Pukapuka 5, Nama 9
19030608

whārangi 1  (6 ngā whārangi)
2titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
TE PUKE KI HIKURANGI • [NAMA9.] WAIRARAPA HUNE MANE 8, 1903. [TAU TUARIMA.]___ TE PUKE.KI HIKURANGI.

[PUTEA]

TE WHAIKORERO A TE KEEPA TE RANGIPUAWHE.

Kia Timi Kara te Minita mo nga mea Ma- ori, i tona taenga mai kia kite i te huihuinga toopu o nga upoko Kaunihera Maori e noho runanga nei i roto i te whare rongo nui nei, ia Tamatekapua. I mari iho i nga rangatira ka tu atu ratau ki te mihi kia Turn Kara, ka whakatika atu & te Keepa ka mea, waiho maaku e patai atu, mehemea kowai tona Ingoa, ka whakahu- tia atu tona tau, he oriori tamariki, koira te patai, (ka mea atu ia.) Kowai kowai tenei manawa e hea mai nei naa ? ko te Rangihoungaata koe ? ko te tama koe a Rehu ? ko Atutaahi ka rere i te tauta- ra ki Pukepoto? ko Kohuparapara i te hii- nga o te ata i runga o Whapoungakau. Ko Houmaitawhiti, ko te Houatetini, ko te Houatemano, ko te Hou a Raukawa, Tu- wharetoa ko te tangata kimihanga taake te ngutuawa ki kai kau raa auare ko aku hoa. Haere mai e Timi Kara, kua rite tau i mea ai, na e noho nei nga tangata i whakakakahu- ria nei e koe ki te kakaha marena, mehemea i kitea e te kai tiaki o te tatau, he tangata kihei i kakahu mai i te kakahu marena, aha- koa kua tapoko rawa mai ia ki roto i tenei whare, ka whakahokia ano ia ki waho, ka kiia atu ano haere ki te hoko i tetahi kakahu moou kia penei ano te ahua me enei, engari kaua koe e haere ki etahi whare ke atu hoko ai, kaore i era whare, mau e titiro atu ki te whare e mau na te nama i waho, koia tena, ki te riro mai ia koe he kakahu penei te ahu- a, katahi koe ka tomo mai ki roto i te whare marena, a ka whiwhi koe i te nohanga mou i reira, na te kore tangata ano i pera mai ai te ahua, i kore ai e whakatutukia enei kupu. Haere mai, tenei te inihi atu nei kia koe e haumiri haere mai na i te takutai roa o te taha ki to whaea Maori motu hake, haere mai whakatutukitia te rarangi tuarima o te Ture a te Atua e kii mai na. Whakahonotia to papa, me to whaea, kia roa ai ou ra ki te whenua, e homai nei e Ihowa e toou Atua ki a koe, na kua rite to mahi honore mo te taha ki to papa kua eke- tia e koe te Ahurewa teitei, hei nohoanga ataahua mou, e tohutohu ai i te kino me te pai, i te mate me te ora. Na, i naianei, kua kitea atu, ko te taha ki to whaea taau e mahi nei, ae kua whakaaetia e nga motu e toru nei to karanga mai, kia haere atu, kia waiho mau e arahi, e pai ana, tenei ka haere atu, engari kia ngawari to arahi, kaua e akiakina he tauhou hoki ki te haere i tena huarahi, e kite koe e oma atu ana tetahi i mua o te Matua nui tonu e hae- re atu nei, whakahokia mai ano ki roto i te kapua whakapipi, kia kore i te kaha, ko te rite. Notemea e rua nga taha o te tangata kua honoa nei hei tinana kotahi, whakairihia iho i runga ko te upoko, koia te mana o te tina- na katoa, kaore he whakahaweatanga a te katau ki te iti o nga mahi a te taha mani, a, kaore hoki he whakahaweatanga a te taha maui, Ui te nui o nga mahi a te taha katau, e whakangaoko nei i to raua tinana kotahi, to- korua raua e mahi noi, e whakapai katoa ana te upoko ki nga mahi a toona tinana. Na ko nga Iwi Maori te taha maui, ka ku- mea atu nei hei waahi ngoikore mo te tinana, mahia nei ona tikanga; koia i kaha ai taku whakahua i tenei kupu; kia rongo mai ano koe. Kia ngawari te arahi i to Iwi Maori, eha- ra hoki i te ra, whakarite, hoi mutunga mai rao nga mahi, e tau ai te ki mai, kia tero kai tureiti, kaore e tureiti, notemea o whakata- koto ana tenei whakatupuranga i nga kaupa- pa, mo ia whakatupuranga e haere mai nei, a taea noatia to mutunga o te ao. Hei mua o te mutunga o taku korero, e tono atu ana ahau kia tu mai koe ki te kore- ro, ki te whakaminenga e tatari atu nei kia koe :— E te roopu a Matariki, titiro ki te Iwi Ma- ori rae to tatau reo, tekau mawha toua nga reta. Na ki te tae ta koutou whakahaere ki to mutunga o enei ra 14, me titiro marie, ata hurihuri mariretia, ka pa ko te Iwi Pakeha e rua tekau maono nga rota o tona reo, me te kaha hoki o tana tawhai haere ki nga moa nai ki nga mea teitei. Ka mutu nga kupu mihi me nga poropo- roaki a taua kaumatua ki nga Upoko-Kauni- hera me nga Kaunihera kaitohutohu ka ta- huri ia ki te inihi ki tana hoa tawhito kia Kapene Mea, ka mea:— Taku potiki a Tawa. Tena koe, kei te koa toku ngakau mou kua nono mai i to nohonga teitei. Pouri ana ahau i to rongo- nga kua haria koe ki Poneke noho ai, hua noa ahau kaore koe e hoki mai kia matau, ko tenei kua hoki mai ano koe, ki runga i to waka ia Te Arawa tu ai, kapai, kua waiho koe, ko Uenuku turangarau, ko tenei haere koe ki Poneke hei maramatanga mo o Kau- nihera, ahakoa haere koe ki whea wahi, e mohiotia ana, he taonga koe no ranga ia Te Arawa ko tenei kia ora koe.

