Pukapuka 3, Nama 15
19001015

whārangi 2  (6 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
[NAMA 15, O TE TAU 3.] TE PUKE KI HIKURANGI, OKETOPA MANE 15th 1900. [Wharangi No. 2] Ingarangi, tokowhitu nga Pihopa i tae ki taua korero, e toru nga kupu a Akutini i kiia o ia kia whakaaetia e ratau. 1. Ko ta ratau ture e kitea ai, ko tewhea Ratapu ranei te ra o te Aranga, kia whaka- rerea, kia mauria hoki ko to Roma. 2. Kia mahitahi ratau me ia ki te kau- whau i te Rongo Pai ki nga Hakona. 3. Ko nga tikanga mo te Iriiri, kia wha- karitea ki o Roma. Kaore ano kia mutu. - "Te Puke Ki Hikurangi."

Wharekahika. Hepetema loth 1900. Ki te Etita o "Te Puke Ki Hikurangi," e hoa tena koe i raro i te maru o to tatau Ariki, Amine, heoi tena, e hoa mau e uta atu aku kupu ruarua nei ki runga ki ta tatau taonga kia te "Puke," hei mau atu ma aria ki o ta- tau marae maha koia tenei, ka tuhia ki raro iho nei, tera tetahi kaana-taraki, i tooku takiwa tonu tekau ma rua nga tangata, to kotoru he tamariki naku ko etahi he tunga ane, ko etahi he matua noku, katahi ka hae- re ki te mahi, e rua nga kuki, kaati e rua tonu nga wiki ka pangia tetahi o nga kuki e •te mate, kaati ka noho kotahi te kuki, kaati i te kuki ra e mahi ana ko tona kotahi anake ka kawea uana e te he manawa, i te kore wahie hei tunu i ana paraawa, katahi ia ka tahu tonu ko etahi tonu o nga paraawa, hei wahie tunu mo etahi o ana paraawa, kaati kitea rawatia ake ka waenganuitia te katua- rehe nei e mahi ana i ta ana mahi, kaati te- na, ka whakaputaia hoki tera ki waho puta noa ki te mea mate o nga kuki puta katoa raua ki waho, ka whakaritea hoki te moni e rite ana ma raua, kaati tena ka meatia ano he kuki mo ratau e rua ano nga kuki, kaati te waahi ki nga kuki nei, kaati ka timata hoki ta ratau mahi, kaati i te wiki tuatahi o He- petema nei, ka ki to ratau paahi ko etahi me haere ki te tiki kai ma tatau, ka whakaritea tokotoru ki te patu poaka, kaati ka haere te tokotoru pei ka piki i ana hiwi ka heke i ana wharua ka ua hoki te ua ki nei i rikarika, ka whakaaro te tokotoru nei, ka mate tatau ka haere tatau ki te rapa rata nui hei whare mo tatau, koi ki o tatau waha akuanei i te katu- arehe marangai nei, na ka haere ratau, na ka kitea e ratau tetahi rata nui, ka noho ratau me te ki ano ka ora tatau, ka ka te ahi ka ta- koto ratau katahi ka nui rawa te ua, ka pa te hau ka tika ki roto ki te whare o te tokotoru nei ki hai i rikarika; ka tata te mate te hanga nei, ka piki tetahi ki runga, no te ekenga o tetahi ki runga ka kite i te rakau e noho nei ratau ka kite he puare a roto, katahi tera ka karanga iho e ka ora tatau piki ake tenei te ora ia tatau, ka piki hoki tera tokorua ka eke ki runga, ka heke ki raro tahu ai i te ahi, ka ka to ratau ahi, he po te takiwa e mahi nei ratau 12 putu te tiketike o te rakau e mahi nei te. hunga nei, ka moe ano te hunga nei, kaore ka tuturu ano te whare o te hunga nei, kai tenei tuturutanga, ka tata te mate tetahi o te tokotoru nei, kua ao hoki tera, kua mao hoki te ua, ka puta ratau ki waho o to ratau rua, katahi tetahi ka mainatia ki te ahi kua maro katoa hoki i te makariri, kaati e kore koa uana e mate i te whainga atu ki tetahi mea pakaru puru mo te remu o tana mea whaereere, e hoa kaati noa nga kupu, koi hoha koe, otira ma te Atua koe e whakakaha Heoi ano. Na Roka Keiha.

