Volume 5, No. 10
18690211

page 1  (5 pages)
2to next section


View the commentary of this paper

 
TE

O AHURIRI. «KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA." No. 10.] NEPIA, TAITEI, PEPUERE 11, 1869. [VOL.V. TE HORONGA O NGATAPA.

I tera nupepa i ki matou kia korerotia te riri ki Ngatapa i horo ai te pa i mate ai nga Hau Hau o te Kooti. No te taenga atu o te Whitimoa raua ko te Ritimona ki Tura- nga me nga hoia pakeha i mauria mai i Whanganui ka timata tonu te wahawaha kai me nga pu nui e rua hei pupuhi ki te pa, me nga teneti me nga aha noa atu o nga hanga mo te riri. Ko te huarahi he kino rawa, he hiwi poupou, he awaawa hohonu, he ngaherehere, he kino noa iho. I etahi wahi i wahaia i runga hoiho nga hunga, i etahi wahi he mea waha i runga i te tuara o te tangata. He mea keri haere te hua- rahi i te taha hiwi e nga pakeha rae nga maori i nga wahi tino kino. Ko nga kai toro i tukuna atu ki mua, muri mai ko te taua, muri mai ko nga kai waha i nga hunga me ona kai tiaki ano. Otira ma te aha e korero te uaua o te tangata ki tenei tu mahi i te whenua kinokino nei, te nohoanga o te weka raua ko te kiore. Heoi, no te 27 o nga ra o Tihema ka tae atu nga hoia

pakeha me nga hoia maori o te Arawa ki Ngatapa, ka tau ki reira ka timata te keri parepare hei nohoanga mo te taua. Ko te pa nei ko Ngatapa he pa kaha rawa. I runga tonu i te tihi o te hiwi e tu aua, e ki ana e rua mano putu te teitei o taua hiwi. E toru nga parepare o taua pa, i roto te- tahi i waho mai e rua, puta noa ki tetahi tahu ki tetahi tahu e taiawhio ana i te pa— te teitei o etahi o aua parepare te kau ma rua putu. Ka titiro atu te taua e mahi ana te Hau Hau i ro pa, e keri rua ana e hanga parepare ana ano hei puhanga mui ki te kai tiki i te pa. E korerotia he whenua kinokino rawa taua whenua. Ehara i te hiwi takoto tika ona hiwi, engari me te wai koropupu te rite; ko Ngatapa e kokiri ake ana tona tihi ki runga rawe o etahi—me te mea he matua ia no te katoa. Ko tetahi wahi o te ngaherehere i runga i taua hiwi kua tuaia e te Hau Hau kua tahuna ki te ahi. He wai ano tona i te taha ki muri atu o te pa, engari i hangaia ki te parepare te ara ki te wai. I mea ano te taua kia ohua rawatia te pa, otira ki hai i taea, he kino no te whenua he tokoiti hoki no nga tangata—he nui ano nga tangata mehemea he whenua pai. Ka mutu, no te 3O o nga ra (te Hatarei) ka tae ake a Ngatiporou ra- tou ko o ratou rangatira ko Ropata raua ko Hotene—he toa taua tena tangata a Ropata. I te ata o te 31 o nga ra ka neke atu te taua ki tetahi pukepuke e tu ana i taua taupae ano e tu nei a Ngatapa—e whitu rau iari te pamamao atu. No tenei rangi ku timata te pupuhi a te Hau Hau, i taiparatia tana pupuhi—otira ki hai i tata nga mata ki nga pakeha, he mamao hoki. Whakahokia ana e etahi o te taha Kuini a po noa—ko te nuinga e whakapai ana i te huarahi i muri i a ratou hei mauranga mai mo ngakai mo nga aha atu. I te awatea o taua rangi ano kua tukuna nga kai toro ki te titiro i te ahua o te hiwi i tetahi taha puta noa ki tetahi tahu. Kitea ana i te taha maui o te pa he pari poupou, ko te whakaaro ia ekore e taea e te Huu Hau te oma ma reira. Katahi ka ohua te pa, i tika te taua na roto i etahi awaawa i te haerenga ki te ohu; engari ko te wahi i te pari i te taha maui kaore he tangata i whakanohoia ki reira, ko etahi taha i kapi katoa i te tangata—ko nga pu nui ki mua tonu tu ai. Aua pu repo nei he pu poto- poto marire, he " maata" tona ingoa. He paura ano i roto i ona mata, he mea wha- kanoho ki te wiki—he hanga ka te wiki. Ka puhia ka rere te mata i runga i te rangi me te ka haere te wiki, taka rawa te mata ki ro pa kua tae te ahi o te wiki ki te paura ki roto, nu ka pakaru ka rerere nga mara- mara o te rino ka matemate te tangata. He hanga kino taua hanga, he nui te tangata e mate ana. Nga tangata e ohu ana i te pa no te Arawa e ono te kau, no Ngatiporou e