Pukapuka 5, Nama 18
18780504

whārangi 198  (12 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua197
199titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
TE WANANGA. PANUITANGA KI NGA KAI TUHITUHI RETA RANEI, KORERO RANEI KI TE WANANGA NEI. KUA tae mai te reta a Te Turuki ko te Taupo o Te Kuiti o Aperira 7, 1S7S. He ingoa tito noa ana ingoa i kore ai e taia taua reta e matou. He mea pai pu ano kia tuhituhi te iwi i a ratou korero, a he mea pai aho hoki kia kite te iwi i nga korero a nga mohio o te iwi, otiia, e kore matou TE WANANGA nei e pai kia taia nga korero a te tangata tito ingoa ke atu mona, i te mea hoki. Ko aua tu kai tuhituhi reta, he iwi e kore e mohiotia te inana o a ratou kupu, i te mea e huna ana aua tu kai tuhi- tuhi i a ratou ingoa, e tino mohiotia a tangatatia ana e te iwi. Na he mea atu tenei ki nga tangata no ratou nga reta i tukua mai nei, a e mau i runga ake nei te panui o nga ingoa i tukua titotia mai nei ki a ratou reta i tuku mai ai ki TE WANANGA nei. E kore rawa TE WANANGA nei e panui i nga korero o aua reta, a kia tuhituhia mai ra ano e taua hunga, nga ingoa tuturu, i iriiria ai ratou e o ratou Maatua. A he panui tenei kia rongo te iwi, ki te mea ka tuku reta mai ranei, korero tangata mate ranei, me nga korero aha ranei, aha ranei, a ka huna te kai tuku mai o aua reta i tana tino ingoa e mohiotia ana aia e te iwi. E kore rawa aua korero ingoa kore e taia e matou ki TE WANANGA nei. Etita o TE WANANGA. Te Wananga.

