TE WAKA MAORI O NIU TIRANI.

mea ka kore e riro katoa atu kia koutou i to koutou oranga, notemea hoki ki te mate koutou, ka waiho a koutou tamariki hei whakakapi i nga turanga, hei tango i nga painga i whiwhi ai koutou. Kei wha- kaaro koutou e hoa ma, notemea e mohio ana koutou U te whakato witi, me nga pare aha ranei kua mauria mai e te pakeha ki konei, ki te huri paraoa, haere te whakahaere i etahi o a matou mahi kua whiwhi koutou ki nga painga katoa o te hunga pakeha, kahore, tera atu ano nga tino painga nunui e whiwhi ai koutou i nga pakeha. Whakaarohia nga mea o te pakeha e matea nuitia ana e koutou; a, e oti ranei i a koutou te hanga ? E hoko ana koutou i te para- ikete, i te kakahu, parau, mea rino, i nga hu aha ranei e kore e taea te whakahua i konei; a he aha te hanga ai enei tu mea ki tenei motu ki Niu Tireni e te maori ake ano ? Ka taea ano e koutou te hanga ki te tohe koutou, a ka meinga ano tenei motu kia pera te nui, te whai rawa me Ingarangi ra ano, mehemea ka kaha koutou ki te mahi, ka whakarere i nga kuare noaiho o te maori Otira kia mahara koutou, ehara i te mahi o te rangi kotahi, kia roa, kia maha nga tau e tohe ai e mahi ai. Mehemea e hiahia ana koutou kia nui haere te maori, kia puta to koutou rongo ki nga iwi katoa, kia mahara koutou ko te mea tuatahi tenei—akona o koutou tamariki, tukuna atu ki te kura, haere atu hoki koutou kia akona, inahoki kua whakaturia e te Kawanatanga nga whare kura me nga kai whakaako ki waenganui o o koutou takiwa ; kia ngahau ki te mahi, whakanuia to koutou matauranga, kia ahuwhenua ki te mahi kai, kia tango ai koutou i nga painga o te pakeha kaua e kuare, whakarerea to koutou tikanga puhaehae ki te pakeha e mau nei i etahi o koutou. E hiahia ana te pakeha ki te whakahoa i te tangata maori, waihoki ra me whakaaro koutou ki a ia he tuakana no koutou. Kia penei o koutou whakaaro, " E nui ake ana te mohio o taku tuakana o te pakeha ki nga mea katoa e matea ana e ahau, waihoki ka whai ahau i tona tikanga." Tirohia te ahua o mua, whakaritea ki to muri nei ki to koutou wa. Titiro ki muri, whakanuia ake to koutou turanga, me te turanga hoki o a koutou tamariki; me koutou e whakapehapeha nei ki o koutou tupuna, me toa taua, ka mate koutou ka whiwhi o koutou tamariki ki te mohiotanga a te pakeha, ka whakapehapeha hoki ratou ki o ratou tupuna i homai ai te mohiotanga ki a ratou, i whaka- nuia ai ratou hei iwi rongo nui i nga wahi katoa o te ao. Na, e hoa ma, ata whakaarohia e koutou enei kupu; inahoki ko ta matou tino hiahia kia noho tahi nga iwi e rua, te pakeha me te maori i to tatou nei motu.

HE KORERO MO NGA WHENUA KATOA O TE AO NEI.

UPOKO HI.

Tera ano tetahi pito o Awherika kei te tonga;

taihoa tera e ata korero, kahore hoki i ata mohiotia e nga tupuna o te pakeha; engari me whakahoki te korero ki nga whenua i mohio ai ratou. Ko te taha U te Nota o Awherika he moana, ko te ingoa o taua moana ko te moana Meritireniana, ara, o te moana o roto; kei tawahi a taua moana ko Uropi. Ko te rohe ki te rawhiti ko te whenua kua oti nei te korero ko Hurai, ko te ingoa nui ko Hiria; ko te wahapu ko te putanga ki te moana nui, kei te hauauru. Me tuku atu i Ihipa te korero, ka haere i te taha tika o Hiria; he pa nunui era i mua ko Taira, ko Hairona, tua atu i era ko Anatioka he pa nui. Kei te taha whakawaho he motu ko Kaiperu ; kei te taha ki uta he kokoru, ko to reira pa ko Tarahu; kei ko atu ko Pamapuria, he whenua; ka ahu whakararo ko Epeha, kei te tuawhenua ko Korohe ko Karatia; ko te ingoa nui mo tenei rae whenua ko Ahia nohinohi. Inaianei

