Volume 1, No. 18
18981101

page 3  (6 pages)
to previous section2
4to next section


View the commentary of this paper

 
__[NAMA 18.] __________TE PUKE KI HIKURANGI NOEMA TUREI 8th 1898.______[Wharangi No 3.] te tikanga Pakeha etahi, kei te noho noa iho etahi i waenganui o enei tikanga a he wa ano, ka piri etahi, o aua tangata, ki aua tika- nga ano, a ka puta etahi, ki etahi atu o aua tikanga ano. Ko te ahua ano tena i naianei, a e noho atu nei o matou wehenga e rua i konei. He mea tino pakeke, he tikanga aui hoki tenei, ara, te rapu kia pehea he Ture mo te Iwi Maori, me ona Whenua, e marama ai te whakahaere i waenganui i a ia me te Pakeha, nae te Kawanatanga, e whakaae ai te katoa, hei Ture. Kua nui hoki nga Tau i rapu ai nga Kawa- natanga katoa, kahore ano i kitea, na, me te Iwi Maori kua nui nga Tau e rapu ana, ka- hore ano i kitea, ko te take i pakeke ai, kua herea tatou ete "Tiriti.O Waitangi," keia te Kuini te mana Kawanatanga, mo tatou, me o tatou Whenua, mo ake tonu atu. Ko nga Iwi e rua i tenei Motu he kotahi tonu i raro i tona mana heoi ano te waahi e mau nei kia tatou, ko te mana ki o tatou Whenua, i tohungia kia tatou ano, ma tatou ano e hoko atu, ka riro atu ai. Ka huri ake he kupu i naianei ki nga Iwi ote Tei-Hauauru ara ki nga kai tautoko ote Pire, me nga whakatikatika i Papawai, ko nga kupu whakaatu enei kia koutou katoa ki nga Rangatira ki nga Hapu ki nga Komiti.

KAI PONEKE ANO TETAHI PITO o NGA KORERO NEI, KAORE ANO KIA TAE NOA MAI, ENGARI MEHEMEA KA TAE MAI, KA TUKUA ATU ANO KIA KOUTOU, A TENEI PUTANGA E HEKE IHO NEI;

