Volume 1, No. 7
18591001

page 2  (4 pages)
to previous section1
3to next section


View the commentary of this paper

 
TE HAEATA. "Ma wai koe e whakaae ki te mate?" *'Ma te Ture o te Atua o te tangata hoki ?" '' Ko rua ko wai?" "Ko ahau anake." Ka ui atu a Te Tahana. " E Matiu, he kupu ano ianei tau?" Ka whakaae ia, "Ae, he kupu ano taku, na te ra ahau i titiro ai, ka rere ake ahau ki te pupuru i te ra, ka whiwhi ahau ki nga mahi pai a te Atua, ka mahue i ahau te hara, ko te Ture hei tiaki i ahau; ki te he ahau ko ahau ano hei utu mo taku he.': "; Ma wai koe e whakaae?" "Ma te runanga katoa." Ka patai atu, "E Nare Te Waokauri, tena koa tau whakaaro." ''E tika ana, ka whakarerea e au te kino, ko te Ture o te Atua hei tiaki i ahau, ki te mea ka he ahau ko ahau ano hei utu mo taku he." " Ma wai koe e tuku?" "Ma te iwi katoa." " Ko rua ko wai ?" " Ko taku kotahi.'' * E pehea ana hoki tou whakaaro e Ihaia Te Wharepa?" "Tenei ano hoki taku whakaaro, kia rongo mai koutou, e kore ahau e hoki ki te kino, kei whiua ahau e te Ture ki te mate; ki te mea ka hara ahau ko ahau ano hei utu mo taku he kohuru." " Mawai koe e tuku ki te male?" "Ma te iwi katoa pu ta noa i oku rohe katoa." Ka mutu enei korero i konei. Whaka- rongo mai e nga iwi o runga o raro o tera tai o nga Pakeha hoki, kaiahi ka mau te rongo, kua mutu, i te "27 o ngu ra o Akuhata, 1859. E hoa e te kai ta o te perehi, tena koe; ko ena korero me ta e koe ki te reo o te perehi hei korero ma nga iwi o te ao, hei titiro mo te he o tenei maunga rongo mo amua atu. Te kai tuhituhi o enei korero na Kipa Ngamoke. Kua puputu o ratou ringaringa ki te pene me te tuhituhinga o ratou ingoa, Ko Poharama Te Whitiorongomai, Ko Raniera Ngaere, Ko Te Tahana Papawaka. No te Kawanatanga enei tangata, ko ratou to kai tiaki mo enei korero. Ko nga tangata o tenei maunga rongo 400 topu. Huiterangiora, 27 Akuhata, 1859. He oatitanga korero na Otaraua hapu na Ihaia Parareka raua ko Tamati Tirau- rau, nana enei korero i raro iho nei; ka tahi ka honoa o maua tinana i tenei ra. Ka tu a More Whatihoro, he monita no te Hahi Weteriana, ka patai atu ki a Ihaia "• Korerotia mai tou whakaaro kia rongo te iwi nei." Ka tu mai a Ihaia, "'Tenei taku whakaaro, ekore ahau e hoki ki te tino ki te kohuru. A mua ake nei ekore ahau e pa ki te manga, he mea tapu tena | ki ahau, kei whakapaea ahau e te Ture o ! te Atua." "Tena, ki te hoki koe ki te kino, ko wai hei utu mo tau he?" "Ko ahau ano." " Ma wai koe e tuku?" "Ma | nga iwi katoa o te ao, mana ahau e kawe ki te Ture o te Kuini ma taua Ture ahau e patu." "Tena koa e Tamati Tiraurau tau ku- pu?" "Tenei ano, kua rongo te rangi te ao katoa i toku he ; ko tenei ka whaka- rerea e ahau te pakanga. Ekore hoki te wai maori e heke atu ki te moana kia hoki ano ki tona puna i rere mai ai. Hei ri- tenga tenei mo aku kino (Waiata). Tenei te upoko kutu nei, he rua ki roto ki Hui- terangiora, karapitia oi te ruru e kei katia e te katipo, ienei kua tupuria runga e te kumikumi ka whakaruaki ka wa u ha haere ki waho e te kino, tukua mai te aroha o aku whanaunga ki ahau, tu-tukua mai." "E Tamati Tiraurau, ko te noho pai ranei koe?" "Ae, kati taku he, kua kite ahau i te huhi." "Ma wai koe e tiaki?" " Ma te Ture o te Atua o te ta- ngaia ; ki te kino ahau ki te kohuru ki tetahi tangata ka mate ahau taku kotahi." Ma wai koe e whakaae?" " Ma te iwi i runga i raro 5 nga rohe katoa o te Ture." Ka tu a Nikorima Ngahaupakeke, ka timata i a ratou ko Pukere, ko Te Wata Te Kiri, ko Ngatirahiri te hapu. Ko ana korero enei e mau i raro iho nei, hei titiro ma nga iwi e noho ana i te ao, ma nga Pakeha hoki. He pona ta matou korero, ae, pono tonu hei tohu ki o matou wha- kapaparanga o muri ake i a matou. Ka ki a Nikorima " Tena koe e te iwi, whakawhitia mai te ra, homai te ora. Whakarongo ake e te whanau, koia ia te Pono, whakaorangia ahau. Ekore ahau, e te iwi, e hoki atu whakamuri, ko Hui- terangiora tenei, he ora tona ingoa, e te Pono whakaorangia ahau. Whakarongo mai nga iwi o raro o runga o tai o te tua- whenua kua whakarerea e ahau tenei pa- kanga i te 27 o nga ra o Akuhata, 1859. Ekore ahau e pai kia hoki tua rua ahau ki te kino no te mea kua papaki o matou ringa ki te pai." Ka tu ko More Whatihoro. ka patai "He pono te korero?" "Ae." " Ki te teka koe ki te Ture ka pehea te Ture ki a koe?" " Ka whakamatea ahau." Ma wai koe e patu?' "Ma nga runanga ka- toa o Niu Tireni o te Kuini hoki." Kei runga a Pukere. "Tenei taku kupu, | ekore ahau e hoki ki le patu tangata, kei te wehi ahau, he mea piro ki ahau te mule. Whakarongo ake e nga runanga, ka pena ahau me te anga Tio e piri ana ki te toka tipu tonu mau tonu mo te whakawakanga amua." "Ma wai koe e whakawa?"; "Ma nga runanga o Niu Tireni o te Kuini." Ka tu a Tamati Pawa ki runga. "Ko taku kupu tenei e te runanga, whakarongo ! mai, ekore hoki ahau e piki ki te wahi tapu kei horomia ahau e le Taniwha, kei mate ahau." "Ma wai koe e patu?" "• Ma nga runanga katoa o te Maori o te Ture o te Atua o te tangata." Ka tu ko Te Wata Te Kiri. "E tika ana e te iwi. e te runanga, kua tae mai ahau ki Huiterangiora, kua kite ahau i te ra, kua mahana ahau, kua hoki mai taku mouri. Tihe! Tihe ! Mouri ora." "He pono ranei tou whakaae ekore koe e hoki ki te kino?" "Ae." "Ka hoki koe ki te kino ka peheatia koe e te Ture?" " Ka whakamatea." "Ma wai koe e whakaae?" "Ma nga runanga o Niu Tireni o te Kuini." " Ekore ranei tou iwi e riri ki a koe me ka riro koe mo tou he?" "Kahore, no te mea naku anake taku he kohuru." Ka mutu enei korero. Ko nga ranga- tira o Ngatimaniapoto nana i kawe mai taua runanga nei, me to ratou whakarongo ki enei korero a taua iwi kotahi nei i roto i tenei pakanga, Ko Tikaokao Tangatake, Ko Te Motutapu Te Kaharoa, Ko Te Wetini Ngakahawai, Ko Tati. Na, kote whatianga a Te Waka Te Huku i tona rakau, ka karanga ki te reo nui, Titiro mai e te iwi, e Tamihana, e Te Hapimana Toheroa, ka karakiatia te ra- kau i whatia nei, whakarongo mai e te iwi, ka whati e Niko he Maunga rongo ki le pakanga, ara, hei ka pe kotoretore mau ki Araiteuru." Ka mutu. Na KIPA NGAMOKE, | Te kai tuhituhi.