Hickes Bay. Hepetema 17th 9 1900. Ki te Etita o "Te Puke Ki Hikurangi," e hoa ma tena ra koutou katoa, e mahi maina i ta tatau taonga i tena waahi o te Motu nei, heoi te mihi, tenei etahi kupu ruarua nei hei haringa ma ta tatau taonga ki era waahi o te Motu nei, hei whakarongo mai ma era waahi o to tatau Koroni, no te 14 o nga ra 6 Mei 1900, ka timata te mahi konataraki a etahi Maori, 12 nga tangata, ko nga eka 200, te utu mo te eka £1 kaati ka mahi nga tangata ra e 2 wiki, ka tae mai etahi tangata ki te mahi konataraka, 12 nga tangata, ko nga eka 148 ko te utu mo te eka £1 kaati ka mahi nga maapu nei i a ratau konataraki; ka 3 wiki te maapu tuatahi e tope ana, ko tahi wiki te maapu o muri na kua tau wha- inga te maapu o muri, ka ki mai ki te mea tuatahi, ko ta ratau e oti wawe, ka ki atu te mea tuatahi kaore koutou e tata mai, ka ki mai to ratau paahi, ka petia koutou e au mo te £5 ka ki mai te paahi tuatahi, ka whakaa-

e au, engari ka hoatu e au e £5 ke hei tapiri mo tena £5 ka hoho paku taua tangata, roa rawa ka whakaae, ara te tuturu o te peti £10 kaati ka mahi nga maapu nei, kaore he po, kaore he ao, he rite tonu te mahi a nga ma - apu nei, ko te Pakeha nana nga (Contract) nui atu te riri mo te mahi kino i tona Whe- nua, kaati i te rongonga he peti ka mutu te riri a te Pakeha, katahi a ia ka matakitaki, ka kino te karawhiu a te toki, ko te mahi a te Pakeha he titiro tonu ki tetahi ki tetahi, ka tata te oti tetahi, ka mahia he waiata whakatoi ki tetahi maapu, kaati kaore au e mohio ki te waiata, engari te waiata a tetahi o nga maapu, engari ka nui nga maapu i reira e mahi konataraki ana, e rua tonu i peti mo te purei tope, te whakahoki o te waiata. E hika ma i te uru whakarongo mai ra e kua rere arorangi taku whiu i taku toki e ko te tana paraawa anake a Riro te ikia ana ki te po e taama kia te makoi e i te pohatu tapu e ko nga kehua taane e tope nei, tena e taa- ma kia riwi wai e i taumata-o-manu, kia paringatai, i karaka-tu-whero e ko te kanga tena i korowhiti takitahi ai te Kiingi o te Wheuki e taataa ei kia te maihara e i tau- mata-o-manu, o whakatutanga i te whaka- kaha wai ei, ko tera ko ona o te konataraki e toe ana e i raro tangihanga, e koro puku maira i runga o takapau, huripara makutu, i runga i te whakatiki e ko nga kehua taane paraawa nei tena e taama, kaati noa e hika hoki mai i kona pokaitia mai nga hewa pa- kupaku ki raro ki taku hewa e, ko te horo whaingoa tenei o tua iho, ko parahaki e taa- ma ei. Heoi kia kaha ki ta tatau taonga. lwi Katae.

Takapau, Hawke's Bay. Hepetema 26/9/1900. Ki te Etita o "Te Puke Ki Hikurangi" E hoa tena koe, mau e uta atu ki runga i to tatau "Puke" ena torutoru whakaaro, he mea haere ake i roto i te whakaaro nui me te aroha, me te tangi o te ngakau; a koia tenei ka tuhia atu nei e toku ringa, hei ma- takitaki iho ma te hunga e titiro ana i to tatau Nupepa:— Tenei kua puta ake te whakaaro i nga Pakeha o roto i te rohe o te Takapau nei, me matau hoki me nga Maori, ara, i runga i te whakahau a to tatau Kawanatanga i enei marama ka hori nei ki muri; ara, i mea ai ina mutu mai te Whawhai ki te pito ki te Tonga o Awherika me tu he ra nui. mo Niu Tireni katoa; hei ra tangi mo nga Hoia kua matemate i taua Whawhai, hei ra whakahari mo te Emepaea o to tatau Kuini atawhai. Koia ka kowhiria te Komiti hei whakahaere i nga mahi mo taua ra ; he Pakeha etahi, he Maori etahi; a kua oti katoa nga mahi mo taua ra te whakahaere, e taua Komiti. Koia tenei nga naahi. Me tu he ra nui he ra hei mahi i nga ngahau katoa. Nga mahi Hoia, purei omaoma tangata, waiata, kanikani i te po, he hakari, (ara e raa nga hakari, kotahi i te awatea, kotahi i te po) a me era atu ngahau hoki. Me timata te haere atu i te marae o Ta- wari whare Maori, i te 11 a.m. Ka tika i waenganui tonu o te rori o te Taone, a tae noa ki te papa-purei omaoma tangata o te Takapau. Ko nga tangata katoa e haere ana i tenei tutira Hoia, me haere katoa i raro i tenei ota. 1. Whika maati (maunata). 2. Taka- pau Peene. 3. Rongo tama. 4. Tingara Purepo. 5. Turupa Maori. 6. Tamariki wahine 15 tau. 7. Tamariki taane 15 tau, no te kura katoa enei. 8. He waahine anake. 9. He ropu no nga tangata ranga- tira. 10. Nga tangata haere Pahikara. 11. He ropu waahine maunata-raiwhara. 12. He ropu taane maunata-raiwhara.. Enei ropu Hoia katoa tena ropu, tena ropu me tona Apiha, me tona Apiha; a e hoatu ana he paraihe ma ia tangata, ma ia wahine, ma ia tamaiti taane, ma ia tamaiti wahine, o roto o ia ropu, o ia ropu; ara e rua nga paraihe ma te tuatahi, ma te tuarua. E hoatu ana ma, ia tangata taane, wahine, tamaiti taane, tamaiti wahine, i pai te haere i roto i tona ropu, i tona ropu a i pai hoki te tu, me nga kakahu ; a ka, hoatu ma aua tangata taane, waahine, tamariki, nga moni o aua paraihe. Hei te taenga ki runga i te karauna oma- omatanga ka tu ko tera mahi hoki, me era takaro. He panui inoi atu tena naku ki a koutou e aku hoa, e nui nei te hiahia kia uru ki te mahi Hoia ; ki te rongo koutou ki taua ca, ara e puta nga panui he inoi atu tena me hui mai tatau ki te Takapau nei, hoatu ai i to hari o tou ngakau mo te Emepaea o te Ku- ini. Haere mai taane waahine tamariki, hei konei whakaputa ai ia Hoia * taane, Hoia . wahine, Hoia tamariki, i tona, ataahua ki te tu, me te pai o ona kakahu: a kei konei hoki ka hakaina te haka nei na-na :— Ka mate ka mate, ka ora ka ora; tenei te tangata pu-uhuruhuru,— Haere mai e oku hoa tere ki te omaoma, mauria mai ano a koutou tamariki tere ki te omaoma; mauria mai hoki o koutou hoa wahine mo te haere ki te kanikani, me te waiata i te ahiahi o taua ra. Ko tenei ra he whakaatu na tatau na te Iwi Maori o te Kuini, e noho nei i Niu Tireni; i te piri pono me te hapai i te Emepaea o to tatau Kuini atawhai. Ko te ra mo tenei whakahari, tera e panuitia ki roto i nga Nupepa Pakeha ; a ka ra nui katoa a Niu Tireni, kaore he mahi a te tangata i taua ra a Wiki noa. Heoi ra nga kupu e aku hoa ka tino nui rawa, engari he nui pai. H. W. Paikea. Kai-whakahaere o te Komiti.