NGA HUA MATAATI. ( NA TE HONORE TIMI KARA MINITA MO TE TAHA MAORI. )

He waahi tenei no te whai-kerero a te Ho- nore Timi Kara Minita mo te taha Maori, ki nga mangai o nga Kaunihera Marae i roto ia Tamatekapua, Rotorua, i te taite te 22 o Aperira 1903. He whanui no nga kupu tohutohu o roto, a, he ahu mai i te Ariki o nga tikanga mo te taha Maori, koia ka pa- nuitia ki konei hei kupu tuatahi ma "PIRE KIORE" ki te Iwi Maori. Ka mutu te mihi a te Minita kia te Arawa, kia Tuhoe, kia Ngaiterangi, kia Ngaati-maru, katahi ka mea:— Ko te tutukitanga tenei o nga wawata a o tatau kaumatua koa ngaro ake ki te po, ko te hua tuatahi tenei, he putanga ake no te kakano i tiria e ratau i era ata ra, na, kia pai ta taua romiromi kia tupu ai, kia pihi ai kaore he hoki whakamuri i te mea kua oko taua ki irunga i tenei taumata tu ai ; engari ka eke nei ki konei kia n te waewae, ka ta- whai atu kia eke he taumata ke. Ina te hunga whiriwhiri e noho topu nei, te ropu o Matariki, kaore te ropu o Matariki i haere wehewehe engari i rite tonu, katahi ano nga motu e raa ka hui, otira hei tuarua tenei ki runga kia te Arawa, tuatahi i te ra i hui ai nga lwi ki te manaaki i te Tiuka, a, ko te tuarua tenei, katahi ano tatau ka mo- hio kia tatau, he kauwhau na taua i era ra te kotahitanga, i mea e korero a-wairua ana, katahi nei ka whai tinana e noho nei tatau. Nai atu te koa o te ngakau mo tenei ra. K kore e kore th puta o tetahi tikanga i te- nei huihuinga, kia rite ta koutou haere ; ka- hore he penei na kia takitahi te hoe i tenei ra, engari he kotahi tonu ki te kimi i te ora kia kitea, ka rarangi te haerea nga waka, ka rite te hiki o te hoe, he parekura na taua, ka wehewehe, ka taupatupatu, ko taua e whara, ko tenei huihuinga ka mau tonu i ia tau i ia tau, kia rite ai te haere, kia mahi rawa ake nga takiwa e mahi ana i runga i te maramatanga kotahi, i te kupu kotahi, i te Ture kotahi. Ko tatau he kai-whakarite no te ohaki a o tatau matua, a o tatau tupuna. Heoi taku pouri ko nga mea e whakahe mai ana, e re- re ana ki waho, he penei taku, ko te tangata e rere ana ki waho ka waiho mai pea i waho tu ai, ka katia atu te kuaha ki a ia, kei hea ranei he rerenga mona i te wuruhi kai-kino? E tu tikori noa ana tatau i naianei i roto i te Iwi Pakeha, mei kore te Ture hou nei hei pupu i nga morehu o tatau kaha kua he noa ake tatau. E nga mangai o nga Kaunihera, kia pai ta koutou mahi, kua pahure te wa tawhito, kua timata ko te wa hoa, be wehenga takiwa tenei, manaakitia to taonga i whanau mai i te ao tawhito hei tupuhi ma te ao hou. I te mea kua u te kaupapa ia koutou, a, kua mahia, heoi te mahi mau i naianei ko te whakatikatika i te wahi i kitea e koe kua hapa, tenei o hoa riri kei te kitea i ia ra i ia ra, ki te taea e to toa ka puta koe, kimihia he aha te take e hoki nei taua te Maori, e mate nei a taua tamariki, ki te kitea e koe whakahangaitia to pakanga ki kona, ina o hoa-riri ko Waipiro, ko mangere, ko mou- mou taonga. Kia rua o ringa, ko to ringa ngawari, ko to ringa kaha. E kore e pokanoa te ora ki te ahu mai i waho, me ma roto tonu ake ia koe i te Maori, hei roto tonu i a koe tima- ta mai ai te pakanga ki enei kino. Ma to ringa ngawari e arahi te iwi, ma to ringa kaha e arai kei tapatu ki te he, kia taumaha to ringa mo nga mea kino ki te aue te tangata tutu waiho kia aue ana, engari ko te tika whaia. He ara tiotio, ururua te ava o te tika ki te ora, ko nga whakahe a nga kai-whakahe e mea ana hei korero reka, hei kawhaki i te tangata kia rereke te ahua. Ko te tangata tuatahi hei pakangatanga ko "WAIPIRO." Whakapaua to kaha ki te riri ki tenei. I te hikoinga tuatahi nei i whai kupu ki nga motu e rua ka uaua koutou nga Kaunihera mo tenei mea. Ki te kaha koutou mo tenei