Volume 2, No. 37
18641119

page 2  (6 pages)
to previous section1
3to next section


View the commentary of this paper

 
TE WAKA MAORI O AHURIRI.

taua whenua i tana i whakaaro ai, hei reira

ia ka hoatu i etahi moni hei apiti ki runga

ki te rua mano. Kotahi te kaipuke i wha-

kaaetia atu e te Makarini ma Ihaka. Ehara

i te utu o te whenua taua kaipuke, engari

he aroha; he mea hoatu noa hei whakaea

i tona mate i hoko nei tera i te kaipuke i

muamua atu nei, riro mai he mea pirau, a,

ngaro tonu iho hoki ona moni i reira. Te-

tahi he mihi tou atu ki te whakaaro pai a

Ihaka i a ia e noho ake nei. Mea noa ki a

ia nga iwi tutu kia tahuri ia ki tona Kingi,

kauaka hoki; ki noa atu, "mea ake koe

hangarautia e o hoa pakeha; mea ake koe

whakataurerekatia"; hei aha ki a Ihaka

ena korero parau ? Ko te pakeha tonu hei

hoa mona, ko te pakeha tonu hei hoa mona.

Tana whakahoki atu ki a ratou: —"Kaore

au i mate i te pakeha; i mate au i a Wai-

kato. " Na, ko ta te pakeha whakakuare

tena i a Ihaka, ko te kaipuke kua hoatu

nei e te Makarini; ko tona Kai-whakawa-

tanga hoki, kua tu ia hei Kai-whakawa. Me-

hemea i rite tonu nga rangatira maori katoa

ki a Ihaka, tona whakaaro ki te whakapo-

no, ki te ata noho, penei, kua kore rawa he

kino o to taua moutere. E whakaritea ana

kia hangaia houtia i Akarana taua kaipuke

ma Ihaka.

. Koa katoa ana nga tangata o te Mahia

ki te pakeha hei noho i tona kainga; hei

homai i nga mahi pakeha, i nga aha noa

atu—e hanga ana kua hoha ratou ki te

noho mokemoke ko ratou anake i reira.

Ko te waiata tenei a Rihimona Manukiri

i taua ra i riro ai te whenua: —

" Ka wehe te hiahia i o maua, moenga

Homai, me whakake ki nga whare" nonohi

I wheo ake ai ko te wehi o te ngutu

Ka whana au ka whaki kia rongo koutou.

" Ka pa ianei he tau e hokimai te tau o Waikato

E tama ma e, tikina ake ra

Te ahi a te tipua, tinia kia mate

Kia hoki tu mai te makau ki au.

" Ekore e hoki mai, kai te tauawhaitia

E Hinearangi ki te pu o te tonga.

E whae ma e, i kurua Otaroa

Naku i whakaangi, ka moe i te hau nei. "

Heoi, no te otinga o nga korero ka haere

etahi o matou ki te matakitaki haere ki tera

taha, ki Nukutaurua. Haere ana matou

ka tae ki Oraka; haere tonu, ka tae ki

Kai Uku—he pa tawhito i runga i te hiwi i

te taha moana. Ko te kainga tenei i mate

a Ngatikahungunu i a Waikato. Haere

mai ana nga taua o Waikato i taua takiwa

ma te ara i Taupo; he ngaki utu mo te

matenga o te Arawai—he rangatira no

ratou. Ko tetahi tohu, nana a te Pakake

i patu—te riringa i mau ai a te Moananui,

a Karaitiana, a Tiaki Tai, a te Hapuku

hoki. Engari tenei a te Kapuku i puta i

te huarahi, hoki ana mai ki te kainga.

