Volume 8, No. 16
18720830

page 103  (5 pages)
104to next section


 
TE WAKA MAORI

O NIU TIRANI.

"KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA." VOL. 8.] PO NEKE, PARAIREI, AKUHATA 3O, 1872. [No. 16. HE KUPU ATU ENEI KI NGA HOA TUHI MAI.

Hei tera nupepa ka panuitia atu nga korero o te hui a Ngatiporou ki Mataahu. He nui rawa enei reta e takoto nei; me waiho marire. E taea hoki e te aha i te raruraru.

TE PAREMETE. HE korero tenei na Te Makarini, i korerotia i roto i te Paremete i te 23 o nga ra o Akuhata, he whaka- marama i ana tikanga i whakahaerea ai e ia i te motu nei i runga i te taha Maori. He mea panui tenei kia rongo nga iwi maori i taua korero. Koia Tenei,— E te Tumuaki—I au e whakatika nei ki runga ki te korero ki runga ki tenei tikanga, me tiki e au i te tuatahi mai ra ano, whakaatu haere mai ai i te ahua o te whakahaeretanga o tenei Kawanatanga, i tirohia ai hei tikanga mahi ma ratou i runga i te ahua o te whenua, me nga iwi o te motu i to ratou tunga hei Minitatanga. E kore e whakamaharatia e au ki tenei Whare inaianei taua ahua, no te mea, kua u rawa rapea ki roto ki te whakaaro o nga mema i reira mai ra ano. E whakaae ana au, he tika ano kua ahua haere ki te oti etahi wahi o aua raruraru o taua takiwa i tera Minitatanga o mua atu o tenei, te mahi. Otira ahakoa tena, kaore rawa he takiwa e mohiotia ake ana e toku ngakau i pena rawa te ahua kino, te ahua pouri o nga ritenga o te taha maori, e tau ana i runga i te motu, i rite ki to taua takiwa Kua nui noa atu nga moni a te Kawanatanga o Ingarani, o te Koroni hoki, kua whakapaua i runga i te pehanga o te kino, ara o te whawhai. Otira e tupu haere tonu ana te whakaaro ke a nga maori i taua takiwa i ate pakeha,e nui haere ana te wehe ke o tetahi, o tetahi—a tona mutunga iho he tino whawhai nui no nga iwi e rua, me tona ahua, te pakeha me te maori kia ngaro rawa tetahi. Na, e mohio ana au tena e pouritia rawatia tena tu ritenga e nga mema o tenei Whare. Te tikanga i kitea ai e te Kawanatanga i reira hei tikanga tika mo ratou, he whakamutu i te whawhai i nga wahi o te motu e taea ai te pera. Heoi nga wahi i whawhai tonu ai ko nga wahi e tika ana te pera i te matemate tonu o te tangata me nga taonga i te kohuru, i te muru. Tetahi tikanga i kitea e te Kawanatanga hei tika mo te motu ko tetahi o ratou, kia pa tonu ki nga iwi e tu ke ana i te Kawanatanga, me etahi iwi katoa atu hoki, kia korero rawa atu i ana whakaaro e korero ana he kanohi he kanohi. Na, i te whainga ki runga ki tenei tikanga kia puta, i mea au he tika kia tae au ki Taranaki i te tuatahi, te takiwa i tino mate i te whawhai. A tae ana au ki nga iwi o taua kainga i to tuatahi, he maramatanga hoki ia ki toku ngakau i toku kitenga i puta mai ano ratou kia kite i au—ahakoa he iwi whawhai, he iwi noho noa iho ranei, i puta katoa mai ano. I koa hoki au i toku kitenga i te rerenga whakaaro o nga pakeha o taua kainga kua ahua ke, kua ahua rite ki aku whakaaro ki runga ki nga tikanga maori—na reira au i tino koa ai. I te takiwa i noho ai au ki reira, i whakaturia e au tetahi Runanga hei whakahaere i nga tikanga Maori. Ko te Hupiritene o taua Poro- wini, ko etahi pakeha rangatira hoki e noho ana i roto i tenei Whare inaianei, me etahi atu o nga rangatira pakeha me nga rangatira maori o reira, i uru katoa hei mema mo roto i taua Runanga. I taua takiwa kaore he waea hei tuku korero ki reira ; kaore hoki he putanga korero ma uta, he mea hoki kua kati te huanui i ko atu o Whanganui. Na, he mea tika ia i reira ai kia kimihia he tikanga e oti tonu ai ki reira ano nga raruraru nui e tupu ake ana i reira; kia kore ai e pa mai ki te Kawanatanga i te tuatahi —no te mea hoki ko te putanga atu ki taua kainga ma te moana he tuatahi he tuarua i roto i te marama, te putanga atu ma uta he kore rawa, no te mea kua kati te ara. Na, e te Tumuaki, ko nga akonga mai, ko te awhinatanga mai hoki, o taua Runanga i au i runga i nga tikanga maori katoa o taua takiwa, he tika rawa—ka kiia ano he taonga nui. I puta mai i taua Runanga nga whakaaro o nga iwi e rua, a he nui tona kaha ki te whakangaro i nga raruraru o reira i taua takiwa, ki te whakaputa hoki i te rongo pai i roto i nga pakeha me nga maori. Ko to tuarua o nga iwi i haere ai au kia kite, ko nga iwi o raro, ko