|
| |||||||||||||
| TE WAKA MAORI O AHURIRI.
Ko te niupepa whakamutunga tenei o te rua o nga tau o te Waka Maori kua tutuki tenei te tau. I karanga ano matou i te timatanga o te mahi kia eke mahi a Ngatikahu- ngunu ki runga hue tahi ai tatou i te waka nei. Na, ko etahi kua whakama- naia ta matou karanga, kua eke mai ki runga whakatere ai; ko etahi kua noho atu, ko nga utanga anake o runga e mauria ana hei taonga ma ratou, ko te mahi i kore, Koia tenei, ko etahi kua utu, ko etahi kua kore. Kua kite koutou i te ahua o tenei taonga inai- anei, a, ma koutou e ki kia whakamu- tua, kia mahia tonutia ranei. Ki te paingia e koutou tenei taonga, kia ho- horo te tuku mai i a koutou moni hei whakarite i te mahi a nga kai ta koutou nga mea kaore ano kia utu noa. Me i kore te aroha o te Kawanatanga ki te homai etahi moni, penei kua kore noa atu te nuipepa nei. Otira kowai hua ai e penei tonu te Kawanatanga ? Engari me rite koutou ki te pakeha, ma koutou ake ano e hapai ta koutou nuipepa. Ki te tahuri mai koutou ki ta matou e mea atu nei. penei hei tenei te toru o nga tau ka whakanuia te nui- pepa kia rahi akeka taraia te waka kia hohonu kia rahi he utanga i ru- nga.
KUA hoki mai te kaipuke manawao i tukua e te Kawanatanga ki Whare ki te kimi i nga Poti e wha o te Ta, te kaipuke i wera i te ahi i korerotia i tera nuipepa. I. mea te Kapene o taua kia ahu o ratou poti ko ena hoa ki Whare Kauri. Otira kua kore e kitea ki reira. E korero ana nga pakeha o te tima i hoki mai nei, kimi noa ratou i roto i ena moutere kaore i kitea. Ko tenei, kua mate atu tenei ratou ki te moana; kua kitea ianei e tetahi kaipukeotira kua mate ano.
Ko Wi Tamihana rae ona hoa kua rore Li roto ki te maru o te Kuini. Ko te pukapuka tenei (i raro nei) i tuhia ai o ratou ingoa i te aroaro o te- tahi o nga rangatira hoia. Mehemea e kite ana e ia he oranga kei te Hau Hau kua kore ia e penei. "Kua whakaae matou ko te ture o te Kuini hei ture ma te Ingiki hei tuki mo matou ake ake. Ko te tohu tenei o te maunga o te rongo ko taku taenga utu ki te aroaro o toku hoa riri, a te Ti- ehara Kare. '"William Thompson Te Waharoa, "Te Reweti, Hone Papahewa, " Riki, Rihia, Parata. " Tamahere, May 27, 1865. "
Ko te tima Ikiripi, manuwao, kua tae ti Opo- tiki. E wha nga poti i hoe atu ki uta. No te ekenga atu o nga pakeha ki uta ka takoto te pehi- pehi a te Hau Hau hei kokoti i a ratou km kore e hoki mai ki nga poti. Ka huaki mai te pupuhi a te Hau Hau, whakahokia ana e te pakeha; ka hinga tokorua o te Hau Hau, mate rawahe ra- ngatira tetahi, e kua ana ko Hakarariki te ingoa. Kotahi te pakeha i tu i te ringa, kaore he mea i mate. Ka tae aua pakeha ki o ratou poti, ka hoe ki te kaipuke.
Kua hinga te parekura a te pakeha raua ko te Hau Hau i Patea. I ro ngahere te kainga o nga maori; he raorao te wahi i tu ai, he hiwi i tetahi taha putu noa ki tetahi taha. Na te pakeha i tiki utu i te po. Te taua o te pakeha 64 nga ta- ngata; nga Hau Hau i ro pa e 80, tae ki te 100. Mate o te Hau Hau te 17; kotahi te pakeha i mate i te huarahi i te hokinga mai, tanumia iho; no te taenga mai ki te kainga, ki po rua e noho ana ka mate ano tetahi i ona tungahe rangatira. Kua mahue e te Hau Hau taua kainga i muri nei, be wehi koi tikina ano e te pakeha. Na te Hau Hau ano i whakaatu nga mea o ratou i mate. Taihoa pea e ata korerotia e matou taua riringa i tetahi nuipepa.
Kotahi te kaipuke nui, he tima, kua pakaru i waho atu o Po Neke. No te 20 o Mei ka rere atu i Po Neke taua tima, e rere ana ki te Taitapu; engari kaore i tae atu ki taua kainga. Muri iho o te rerenga ka kitea nga papa, me etahi mea atu, i utu e takoto ana i waho mai o Po Neke. Mohiotia, ana e nga pakeha no taua tima. Haere noa nga kaipuke, me nga poti ki te kimi i tatahi rae kore e kitea etahi tangata o runga; kaore hokikua mate katoa, e rima te kau ratou i runga. E ma- haratia ana i eke ki te toka taua tima, i pakaru ranei i te mamaoa o roto o nga kohuako tona kanga ano hoki tera, me te mea he paura nana i tahu ake.
Ko te Makarini tena kua riro ki Turanga raua ko te Pihopa o Waiapu. Ku hoki mai tera ka hui te Runanga o te Kawanatanga ki Nepia nei
HE PANUITANGA. KUA pai a Te Kawana i runga i te whakaae o ana Minita kia hoatu tetahi takoha (kia rima te kau pauna), ki a Pitihana Tiwai hei tohu putanga aroha atu ki a ia, hei whakaritenga hoki mo tana mahi i runga i te oranga noatanga O O o Te Kereihi Minita ratou ko etahi atu Pakeha. Na konei ratou i puta ora atu ai i nga ringaringa o te iwi nana nei a Te Wakana i kohuru i Opotiki i nga ra o Maehe, 1865.
Na MATAKA. Poneke, Mei 17, 1865.
PANUITANGA. Na ta HORI KEREI, &c., &c., &c.,
NOTEMEA tenei tetahi iwi porangi, e kiia nei he Paimarire, be Hau Hau tona ingoa, te mahi nei i ana mahi kino, whakatupu i te raru, i te mate: Notemea e tino anuanu rawa atu ana nga ritenga a taua hanga porangi nei, inahoki e uru ana ratou ki te kohuru i te tangata, ki te hari haere ki te whakakitekite i nga mokamokai, ki te kai tangata, me era atu mahi pera, e morikarika nei ki te tangata, a: Notemea kua puta tonu mai te kupu a Te Kuini ki ia Kawana, ki ia Kawana o Niu Tireni, kia kaua e tukua kia mahia e te ta- ngata te mahi penei, nga ritenga ranei e whakatupu ana i te mate, (ahakoa kiia he ritenga karakia) e morikarika nei ki te tangata. Na, ko ahau, ko Ta Hori Kerei, Ka- wana, e panui ana, e whakatuturu ana Maku, i runga i te mana kua tukua mai ki au e Te Kuini, e pehi katoa aua ritenga anuanu, kohuru, kai tangata nei ki te rau |