Pukapuka 8, Nama 10
18720522

whārangi 72  (6 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua71
73titiro ki te whārangi o muri


 
72 TE WAKA MAORI O NIU TIRANI. houtia i roto i te Paremete e te tokomaha, ka ' whakarerea nga tikanga i kitea te he ka tangohia ;; mai he tikanga ke. E kimi ana au i runga i te Ture nga tikanga e tika ai te tangata e rangatira ai tatou—e tuakana ai e teina ai. Kaua te tangata e hohoro te whakahe ki te Ture; taihoa e whakahe kia kitea marire te he i runga i te whakahaere- tanga—katahi ra ano. Ko etahi iwi whakaaro rangatira ano tenei kua tuhi mai ki a matou e ki ana kaore i marama i a ratou te "Ture Rori Poata" No konei kua whakamaramatia e matou nga tikanga o tana Ture i tetahi wahi o tenei nupepa hei titiro ma ratou. Tenei ano hoki etahi tangata e tuhi mai ana he tu ke te ahua. Ahakoa whakapaia e ratou a ratou kupu mai ki a matou, e kitea ana e matou e haere rua ana nga whakaaro o roto; e whakawai ana, e tu a whakawhirinaki ana ki runga ki nga whakaaro Hau Hau—e torino noa ana te wai i runga, e noho ake ana te taniwha i raro. Ko nga reta a aua tu tangata e makaia ana e matou, kaore hoki e tahuritia atu e matou. Ko nga tu tangata tenei e mahi tonu ana ki te whaka- kiki i nga iwi, e aratakina ana ki te mate te tangata whakarongo ki a ia. E he ana ki a ia nga mea tika katoa. Kia tupato nga iwi ki aua tu tangata, kei kiia i " waiho te mate mon, mo Hapopo''