TE AHUA O T£ TANGATA TAONGA, RAUA Ko TE RAWA-KORE. Ki nga Hapu, ki nga reo, ki nga Huihuinga tangata, tena koutou i roto i te atawhai a te Ariki amine, tenei aku kupu ruarua hei titiro ma koutou he mea whakaaro ake kia tukua atu kia koutou, hei whakaoho ia koutou, kia whakaaro ai ki te rakau nui kua homai kia tatau koia e whai ake nei i raro, He kupu whakamarama tenei naku mo enei tangata e rua titiro tatau ki te nui onga mea i tenei tangata taonga te iti onga mea i te rawa-kore ara te kino, ara, na te tika, o te tangata ra- wa-kore i nui at" ai ana taonga ia te tangata whai taonga ki te aroaro o te Atua, te rawa- kore e haere ana i runga i tona tapatahitanga, engari ia i te tangata he taonga nei ona, a he parori ke ano ona ara, i a ia i tenei Ao i hari ia mo te nui o ana taonga mo te papai o ana kai, me te papai ona kakahu, i mua tetahi tangata taonga, he kakahu papura ona, he rirena, i kai ano i nga kai papai i nga ra katoa engari kia tupato ia, kaua e whakawhi- rinaki ki ona rawa, konga rawa o te tangata taonga hei pa kaha mona, hei taiepa tiketike ano hoki ki tana whakaaro iho, ko tetahi ano i te tangata taonga kihai i ho atu etahi o ana taonga ki te Atua, e mea ana te tangata tao- nga he Matua Aperahama nona, e Pa e Aperahama tonoa mai a Raharuhi:—" engari he tikanga ta nga Hurai kia karangati a Ape- rahama hei Matua mo ratau, kaati ko te tangata taonga i mate, a Raharuhi i mate ano, kaati ko Raharuhi i tae atu ki te waahi pai, ara, ko te tikanga o tona Ingoa, ko te Atua toku kai awhina," na reira ia i ora ai i te aroaro o te-Atua, " moku hoki i awhinatia e te Atua o toku papa, i whakamamaetia ano hoki te tangata taonga, ara, kihai ia i aroha kia Raharuhi, i a ia e takoto ana i te kuaha o tona Whare, na te tangata i a ia nei nga oranga o tenei Ao, a ka kitea e matea ana tetahi mea e tona teina, na, ka tutakina iho e ia tona ngakau, aroha kia ia, e mau pehea ana te aroha o te Atua i roto i a ia, kaati aku whakamarama mo tenei taha, ka whakaatu an i tetahi kupu whakarite mo te ahua o te- tahi tangata whiwhi i nga taonga maha, me tetahi, kotahi tona taonga he toki, ko te tangata naana te toki he tino pohara ia, katahi taua tangata pohara ka haere ki te awa me tona toki ka kite i te rakau e tu ana i te taha o te awa, katahi ka tahuri ki te tua, kaore i roa e tua ana ka rere te toki a te po- hara ki roto ki te Wai, heoi katahi taua pohara ka tangi no te mea ka mutu ano tona taonga, i a ia e tangi ana ka puta mai he Wairua i roto i te Wai, katahi ka patai, he aba tau e tangi kowai tau e rapu, katahi ia ka ki atu ko taku taonga kua taka ki roto i te Wai, katahi ka ki mai te Wairua kaati a tangi, ka ngaro te Wairua ka puta mai me te toki utu nui, ka ui mai ki te pohara koia nei to taonga, ka ki atu ia kaore, ka ngaro ano te Wairua, ka puta mai ano me tetahi toki atu ano he mea utu nui ano, ka patai ano koia nei to taonga, ka ki atu ia kaore, ka ngaro ano te Wairua, ka puta ake me te taonga o te tangata pohara nei ka ui mai koia nei, ae, ka. riro mai i a ia nga taonga a te Wairua ra, ka hoki ia ki tona hoa, te kitenga mai o te tangata whiwhi ki te taonga, ka aue mai e hoa no hea ou taonga, ka whaka- hokia mai e ia note awa, ka korerotia atu eia te take i whiwhi ai ia ki aua taonga, katahi te tangata ra ka mau ki tetahi ona toki ka haere ki taua awa, ka kite i taua rakau, katahi ka tahuri ki te tua i te rakau ra, kaore e tere te maunu o te toki katahi ka unuhia e tangata ra tona toki ka makaia ki roto ki te awa ka- tahi ka timata ki te tangi, kaore i roa ka puta mai te Wairua ra, katahi ka ui mai ki te tangata ra he aha tau e tangi ko wai tau e rapu, katahi te tangata ra ka ki atu ko taku toki, ka mutu rawa toku toki kua taka nei ki roto ki te Wai, katahi ka ki mai te Wairua kaati a tangi ka ngaro te Wairua ra, kaore i roa ka puta ake me te toki nui te utu, katahi ka patai mai koia nei to toki, katahi ka karanga atu te tangata ra ae, katahi ka whakahokia mai e te Wairua ra, he mea mama mo te Kamera te tomo ma te kohao o te Ngira, he uaua rawa ia mo te tangata taonga te tomo ki te Rangatiratanga o te Atua, no te mea kua teka koe ki te Atua, no te mea he nui ou taonga he iti o tou hoa, ara, o Raharuhi kaati ko te wahi i noho ai raua kai te wehe kotahi kai te wahi pai ara, ko Raharuhi, kotahi kai te wahi kino ko te tangata taonga, waihoki kua oti raua te wehe i tera Ao, ko Raharuhi kai te wahi i noho ai a Aperaha- ma, ko te tangata taonga kai te wahi o te aue tanga. Heoi ano Na to koutou pononga. H. T. W.

[PRESS ASSOCIATIONS.]

PAKIHI OKETOPA 10. Kua kiia e nga Pirihi o Wiwi kia hopungia te Tuuku o Oriana, mehemea ka u ki Wiwi.

KEIPITAONE OKETOPA 10. Tetahi onga Tima ote Nui Tireni Tima Kamupene, ko Tekoa, i rere atu i Poneke, i wera i te ahi, ko nga kai i kino katoa.

PAKINI OKETOPA 10. E korero ana te Emepara i tona haerenga ki Ihipa, a, ko tetahi Wiwi te kaiwhakamaori, a, e ki ana kaore ia e pirangi ki te whakaki- no i Kereti Piritini, mo te patai ki a ia, ka pewhea tona tikanga mote Naera (Niles.)

IOKOHAMA OKETOPA 10. I runga i te riri o Tiaina, kua tonoa e rua nga Manuao o te Tiapani kia haere ki Taku, waahi o Tiaina.

RANANA OKETOPA 12. Tetahi onga Kapene o te 29th Pomopei Iniwhanatiri, ko Kapene Taare Taua tona Ingoa, e whakaki ana i tana patara ki te wai i te awa o Tupa i te Tai-rawhiti o Awherika katahi ano ia ka mau i te Korokotaera, (Crocodile), na nga Hipoi ia i ora ai, ko ona ringaringa mate katoa.

PARINI OKETOPA 13. Te Emepara me tetahi o nga Minita onga whenua tawhiti, kua riro ki te Tai-rawhiti.

Christchurch. Oketopa 15. Tetahi tangata, ko Etemana Rouhi Hawi, te Ingoa, he kopiri, ka 24 ona tau, i kitea kua mate i nanahi nei, i waho o tetahi whare i Riiniwutu (Linwood) he taura e takai ana i tona kakii, ko tetahi pito e here ana ki te nera ko taua mate he nonotitanga no te taura i tona kakii, ahakoa kaore e kaha te neera ki te hapai i tona tinana, engari i mate ia.

