Nama 100
190607

whārangi 1  (12 ngā whārangi)
2titiro ki te whārangi o muri


 
Te PIpiwharauroa,

he Kupu Whakamarama.

NAMA 100.

GISBORNE.

HURAE 1906.

TURE MURU WHENUA.

I TE Turei te 8 o nga ra o Mei i te Whare o Raro o te Paremete o In- garangi, ka patai a Mr Ashley (he iramutu no Rore Shaftesbury) ki te Pirimia mehe- mea kua mohio ia ki te Ture Whakanoho- noho Whenua Maori i paahitia e te Kawa- natanga o Niu Tireni i te tau 1903, a mehemea e whai kupu ana ia ki te kingi kia whakakorea taua ture i te mea e taka- hi ana i te Tiriti o Waitangi, i hanga nei ki waenganui o te Karauna me nga rangatira Maori o Niu Tireni. Ko te whakahoki a Mr. Churchill ko tenei: Kua ata tirotiro- hia e te Hekeretari o nga Koroni taua ture, a kitea ana e ia kahore he take e tohutohu- ngia ai te kingi kia whakakorea taua ture. Ki tana whakaaro kahore i te takahi i te Tiriti o Waitangi. I whakaaetia taua ture e te Whare o Raro o Niu Tireni, to- kowha nei o nga mema he Maori. I te korerotanga tuatoru o taua pire kotahi ano te mema Maori i whai kupu, a, i tau- toko ia i taua pire. I patai ano a Mr. Ashley mehemea kahore i tukua te mana o nga whenua Maori ki te Karauna e te Ture o te tau 1852 i whakaaetia ai he mana motuhake ki Niu Tireni. Ka mea a Mr. Churchill heoi ano tana whakahoki, kaho- re rawa nga Maori i te kino ki te ture o te tau 1905. I tautokona e nga mema Maori o te Whare o Raro taua pire a ko te mea o matou i whai kupu i mea ko tana whakahe rawa mo taua Pire he kore kaore i kaha rawa." Kei te whakaae ranei nga tangata matau o taua o te Maori ki tenei ture huaina nei e te Maori ko te I ure

Muru? Kahore ranei he wahi he o tenei ture, he wahi e takahi ana i te Tiriti o Waitangi? Ko ta matou whakahoki ki ta matou patai ano, ae kei te whakaae ratou kahore he he inahoki i kore ai e whai- kupu, he whakaae hoki te nohopuku. I runga i te nohopuku o te Maori o te kore e amuamu ka mea te Kawanatanga o Ingarangi kei te paingia tenei ture kua iriiria nei e taua he Ture Muru. E kore te Kawanatanga o Ingarangi, e kore a ki- ngi Ehara e hamumu te reo ki te kore hoki te iwi Maori e hamumu te reo; kei te kiia te whakaaetanga a o tatou mema he whakaaetanga na te iwi Maori katoa. Ko te take i pooti ai o tatou mema mo te- nei Ture he wehi no matou i a Te Hetana, ehara i te mea he tino mohio no ratou hei ora mo te Maori tenei ture. Kua mate a Te Hetana ka ora nei ko Timi Kara, otira e kore a Timi e kaha ki te tu ki te mano o te pakeha e tangi whenua nei. Ki te wha^ katete a Timi ki te pakeha e hinga ia, a i enei ra, kua puta noa te kupu a te pakeha kia turakina a Timi kia whakaturia ko Pereiha hei Minita Maori. I tae nga ta- ngata no ratou nei a Waimarama Poraka ki Poneke ki te korero ki te Pirimia (Hooro-Tione) ki a Timi Kara, me te Minita mo nga whenua, he whakahe i te pitihana kia-tangohia e te Kawanatanga a Waimarama. Ko te hiahia o nga Maori he mahi kia 7000 eka, kia 22, 000 eka me nihi. Ko te whakahoki a te Pirimia, ka tangohia e te Karauna i runga i te hoko nga wahi kaore e taea e nga Maori te mahi i te mea ka nui te hiahia o te pakeha ki te whenua. Ka marama i enei kupu