Pukapuka 1, Nama 8
18571112

whārangi 2  (4 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
TE KARERE O PONEKE. Ko te kai rapu, ko ia te kite TAETE, 12 o NOEMA, 1857. KO NGA HIPI. E HOA MA, tenei tetahi take e tupu ai he taonga nui mo te tangata maori, he hipi. He maha nga pai o tenei Kararehe. Ko tona whakatu- puranga, te hohoro, te tini; ko tona kiko e kainga aua; ko tona huru huru e utua nuitia ana. Me ka hoko i te tangata tetahi kahui hipi, ahakoa torutoru, kia kotahi pea rau, iti iho ranei, e kore e roa, kua tini, kua ma- no Ka tae te raumati, ka waruhia nga hipi, kawea ana te huruhuru ki Poneke, ka hokona e nga pakeha, ka nui te moni. He mea pai ano te hipi, ka ora hoki ki runga ki nga whenua raro, pukepuke ranei, ki nga wahi e kore nei e ngakia ki te witi, ki to taewa, ki te aha ranei. Otira, me wai kai tiaki mo te kahui hipi, hei kai titiro, kei marara noa iho, kei pau ranei i te kuri maori. E ngari ko nga kuri maori me whakamate. He aha hoki te pai o nga tini kararehe hua kore, pai kore? Na, ka mea tetahi tangata ki tetehi kahui hipi moua, me tango i tetahi mohio ki te titiro ahua hipi kei riro mai te mea mate. He mate ano hoki ta te hipi, e kino ai tona huruhuru, e kore ai tona kikokiko, e pirau ai tona tinana. Ko te tupeka, te rongoa mo tenei mate, me ka pa ki nga hipi a tetahi tangata. Heoi ra, ma te tangata mohio e titiro, kia kaua ai e hoko i te mea mate—kia kaua ano hoki e tata ki nga hipi mate. Ko te taima huki e tiakina ngawaritia ai nga hipi, hei a te wanautanga, kei mate nga reme. Ma te hepara ano e titiro—mana nga reme e kawe ki te wahi pai, kei hemo i te ua ranei, i te makariri ranei, i te aha ranei. E hoa ma, me whakaaro koutou ki tenei korero—kia nui haere te hipi i roto i a koutou, Ki te Kai Tuhi o te "Karere o Poneke." Otaki, Oketopa 23, 1857. E HOA, Mau e hoatu aku kupu kia taia ki te Nupepa. Ko aku kupu ra tenei:— E hoa ma. oku whanaunga Maori, Tena ra koutou katoa. Tenei taku kupu ki a koutou mo a tatou nei tikanga mo a te maori—kanui te he. Tena ianei titiro tatou ki a te Pakeha tikanga. E tama ma, ka tahi te iwi tohunga ko te iwi nei, ko te Pakeha. Ko te he ra tenei o te maori—ko te kino o te whare, ko te kino o nga kai, ko te moe i runga i te whenua, ko te kahahu tonu i te paraikete i te awatea. Ka mutu. Na KIHAROA. Otaki IO, Oketopa, 1857. E to matou matua aroha, e te Ka- wana Paraone, me ona hoa mahi tahi i nga mahi o te Kawanatanga o Nui Tireni, me o matou hoa pakeha e noho ana ki nga wahi katoa o tenei motu, me nga rangatira tangata maori o ia wahi o ia wahi, o nga wahi katoa. E hoa ma, tena mau koutou katoa. Tenei a matou kupu, tenei hoki o matou whakaaro hei whakarongo mai ma katoa, ko to matou runangatanga i te taenga mai o te Heuheu ma ki Otaki nei i te 6 onga ra o Oketopa. I te Turei i timataria a maua korero, i te 10 a nga haora: naku i timata te korero. Ka tu atu au ki runga ki te whaka- puaki atu i aku kupu aroha ki a te Heuheu raua ko Taonui. Ko aku kupu tuatahi enei mo nga mate:— E koro e te Heuheu tuarua, e pai ana korua ko Taonui tuarua kia haere mai ki konei, ara ki Otaki, kia tangi ki nga mea kua riro atu i mua i a tatou, ko tenei hoki tatou whai atu ai i a ratou kua haere i mua i a tatou. Heoti ano aku kupu mo nga mate. Tenei hoki te tuarua o aku kupu mo tatou mo nga mea e ora ana i enei ra:—E pai ana ano ki toku whakaaro kia haerea mai e korua te nuku o te whenua kia kitekitea kanohi tatou i to tatou oranga poto i tenei ao, i roto i enei takiwa kua noho tahi nei tatou me o tatou hoa pakeha; ko ratou hoki te kai whakaako mai i a tatou i nga teina maori kia whakarerea atu o tatou nei ritenga maori nga ritenga a nga Tupuna o mua whakamokai ta- ngata. Me whakarere atu e tatou eia ritenga kino, engari kia au, me ahu tatou nga tangata maori katoa o tenei motu ki runga ki nga tikanga pai o te pakeha; ina hoki te kupu a tera matua o tatou, a Kawana Kerei, i ora ai tona ngakau. Ko etehi hoki o nga rangatira maori pai i uru atu ki roto i tona mahi hei hoa mona ki te mahi i ana mahi pai Hoki atu ra ia, puta mai nei ko tenei matua o tatou, ko Kawana Paraone. Ko taua ritenga ra ano e ako mai nei i a tatou, kia hapai tahi nga rangatira maori i ona ritenga, kia puta mai ai me te pai me te ahuareka ki a tatou katoa. Ka mutu aku kupu i konei: ka noho au ki raro. Ka whakatika hoki ko te Heuheu— Kotahi te kupu i puta ake mo nga mate: ko te nuinga o nga kupu mo te pupuri whenua mo te Kingi maori—kia tahuri atu matou ki te whakarongo i o raua korero ko tona hoa kia mau ai te rongo te maua o nui Tireni. He tini nga kupu taitea i whakapuaki mai e ia i tona tunga ki runga, ka noko ia ki raro. Kei runga ko te Ahu Korama:— Haere mai e taku matua e te Heuheu —haere mai i runga i nga maunga o tatou Tupuna, haere mai i Maunga- tautari, haere mai i Titiraupenga, haere mai i Rangitoto, haere mai i Ruawahia, haere mai i Tongariro, haere mai ki Kapiti, ki te kawe mai i ena mate ki enei mate o tatou—haere mai ki runga ki te oneone o te Matua o te Rauparaha o te tangata nana i pahi wawe tenei kainga a Kapiti. Tenei te noho nei i runga i nga mahi atawai, i nga mahi aroha a te pakeha, i nga mahi ekore nei e taea te wha- kanekeneke e te tangata maori;-- haere mai. Heoti ano ana kupu. Kei runga ko Taonui: ko a te Heu- heu korero ra ano a raua nei korero, ko te Kingi maori, ko te pupuri whe- nua, ko te mano me ana korero taitea. Kaore he taikoka i roto i a raua nei korero ka noho ki raro. Kei runga ko te matenga te Matia: —Haere mai e te Heuheu, haere mai e Taonui—haere mai kia kitekite tatou i a tatou i te oranga o tatou tinana pi- rau—haere mai kia kite i nga mea papai a to pakeha. Koia ra tenei e korerotia atu nei kia korua i te ra e whiti nei i te awatea nga mahi atawhai a to tatou Kuini atawhai pani, pouaru,