E hoa ma, e nga hoa aroha e nga Pa- keha,—He panui atu tenei kia rongo mai koutou, mo te rongo whawhai ki te Pa- keha, e ki ana he runanga whawhai tenei ki te Pakeha; kahore, ekore taua kupu e tika, ko le maunga rongo nei tenei mo nga raruraru ano e noho ana ki Taranaki kaiahi ka mutu. Ue oti ano te tikanga o tenei runanga. Na POHARAMA TE WHITI raua ko KIPA NGAMOKE.

Ka kite ahau i tenei maunga rongo ka hari toku ngakau ; ka whakaaro ahau ka maha nga tau e raruraru una, e whawhai ana, e patu tangata ana, e maumau ana i te taonga;—ka pai kia whakamutua tena mahi, kia ora ai te tangata kia hua ai he taonga, kia rangatira ui te iwi katoa i hanga e te Atua, kia tupu ai te whakapono me nga mahi pai e rangatira tonu ai te tangata ki tera ao atu. E te iwi katoa i menoi katoa tatou ki te Atua kia mau u tou tenei rongo ake, ake, ake. Amene. Na TE WAITERE.

TE WHAKAPONO KI NGA MAHI MAKUTU. I TE 5 o nga ra o Akuhata ka mate a Wikiriwhi, iramutu no Rawhiti. I puta whakarere mai te mate ki taua tangata. I te paanga o tona mate katahi ia ka mea ki tona teina ki a Maihi Paraone, "He ma- kutu, kua makuturia ahau, e Hone.'' He oti, ka mate te tupapaku. Akuanei ka