Volume 5, No. 5
18780202

page 52  (12 pages)
to previous section51
53to next section


View the commentary of this paper

 
TE WANANGA. NGA MONI I KOHIKOHIA E NGA WHARE KATIMAUHE. 1876. 1877.

Akarana ... 196,424 ... 200,491 Nepia ... 40,237 ... 39,812 Taranaki ... 7,825 ... 8,590 Whanganui.. 21,500 ... 24,703 Poneke . 176,939 ... 171,969 Whakatu . 32,817 ... 39.301 Hokitika . 33,808 ... 31,794 Rititana . 200,857 ... 189,300 Tanitana . 352,323 ... 351,999 Iwakakera . 33,036 ... 33,931

Nga moni kohi kohi Nga moni kohi kohi a nga Katimauhe a nga Katimauhe katoa mo te tau 1876 katoa mo te tau 1S77 i tae ki te 1,206,791. i tae kite £1,213,479.

Ki te mea ka ui te tangata he aha te Katimauhe. Ka kiia atu, he tikanga na nga Tupuna Pakeha, ara, he uta na te iwi i nga mea e mahia ana, a e kainga ana, a e Kakahuria ana e te iwi kia Te Kuini, a ko nga whare e kiia nei, he whare. Katimauhe, he whare era e kohi kohi ana i aua moni ma Te Kuini, ara ma Te Kawanatanga, a ko nga moni era, hei moni e utu ai te Kawanatanga i nga tini mahi e mahia nei e Te Kawanatanga.

NGA PAERE WUURU O NGA WHENUA KATOA O TE MOANA I HAWAIKI, I TAE KI INGARANGI I TE TAU 1877,

Nui Hauta Wera ... .. 33,001 Paera Wikitoria ... ... .. 36,032 Paera Hauta Atareria ... .. 9.109 Paera Weta Atareria ... ... .. 665 Paera Tahimenia ... ... .. 2,588 Paera Nai Tireni ... ... .. 20,971 Paere Kepa o Kuru Hopa ... .. 41,715 Paera

Hui Hui Katoa ... ... 144,081 Paera A koia nei nga Paere o aua whenua kua tae ki Ingarangi o te tau 1878 :— Nui Hauta Wera ... ... 4,035 Paere Wikitoria ... ... ... 2.957 Paere Tahimenia ... ... ... 145 Paere Nui Tireni ... ... ... 1,268 Paere Kepa o Kuru Hopa ... ... 4,867 Paere

Hui Hui Katoa ... ... 13,272 Paere TE UTU O TE WHENUA I HERETAUNGA. No era marama i hoko aia Te Hikini Pakeha, i te kuata eka whenua i te taha o te whare Paraki- mete i Hehitingi i Heretaunga, a ko tana utu i utua i ano taua whenua £350 (E toru ran e rima to kau Pauna moni). A no muri nei tetahi Pakeha i mea ai kia riro i aia taua whenua, a ko te utu a taua Pakeha i mea atu ai kia hoatu kia Te Hikini, .£600 (E ono rau). A e rua eka me te whare iti nei i taua whenua, i ko noa atu o te Taone o Heretaunga i hokona mo nga moni £450 (E wha rau e rima te kau). Na Te Rina i utu ana moni mo taua rua eka.

TONGARIRO. E kiia ana kanui te haruru o te tangi o Tongariro, & ka waru nei tau i kore ai e rangona te huhu o taua maunga ko tenei kua koko ano te kopu o taua maunga TE TARAWAHI MEMA O TE PAREMATA. E haere ana a Te Tarawahi ki Ingarangi, a kua mutu i a ia tana mahi Paremata. He Roia a Te Tara- wahi, a nana i mahi Roia etahi o nga whenua o Ahuriri.

WITI I OMARU. He mea na te awha, me te ua koia i kino ai etahi o te witi o Omaru, a ko tenei, ka nui te tupu me te ora o o reira witi, na reira i kiia ai, ka hoki te utu o te witi i tenei tau. He nui ano hoki te tupu me te pai o te witi o Ahuriri nei. Kua oti te whakapu te witi o Ahuriri, a ka nui te pai, me te maha o te witi o tenei tau.

TE POPA O ROMA. E ki ana nga nupepa, kanui ano te mate o te Popa, a kua kore aia e maranga ake i tana moenga.

TE RIIHI, ROIA. Kua tae mai a Te Riihi ki Nepia, hei Koia mahi i nga mahi raru ruru o Ahuri i i katoa nei. He mema no te Paremata a Te Riihi, a he tangata mohio aia. Ko ienei e mahi ana aia i nga mate o Kahungunu, me Porou kia puta ai ki te ora.

TE OMANA. E ki ana a Te Omana, a te 8 o nga ra o Pepuere, ka tu a Te Omana ki te korero ki te iwi i Waipawa, he korero tana ki te iwi i ana tikanga i mahi ai i te Paremata kua pahure nei. A ko a te 9 o Pepuere ka tu ano aia ka korero ki te iwi i Karaewa ki te Haua- uru, a hei muri ka korero aia ki nga iwi i Hamutana i Makaretu, a i Wurupere. He iti i ana, mana e kaha a, mana e potatu kei aia te tikanga.

HE PAKEHA I PATU I A RAUA HOA PAKEHA. No te Paraire nei no te hokinga mai o te ope Pake. ha i haere kia kite i te mahi o te Rerewe i Te Kopua, a kia kite i te haerenga mataati o te rerewe ki reira,i haurangi ai nga Pakeha kai mahi o te rerewe i reira a tokorua o aua Pakeha haurangi i wero i o raua hoa ki te maripi. A he mea hopu aua Pakeha e te Pirihi- a ka whakawakia raua a te wiki e haere ake nei.

PAKEHA MATE. Kotahi Pakeha i paremo a i mate rawa atu ki te wai i te wahapu o Ahuriri i te ahi ahi o te Ratapu te 27 o Hanuere.

KIHIPINE. He nui noa atu te mea o nga iwi o Porou kia mutu te kai waipiro ki o ratou takiwa. A kua mea aua iwi, kia mutu te tuku raihana mo nga whare hoko waipiro i Ngaiporou. He kupu tono taua kupu na Porou ki nga Kai-whakawa Pakeha o ta ratou takiwa. Kapai e Porou to mahi, ma te Waipiro kore, e tupu ai koe ki te nui, kia kaha, kia maia, na Waipiro te Maori i mate ai, na Waipiro te Maori i tutua ai, i pau ai nga whenua i noho taonga kore ai te iwi. Kite mea ka kaha to tohe kia mutu te kai o te waipiro i tou takiwa, tena to kupu e rangona, a e whakaaetia. Na waipiro i noho uri kore ai te tangata.