Haere tonu taua tohu ra ka tae ki te Wai-

roa, hei reira ka hui ki tetahi taua o Wai-

kato, ka haere katoa ki te patu i te iwi o

Ngarangimataeo. Ko te nuinga o nga

tangata o te Wairoa kua rupeke ki Kai

Uku noho mai ai. Te mea i noho ai a

Ngarangimataeo i te Wairoa, he ki na te-

tahi tohunga, ko Mohaka te ingoa, hei kai

ma te kuri a Waikato e haere mai na. Na

konei ka noho tonu te iwi o Ngarangi-

mateo. Heoi, no te taenga atu o te taua,

te pono te ki a te tohunga " he kai ma te

kuri o Waikato"; engari ko nga tangata o

Ngarangimataeo i pau i te kuri—te kuri e

ngau nei ano i te tangata i tenei takiwa o

te pakehatanga, o te pai. He nui ano nga

tangata i puta, he nui ano nga mea i mate.

Ko Ngarangimataeo ano tetahi i puta. Ka

mutu, haere tona te taua nei ka tae ki Kai

Uku; katahi ka noho iho i reira. Hui

katoa pea nga tangata o ro pa ka tae ki te

rua mano. Ko Puhara nei ano tetahi i

roto i taua pa. He raumati te takiwa i

awhitia ai te pa. Ko Waikato i whai pu

katoa; ko tera i ro pa kaore tahi he pu.

Hui katoa pea nga pu e toru te kau; i a

Ngapuhi anake. Erua nga marama e

awhitia ana te pa ka mate nga tangata i te

hia kai, ka pau nga kai. Heoi nei ano nga

tangata i whai kai ko nga mea i nga pu;

he mea rongoa marire nga kai ma ratou kia

kaha ai ratou te riri, kia kaha ai ratou te

tiaki i te pa. Heoi, noho nei, noho nei,

nawai ra ka tino mate rawa nga tangata i

te hia kai. Katahi ka tahuri ki te kari i te

oneone, i te uku, hei kai ma ratou. Karia

ana, paatatia ana, me te paraoa riripi e

mahia ana i tenei takiwa. E kiia ana he

pakeha, ko Teone te ingoa, i roto i te taua

o Waikato. Haere ai ano taua pakeha ki

roto ki te pa korerorero ai ki nga tangata.

Ko etahi hoki o nga rangatira o Waikato i

haere ano ki ro pa ki te patipati i Wera,

(rangatira o Ngapuhi) kia pute mai ki

waho; kaore hoki i rongo taua tangata—

noho tonu ki ro pa, (he tika hoki u ana).

Ko etahi o nga tangata i mea kia patua aua

rangatira taware o Waikato; na te Wera i

riri. He whakaaro tika rawa tenei na te

Wera. Heoi, nawai ra i noho te taua,

nawai ra i noho, ka hoha hoki pea, ka

whati i te po—he mea hoki kua matemate

etahi o ratou i nga pu o tera i ro pa. Te

aonga ake o te ra ka puta nga tanga-

ta o te pa ki waho, ka taea nga

kumara hei kai ma ratou, katahi ka ora.

No muri iho, no tenei takiwa o te Kingi-

tanga, ka ki nga maori Kuini o reira; —" He

paruparu ta Waikato homaitanga; ta te

Kuini, he paraoa. " Ko Hauiti, ko Rongo-

whakaata, nga iwi o te Kani o Takirau, i

haere mai ki te whakaora i nga tangata o

ro pa, mate ana hoki i a Waikato: patua

haeretia ana i te one, mate ana e rua rau

pea nga tangata—ko te Kani o Takirau ano

i puta, i awhitia e ona tangata i puta ai.

Muri tonu iho i tenei riringa ka puta mai

te pakeha, ka whai pu hoki a Ngatika-

hungunu—ka ea hoki ona matenga.

Ko te Waiata tenei i waiatatia mo Kai

Uku; —

Ka mana ra ia whiti ra runga;

Ka he ra ia te poke a te kuri.

Taria iara kia homai, ka taka i to moana,

Ka pike ana ko te Uruti;

Tana taunga atu ko roto iara o te Ahi Kuku.

Ka tu ra Paiaka i tu o te kaikai;

Taupoke ra Rongowhakaata—e pai ana ra e kui.

He ngutu ngangahau na to tungane na Tipoki i te

awatea.