Kotahi Putanga i te Wiki HATAREI 4 MEI, 1878

KUA tae mai te rongo o Tawahi o te tekau ma-tahi o te marama o Aperira nei. a e ki ana taua rongo, kua mate a Pihopa Herewini. E mohio ana te tini o nga kaumatua Maori kia Pihopa Herewini, i te mea hoki, kua rongo ratou i nga ra o mua, i a Pihopa e kauhau ana i te Rongo-pai a Te Atua ki nga iwi Maori o enei Motu, a ka tangi te iwi ki aia, kua ngaro nei i a tatou. He tangata atamai a Pihopa ki nga tangata haere atu ki a ia ui korero ai. He tangata a Pihopa e ako tonu ana i te iwi i nga ra ona e noho ana i nga motu nei ki te ako hei ora mo te tini. A he tangata mohio aia, na reira tana ako ki te iwi i tika ai. He mea hoki he tino tangata aia e inoino ana ki nga mea katoa o te ao nei, a i mohio aia ki te ako tika i nga mea mo tera ao. No te 31 o Aperira i te tau 1878 i mate ai a Pihopa Herewini. A i te tau ona i mate ai, kua tae ona tau ki te GO. I whanau hoki aia i te tan 1809, i Ritimona, i Hari, i Ingarangi. He tama aia na Wiremu Herewini, o Ritimona i Ingarangi, a ko te kura i akona ai a Pihopa, ko te kura Kareti i Etana i Kemureti. A he tangata aia i tino mohio ki nga reo" katoa. A i te wa ona e ako ana i Winiha, i kiia ai aia, hei Pihopa mo enei Motu i Nui Tireni i te tau 1841. A i te wa ona i te kura e ako ana, he ta- ngata kaha aia, he kaha tinana tona, he kaha mahara ki te ako ano hoki. He tino tangata kaha aia ki te haere, ki te kauhau, me nga mea katoa, e maia ai te "uri Ariki hei kaha mona i ako ai i te iwi ki nga mea tapu a te Atua. A kahore he mea o te ao nei, e kore 3 taea e ia te mahi, ahakoa he mea e wehi etahi, e kore aia e hopohopo. He tino toa aia ki te mahi i nga mea nui hei ora mo te iwi, a na taua maia ona. me te mau tonu o tona manawa kaha ki te haere aia i kaha ai ki te toro haere i nga iwi tinitini o nga Motu nei. I mua, i nga wa o te hoiho ki ano i kitea, Lei mau haere i te tangata ki nga nuku o te whenua. A i te wa ona i kiia ai hei Pihopa mo Nui Tireni, kahore ano he pukapuka ako i nga kupu o te reo Maori i panuitia ki te iwi. He mea hoki, no te tau 1837 i taia ai to whakamaoritanga o te Kawenata Hou ki te reo Maori. A na nga minita o te Hahi o Ingarani i mahi i Paihia i Tokerau. Engari no te tau 1820, i taia ai e Te Rii, te pukapuka ako i te reo Maori. He mea hoki, i kite a Te Rii i a Hongi Hika rana ko Waikato, o Ngapuhi i a rana i haere nei ia Te Keene i tatia tau ki Ingarangi. Otiia, ehara tana pukapuka i te mea tika e ako ai te tangata i a ia ki te reo Ma- ori, he mea hoki, Le pukapuka tapepa taua pukapuka a Te Rii. A koia ra nga pukapuka tua-tahi i ako ai a Pihopa Herewini i a ia ki te reo Maori. He mea a ia i ako ai i a ia ki te reo Maori, he mea kia ako a ia i ana iwi Maori, a kia mohio ai nga iwi i te ako a ana ngutu ake, ki nga mea tapu a te Atua. A i aua ra, e wha marama e rere mai ai to kaipuke i Ingarangi, ka n mai ki enei Motu. A i aua marama e wha, i ako n Pihopa i a ia ki te reo Maori. Ano ka u mai aia ki enei Motu, i te ata o te Ratapu tua-tahi ona i uta, i kauhau ai aia ki nga Maori i Paihia, a he reo Maori te reo ona i kauhau ai, a he nui te mihi a nga Pakeha ki te hohoro o Pihopa Herewini ki te ako i aia ki te reo Maori. He miharo na nga Maori ki te reo Maori a Te Pihopa, koia etahi o ratou i mea ai, i kitea Pihopa i te Maori i hea, i mohio wawe ai aia ki te reo Maori. He mea hoki, kotahi ano wiki ona i noho ai i nga Motu nei, heoi, kua mohio rawa atu aia ki te reo Maori, a ko etahi o nga Pakeha kua noho noa atu i konei, kaore ratou e pera te mohio ki te reo Maori, me te mohio a te tangata hou nei. I te tau o Pihopa Herewini i tae mai ai ki konei, o 33 ona tau, a he nui noa atu tana kaha ki te rapurapu tikanga, hei mahi ma te Haahi e nui ai he ora ma te iwi. A i aua ra, ho tangata a Pihopa i whakahe ki te Minita o te Atua, ana eke i te hoiho hei kawe i aia ki te kauhau ki nga iwi. I mea hoki a te Pihopa, he nui ano te kaha o nga waewae a te tangata i hangaa e te Atua hei kawe i aia ki nga whenua ke atu. A i mea etahi o nga Minita kauma- tua a te Atua, kua ruhi ratou i te haerenga i nga ara reporepo, i te mea he ara Maori nga ara o aua ra, katahi nei hoki te ara rori a te Pakeha ka kitea ki enei Motu. I whakaae ano etahi o nga Mihinare ki te kupu a te Pihopa, ko etahi i whakahe. A i aua ra, ki te mea ka eke te tangata i te hoiho, e kotahi ra aia e haere atu ai i te Waimate ki Hokianga. A e kore e po te ra a te Pihopa e haere ai i taua ara ka tae aia ki Hokianga. Ano ka mahue te Waimate, a haere mai ana a te Pihopa ma ki Tamaki (ara ki Akarana) noho ai. kia po wha e tae ai te tangata ana haere atu i Akarana ka tae ki Mangatawhiri. Otiia, he mea ano po tahi a Pihopa i haere ai i taua ara ka tae aia ki Akarana. He tangata kaha a te Pihopa ki te haere, a i nga wa ona e haere ai ki te ako i nga iwi o nga whenua ke noa atu, ka haere koia ki mua o tana ope haere, a koia kua tae noa atu ki nga kainga, a kua oti noa atu ana mahi, ka tae atu ana hoa. A kotahi ona