Nama 165
191202

whārangi 1  (12 ngā whārangi)
2titiro ki te whārangi o muri


 
Te Pipiwharauroa

HE KUPU WHAKAMARAMA.

NAMA 165.

GISBORNE.

PEPUERE 1912.

" He ao te rangi ka uhia, He huruhuru te manu ka rere."

"Kui! Kui! Whitiwhitiora."

HE TAONGA MA TE WA E WHAKAATU.

KUA mutu te pooti, kua whakataua e te Iwi ana tangata i hiahia ai hei mangai mona ki te Paremata. E toru nga mea i puta ake i tenei pooti e hiahia ana matou ki te whai kupu ake. Ko aua mea e pa katoa ana ki te Iwi Maori mo nga ra e takoto mai nei i mua i te aroaro. He mea nunui anake enei, he mea hoki kaore e marama te ngakau ki te ki ake he pewhea ra te tukunga iho ki te Iwi Maori.

Tuatahi, ko te Kawanatanga hou ka tu nei. Katahi ano mo nga tau e 21 ka tu he Kawana- tanga hou hei whakahaere i nga mahi o te whenua. Ko te tikanga o te Kawanatanga o Niu Tireni he matua whangai no te Iwi Maori. I te mea kua hinga nei te Kawanatanga Tawhito, a ka ara ake he Kawanatanga hou, ka riro ko tenei hei matua mo te Iwi Maori. Ko tana mahi he tiaki i te Iwi kei mate i nga mahi tinihanga a te iwi Pakeha. Kotahi tonu ki to te Maori whakaaro te tino ara mai o te mate ki a ia, ko te mate o ona whenua. Ko ona whenua tonu tona oranga, ka kore he whenua o te Maori, ka ki ia he moumou te ora ki te ao. Na ko te Kawanatanga tawhito kua taka nei nui atu tona tupato ki te whakahaere i nga whenua o te Maori. I katia e ia te hoko, he mataku nona ki hokona katoatia e te Maori ona whenua i runga i te pohehe ka mate. Ko te Kawanatanga hou nei, i te wa i a ia e Apitihana ana, he whakahe tonu tana mahi ki te Kawanatanga tawhito. Kati ko te mea ka taria atu nei kia kitea ka pewhea ra akuanei tana tiaki i te iwi Maori? Kua puta tana kupu ki te iwi Pakeha o nga pito katoa o

te Tominiana he whakanoho i te tangata ki runga ki te whenua tetahi o ana tino mahi. Me pe- whea ra tana whakarite i taua kupu, me te tiaki ano i te iwi Maori? I te mea ano ia kua whakaatutia ake nei ka mutu tonu te tiaki i te Maori he tieki i ena whenua. Kaore e mohiotia ka pewhea te ahua, heoi ano te tikanga me waiho ma te wa e titiro.

Ko to mea tuarua, ko nga mema a te iwi Maori o Aotearoa i pooti nei hei mangai mona ki te Whare Paremata. Ko te Hon. Apirana Turupa Ngata, M.A., LL.B., ko Takuta Te Rangihiroa, M.B,, Ch.B., me Takuta Pomare, M.D. Tokotoru he tangata mau taitara anake. I kuraina ratou katoa ki Te Aute, na reira to ratou ahua he whanau kotahi. Ko ratou toko- toru he mema anake no te Ropu Maori o te Ao Hou. He Ropu tera e rapu ana i nga hua-

rahi e ora ai te Iwi. Ka kitea i konei he tangata ratou e whai ana i te ora mo te Iwi. Kati he mea tenei hei koanga ma te ngakau i runga i te tumanako. Ko te Hon. A. T. Ngata he hekeretari tuatahi no tenei Ropu, tae noa mai ki naianei ko ia tonu tetahi ona tumuaki. Kua kitea nuitia te kaha o tenei tangata ki te rapu ora mo te Iwi. Ko Te Rangihiroa he tumuaki nui no te wahanga o te Ropu ki te Taiwhakararo, kua toru ona tau ki te Pare- mata, ka haere pai atu tana ki reira inaianei i te mea kua mohio katou ia ki ona tangotango o tera whare. Ko Maui Pomare tetahi o nga tamariki o Te Aute nana i kauwhau tuatahi tenei Ropu. Kua roa ia e mahi ana i nga mahi nunui i raro i te Kawanatanga, na reira kei te ahua marama ia ki te mahi mana i roto i te whare, ahakoa katahi ano ia ka tu hei mema. I te mea kaore i te kitea iho te ahua o nga mahi