TE TURE RORI POATA. He tokomana nga tangata e tuhi mai ana ki a matou e ki mai ana kaore ratou e marama ana ki nga tikanga o " Te Ture Rori Poata mo nga Takiwa Maori 1871." E tika ana. Tenei hoki kei a matou Ture o te taha pakeha, kei te pena ano etahi tangata I Ko nga tangata matau anake ki to titiro ki nga tikanga o roto o nga Ture kai te matau, ko te nuinga ekore e tino matau; hei te whakahaeretanga hei te whakamahinga te ata kitea ai e te tokomaha nga tikanga me nga painga o roto. No te mea hoki ko nga kupu e tangohia ana mo roto i nga Ture, me te ahua o te whakatakoto o te korero, he mea ata kimi marire kia taea ai nga kokorutanga o te mahi. A, kia matau te tangata ki te titiro ki aua kokorutanga, me nga tikanga uaua e ngaro ana i te tokomaha, katahi hoki ka marama ki a ia nga ritenga o nga ture e taia atu ana. Engari hei te whakahaeretanga o te mahi ka marama ki te katoa, ka kitea hoki i te mahinga. He mahi tohunga te whakatakoto Ture, e rite ana ki te hanga wati; tera e ki te kuare hei aha nga wiira me nga kurupae me nga tini me nga aha noa atu o roto. Hei te otinga ka kitea te haerenga katahi ka mea, " he tohunga rawa te tangata nana i hanga." Ko tenei kua mea matou kia korerotia atu i te nupepa nei nga tikanga o roto o te " Ture Rori Poata" kia marama ki nga tangata tetahi wahi. Na, ko te " Matua-korero " o taua Ture e mea ana, hei painga hei oranga ia mo te motu mehemea ka whakahaua nga maori, ka whakaawhinatia hold, ki te mahi rori me etahi atu mahi e tika ai te tangata. A, e tika ana hoki kia whakatakototia he tikanga e tu ai he Rori Poata i nga Takiwa Maori i te motu nei; na reira hoki ka whakaturia e te Paremete taua Ture hei Ture. Te Tekiona tuatahi o taua Ture he whakaatu i te •ingoa, ko " Te Ture Kori Poata mo nga Takiwa Maori 1871 e" he ki hoki me mana taua Ture i roto i nga wahi e whakaritea ai e te Kawana, kaore i ko atu. Ko taua whakarite a te Kawana e kore e pota noa, me haere i runga i nga ritenga i roto i te Ture—ara ma nga tangata o ia wahi o ia wahi ano e mea kia wha- kamanaia taua Ture i tona wahi katahi ka pera ia. Te Tekiona tuarua he mea whakamarama i te tikanga o nga: kupu. " Te Poata," " Takiwa," " Ta- ngata Maori." A, ko tona tikanga ano tena kua oti te whakaatu i roto i taua tekiona, ara ki te kore e kitea he kupu ke atu i roto i te roanga atu o te Ture e puta ke ai. Te Tekiona tuatoru o taua Ture e mea ana, kei nga takiwa e riro ana he tangata maori te nuinga o nga tangata e noho ana i te whenua he ruarua te pakeha, ki te pai te nuinga o nga tangata o taua takiwa (nga maori me nga pakeha) kia whakaturia taua Ture ki to ratou takiwa, a ka tuhia ta ratou pukapuka tono ki te Kawana kia pera, katahi ka tika. Ekore e tika i te tokoiti, engari ma te tokomaha te tikanga. Katahi ka tika kia panuitia e te Kawana i roto i te Kahiti o Niu Tirani taua Ture kia mana ki taua takiwa, tetahi wahi ranei o taua takiwa, ki tana e pai ai. Me whaka- atu hoki e ia i roto i taua panuitanga te ra e mana ai taua Ture i roto i taua takiwa—a e ahei ana ano te Kawana ki te whakakore i taua panuitauga i muri iho kia kore ai e inana taua ture i taua takiwa. Te Tekiona tuawha e mea ana ko nga takiwa katoa e whakaturia ai " Te Ture Rori Poata " ko aua takiwa me whakanoho ki raro ki te mana o te tekiona te kau ma toru o " Te Ture Tuwha Moni ki nga Porowini, 1871." Ko taua Ture Tuwha moni Le mea whakaae kia hoatu e te Kawanatanga he moni ki nga Porowini o te motu hei apiti mo nga moni e kohikohia ana e ona tangata mo a ratou, mahi; a e ki ana ma te Hupiritene o ia Porowini e wahi te whenua i roto i nga rohe o tona Porowini kia toru wahanga hei whakahaerenga mo nga moni e hoatu ana e te Kawana- tanga. Ko te wahanga tuatahi kei nga taone, nga wahi e tokomaha ana te tangata; ko te moni ate Kawanatanga e hoatu aua mo taua wahanga tuatahi kia iti, no te mea e tokomaha ana ona tangata hei kohikohi moni mo ana mahi. Ko te wahanga tuarua kei nga wahi ki waho atu o nga taone, nga wahi e iti iho ana nga tangata; na ko te moni mo taua wahanga kia rahi ake i to te wahanga tuatahi. Ko te wahanga tuatoru kei nga whenua i tahaki rawa, nga whenua i uta e iti rawa ana nga tangata; ko te moni e hoatu ana mo taua wahanga tuatoru, hei apiti mo a ratou moni e kohikohi ai, kia rahi ake i to era wahanga e rua, no te mea hoki e tokoiti ana ona tangata. Na ko tenei tekiona o " Te Ture Rori Poata " e kawea ana nga takiwa Rori Poata ki raro ki taua wahanga tuatoru o te " Ture Tuwha Moni;" kia rahi ake ai hoki he moni hei apiti ki a te Poata—ara te Komiti whakahaere i nga tikanga mo nga rori. Te Tekiona tuarima e mea ana ma te Kawana e whakatakoto nga ritenga e tika ai te whakahaere a te Poata i nga tikanga i roto i taua Ture. Ara he ritenga mo te whakatu Poata ; mo te whakaingoa i nga Poata ; mo te pootitanga i nga tangata hei tangata tu ki te Poata, ara ki te Komiti whakahaere tikanga; mo nga tangata e tika ana kia tu hei tangata mo te Poata ; mo nga tangata e ahei ana ki te pooti tangata hei tu ki te Poata ; mo te roa o te takiwa e tu ai nga tangata o te Poata; mo te takiwa me te whakahaere- tanga o te pootitanga; te tangata mana e whakahaere te pootitanga; mo te whakakapinga i nga turanga mema kua mahuetia kua peia i tona turanga kua peheatia ranei ; mo te whiu i te tangata poka noa mai kia tu ia ki te Poata ; mo te ara o te kimihanga i te tika o nga pootitanga e tautohetia ana e te tangata i taka i te pootitanga; ko nga mema o te Poata kia tokotoru maori kia kotahi pakeha, a pena tonu te rite —ki te tokowaru tangata e tu ana ki te Poata, kia tokoono o ratou he maori kia tokorua he pakeha. Tetahi, mo te whakarite i nga mahi e whakamahia ana e te Poata, nga rori nga aha atu ranei, me nga