PARINI OKETOPA 13. Te Emepara o Ruhia, me te Emepara o Tiamana, kua korero mo ta raua nacre ki Pirihitini (Palestine.)

RANANA, OKETOPA, 13. Ko Hohepa Temeparini, Hekeretari o te Ingarihi, i te Koroni o Marika kua hoki ki Ingarangi. KANANA, OKETOPA, 17. E ki ana te "Tenata" "Standard" e wha tekau mano 40,000, nga Turupa o Ruhia kei te tukuna ki Poata Ata.

RANANA, OKETOPA, 17. Ko te Oriene, tima o Ahiterei i hoki mai i Aheke, he nui nga taonga o taua tima i Pakarukaru.

KONOTATINOPARA, OKETOPA 18. Kua tae te Emepara o Tiamana ki Takei a kua tikina tetahi Takuta Wiwi ki te wha- kaora i a ia.

ATIRAITI, OKETOPA 18. Kotahi tetahi Awha nui me te ua i puta ki tenei taone kotahi te Tamaiti ko Korotingi tona ingoa i tu i te Hiko, mate rawa atu.

WATINGITANA OKETOPA 19. Kua rere te Haki a to Marikena, i Puoto Riko, ara, nga Whetu me nga whakahaehae.

MAREPANA OKETOPA 19. Tetahi Maina ko Patene (Barton) tona Ingoa no e Karahaka, i ripoatatia ki te Piri- himana, i te riri raua ko te Tiainamana, a i titokina e ia ki te hapara, katahi ano ka haere te Pirihimana, ka kitea te Tiainamana kua mate, a ka hopungia hoki taua tangata.

KANATIA, OKETOPA 19. Te Kawana o Kiriti kua meatia e ia kia tarewatia nga Mataramana e whitu, e toru nga mea na ratou i kohuru nga hoia o te Ingarihi, e wha o ratou i haere ki roto i te Ohipera o te Ingarihi ki reira patu ai i nga turoro.

RANANA, OKETOPA 19. Tetahi tima ko te Mohekana i tahuri, ko te take i pakaru ai taua tima, i ngaro te Kapehu me etahi atu mea o runga i taua tinia. A.KARANA, OKETOPA, 24. Kotahi te tangata ko Hoone Hana te ingoa, i hopukia ki te herehere i konei i te- nei wiki kua hori ake nei, mo tetahi mahi kino ana, no te maunga a te Pirihi ki te herehere, katahi ka ki atu kia tukua ia kia haere ki te tiki i tona koti i roto i tona peti- ruuma, no te haerenga, whanga noatu te Pirihi kaore hoki i hoki mai, katahi te Pirihi ka haere atu ki te titiro haere atu ai, e tako- to ana kua mute, kua pakaru te mahunga.

OROPI, WIENA, OKETOPA 24. He nui te kino o tetahi mate i pa ki tetahi Takuta i konei, ko taua mute, he Pereeku, ara, he (Plague); A mate tonu atu taua Takuta, heoi ko taua mate kua horapa katoa ki nga waahi o Oropi nei.

MATE OHORERE. TANITINI, OKETOPA, 24. A Heemi Kemara, he kaumatua, kua no- ho noatu, ki te "Puru Paa" (Blue Spur,) i ohorere tonu te matenga i te po o tenei raho- roi kua hori ake nei. I haere ia ki te pupu- hi Rapeti, no te hounga i te taiepa waea, he man anake te hama u te pu i te waea o te taiepa, paku tonu atu te pu, no te ata o tetahi rangi ake ka haere nga tangata ki te kimi, ka kitea kua mate. Ko tenei tangata ko Kemara he "Tiei Pii" (J. P).

HANGAI, OKETOPA 25. I kohurutia nga Paemana whakahaere o te Tereina o konei e nga Tainamana.

TITINI, OKETOPA 25. Kua whakaae nga hoia o Ahitereiria kia whakawhititia etahi o ratou hei tuapu ki etahi o nga hoia o Ingarangi.

RANANA, OKETOPA 25. Kotahi te Wahine i konei no Marika e Takuta haere ana, ko tona tino mahi ke, he pati-pati i nga moni a nga tangata, ka waiho atu i kona mate ai, no enei rangi tonu nei ka hopukia ki te herehere, era pea e tarona- tia mo taua mahi kohuru ana.

PONEKE, OKETOPA 25. I kitea ki roto i te Niu Tireni Taima te kiteatanga o te tinana 6 Tu Kemehi, e takoto ana kua mate, i kitea ki muri atu o te Wiki- toria Maunga i Poneke, ko taua tangata i tahuri ki te kohuru i a ia, ko te take kaore e mohiotia.

•9