pepa o te ''Puke Ki Hikurangi," ahakoa kua
mate atu tona tinana, e rite ana te ahuata-
nga kua ora mai ano ia. Ina ra kua panui
haere a te "Puke" me te ahua o Tamahau o
tona oranga ano, me te mea ano ko ona ra
ano o tona oranga, heoi ena kupu.
haere mai e Tamahau, haere wairua mai
ki roto ki to whare ki Taiporohenui, i tae
wairua mai ano hoki to tamaiti a Henare
Tomoana ki roto ki Taiporohenui, na o ko-
rua hoa i maa mai te ahua o Tomoana, me
te ahua o Meiha Keepa, na nga rangatira o
N'Kahungunu, me nga rangatira o te Tai-
rawhiti, me nga rangatira o te Tai-hauauru
nei i mau mai ki roto ki Taiporohenui, ki
konei mihia ai e o raua iwi.
Kaati tenei taku tangi mo koutou, ara, mo
u e Tamahau :
Tera a te pukohu e i, tau hero pu ana te
tara ki te maunga tirotiro kau au ei, kei hea
ra e, o mahi e tiki e i, o mahi e tiki te hora
o te paura puhia mai ra, i to tama e i, e kore
tabu Ipo e hei 1d te kahu maori, me whaka-
puta koe ra e, me whakaputa koe te kahu o
te Kuini, te huia i Hikurangi e i, te Toroa i
te moana kia pai atu koe te haere ki raro ra,
kia powhiri mai kai o matua, kia noho mai
e i runga o te Atamira ki ahau, i te pu o te
Ture e i, hei nui mo te tau e-e-i.
Heoi kua kite iho au i te Whakapapa o
Tamahau, o te tahuhu mai ia Tamatea, te
waka ko Taakitimu, ae.
Kua kite iho au i te Whakapapa o Tama-
hau, o te tahuhu tuai ia Turi, te waka ko
Aotearoa. Ae, ko to tatau nei whanaunga-
tanga ra tenei heoi.
E whakapai ana au ma nga Tiamana o
nga Kaunihera o nga takiwa o Aotearoa, e
kohi nga moni a te "Puke Ki Hikurangi"
engari ma te Etita o te "Puke Ki Hikura-
ngi" e tuku nga ingoa o nga tangata, e na-
ma ana ki te pepa i te tauheoi ma te Tia-
mana e tuku to Hamene ki taua tangata, kia
utua mai taua tekau hereni i te tau. Ma te
Tiamana o ia Kaunihera o tuku ki te Etita
o te "Puke Ki Hikurangi" taua moni. Heoi
e pa ma, e kui ma, e tama ma, whaia nga
whakahaere a to tatau kaumatua a Tamahau.
Heoi noho mai i tena waahi, ma te Atua
tatau e tiaki, kia ora. Na to koutou hoa.
Tutange Waionui.
Kai-tohutohu o Taranaki Kaunihera.
HE MIHI MO TAMAHAU.
Ki to Etita o "Puke Ki Hikurangi" e hoa
tena koe, me o boa mahi i te taonga a to
koutou matua, tipuna, i waiho ake ai hei ta-
onga rao te hunga ora i te ao nei.
Utaina atu aku mihi ki runga i to tatau
taonga, ka rua ona putanga mai me te wha-
kamiharo o toku ngakau mo Tamahau wai-
rua, e kawekawea haeretia nei e te "Puke"
kiia marae kiia marae, tae mai hoki ki Pare-
nako nei. No taku huakanga ake i toku pe-
pa, ko Tamahau wairua e noho ana i roto,
ka tangi matau ko aku tamariki, koia nei
taku tangi ka tuhia iho nei e au ki raro nei.
Kaore te aroha ia au e hau awhi kau au
ki te Puke i Hikuranga, koi kii e te ngakau
hoki mai e au nei ki te ao, he whakarehunga e
ka whiria aku mahara e, ka tu au i te tohu
hei aha nga mahi i waiho iho nei e tua nui
rawa e, taku nei haere e te tai ki Kehemane
kia Tamahau e, naku i huri atu e ka wehe te
aroha, ka rumakina ki waho he wai kai aku
kamo te utu noa i-i.
Kia ora a te Waira ta raua ko Raukura,
me te iwi, nga tirohanga konohi o Tamahau
heoi.
Te Hamaiwaho.
NGA WHAKAPAPA O KERERU.
Ruatoki.
Kia Niniwa tena koe me te iwi, i raro i te
atawhai a te Ariki i runga rawa.
Tenei to pukapuka kua tae mai kia au, e
whakaatu mai ana tera a Kereru e mauria e
koe ki Poneke kia mahia. Tena koe me te
nui rawa o tou aroha ki to tatau kaumatua,
tenei hoki maua ko Tutakangahau, kei te
tatari kia tae mai te tangata mahi ahua, ka
tuku ai ahau i te kaari o Tamahau kia mahia,
ko Tomoana ka tukua atu kia mahia. Te-
nei o tatau kaumatua te noho nei i te noha-
nga o to raua hoa o Kereru. |
1