Waikaremoana. Hepetema 5th, 1900. Ki te Etita o "Te Puke Ki Hikurangi," e hoa tena koe, e hoa maau e uta atu aku kupu ruarua nei, kia mauria atu kia rongo te tangata nana nei te whakahe mo nga Wha- kapapa a etahi tangata, e penei ana:— Ko Tamatea. " Kahungunu ia Rongomaiwahine. " Kahukuranui ia Ruatapuwahine. " Rongomaipapa ia Tuhourangi. E tika ana te whakahe mo te kiinga na Kahukuranui a Rongomaipapa, kaati me wha- kahe ahau ki te whakamarama a taku hoa a Henare Raumoa, e penei ana:— I moe a Rongomaipapa i a Ruapani, ko Ruarauhanga to mua ko Ruatapunui to mu- ri ko Pukara to muri, e hoa kaore e hopohopo taku whakahe mo tenei Whakapapa, e penei ke ana kia au. I moe a Rongomaipapa ia Ruapani, ko Tu- maroroirangi to raua, ko Ruarauhanga to muri. Ka moe hoki te tuakana a Kahukuranui ia Ruatapuwahine, ko Rongomaitara to mua ko Rakaihikuroa to muri. Ka moe a Tumaroroirangi ia Rongomaitara, ko te Aonui raua ko Mataitaua. Kaati tena. Ka moe a Ruarauhanga ia Rakaihikuroa, ko Taraia raua ko Tupurupuru. Ko te Wahine tuatahi a Ruapani ko Uenu- kukoihu, ko ta raua tamaiti tuatahi, ko Rua- reretai to mua, ko Ruatapunui to muri, ko Ruatapuwahine to muri, ko Haua to muri. Ko nga Mahanga toko waru kai te mohio ahau ki nga Ingoa. Ko Pukaru to muri rawa. Ka moe a Ruareretai ia Kahungunu ko Ruahereheretieke ta tena. Ka moe a Ruatapunui ia Ruatapui, ko Kahuturi to mua, ko Tamaira to muri. Ka moe a Ruatapuwahine ia Kahukuranui ko Rongomaitara to mua, ko Rakaihikuroa to muri. Ka moe a Haua ia te Paekitawhaki ko Houa. Ka moe a Pukaru ia Hinemanuhiri. Ko Tamaterangi to mua. " Makoro. " Hingaanga. " Pupuni. " Pareroa. Koia nei te Whakatauki nei. Nga Tokori- ma a Hinemanuhiri. Kaati tena. Me whakahe hoki ahau mo Hineteraraku, kia au e penei ana. Ko Rakaihikuroa || Papauma ko Hinetera- raku to mua, ko Takapau to muri. Ko Hineteraraku || Rangitauira, ko Ra- ngimatakoha to mua, ko Rautangata to muri. Na Rangimatakoha. Ko Rakaimoari. " Kahukuramango. " Humarire. " Tataiaho. " Tuwairau. " Rakaipa Takaha. " Hikawera.

Ko Rautangata || Marotauia.