kua huaina he ingoa hou mo enei kainga. Ka whiti ki tera taha ki te hauauru, ka tae ki Karihia ki te whenua o nga Kariki; ko nga pa nunui o reira ko Atene, ko Kormiti. He iwi nui tera i mua, he iwi mohio ki te whakatere kaipuke, kahore i maia ki te whakaputa atu ki waho ki te moana nui rere ai, he wehi notemea he ririki no nga kaipuke, engari he rere haere i to ratou nei moana; ki tenei taone ki tenei taone, ki te hokohoko. He reo pai to te Kariki reo, ko te reo i tuhituhia ai te Kawenata Hou; he mea tuhituhi a ratou pukapuka. Kahore hoki nga iwi o mua i mohio ki taua mea ki te pukapuka. Ko te pepa o reira i mua i rite ki te harakeke, ka tihoretia a waho o nga rau, ka waiho a roto hei pepa, muri iho ka tutakitakina kia nui ai;

ko taua mea e tupu ana ki Ihipa. Ko to ratou pepa inaianei he rinana pakarukaru, e hurihurihia ana kia maru ai. He iwi mohio rawa hoki te kariki ki te hanga whare, ki te whakairo ; he whakapakoko ano a ratou e tu mai nei i Atene, tino pai rawa te hanga. Ko ta Paora hoki tera i whakahe ai; inaianei kua heke haere te tupu o taua iwi, kua riro atu to ratou whenua i te Turaka he iwi ke tera. Ka mutu te korero mo te Kariki ka whiti ki Itari, e takoto ana ki te hauauru;

he whenua nui tera e kokiri ana ki roto ki te moana. Ko te rohe o te Nota he maunga teitei ko nga Aripa, ko tera whaitua ko Hamene. He iwi nui to Itari, he maha nga pa, ko te tino pa nui i mua ko Roma; i mua kahore he iwi ke atu i rite ki tera te maia, raru ana i a ratou nga iwi katoa o tetahi taha, o tetahi taha, hinga katoa ana, taurekareka ana i a ratou

a tae atu ana ki Hiria, ko nga taha katoa o taua moana riro atu i taua iwi kotahi; whiti mai ana hoki ki Ingarangi ki te patu i o matou tupuna. He whenua pai a Hari, he mahana, he whenua tupu ki te kai; he oriwa o reira hei hinu, he witi, he waina, me nga hua papai e kore e taea te tatau. Ko te wahi e tu ana a Roma kei runga kei te pukepuke, he pikonga no te awa ; e whitu nga puke i riro ki roto i taua pa. Tera ano tetahi pa kei te taha ki te tonga, ko Nepara kei tatahi rawa te pa, e tata ana ki tetahi maunga e ka ana i te puia; he wa ano ka puta te ahi, he wa ano ka ngaro. E rua nga taone nui i whakangaromia i mua e te rangitoto e te pungarehu o taua maunga, kua oti inaianei te keri e te pakeha; kua kitea nga oko nga mea whakairo a o mua whakatupuranga whare, he hohoro no te ngaromanga. Ka rere i Hari waka te hauauru ka tae ki te wahapu o te moana, he wahapu iti nei, he pari kei tetahi taha, kei tetahi taha. Ko te taha ki te Nota ko Peina, ko te taha ki te tonga ko Awherika; he whenua nui a Pema, ko te taha ki te hauauru he ingoa ke ko Potukara. Ko te taha ki te Hauraro he maunga teitei, kei tua o taua maunga ko te whenua o te Wiwi. Ko te mahi nui o nga tangata o Peina he mahi waina, ka oti, ka utautaina ki nga kaipuke ka kawea ki nga whenua katoa o te ao hoko ai. He peha nanenane nga ipu waina a tera iwi he pera hoki me ta te Hurai i mua; ko etahi o nga rakau o reira me he Whau, no taua rakau te peha e waiho nei hei puru pounamu ; e tihorea ana te peha e te tangata, ka whakatarea ki te ra, kia maroke ka tapatapahia hei puru pounamu. E kore e mate te rakau ina tihorea te peha, engari ka waiho kia tupu he peha hou ano, kia tae ki te tekau o nga tau ka kahore ano. Ko Matarita te ingoa o te tino taone o Peina, kei waenga pu o te whenua. Tera hoki tetahi taone kei te wahapu ko Hiparata, e tu ana i runga i te pari kohatu. Ko te ingoa o te tino taone o Potu- kara ko Rihipene, kei tatahi tera e tu ana. Na, ko nga taone o enei whenua kua oti nei te tuhituhi, o Kirihi, o Itari, o Pema, o Paranihi he maha noa atu;

he pa he kainga, he pa he kainga. Otira heoi ano nga ingoa e tuhituhia nei, ko nga ingoa o nga taone nunui o tenei whenua, o tenei whenua. Na, ka puta atu te kaipuke ki waho o te wahapu ki te moana nui, ka ahu whaka te hauraro, ka kitea atu nga moutere e

o nga