te tokomaha ki reira tu ai. Ki hai i

takitaro ka tanuku rawa taua wahi,

hurihia rawatia ana e te moana nui.

Kaore hoki i maanu ake tetahi tinana

o nga tangata i ngaro ki reira, ki hai

i kotahi—me nga kaipuke hoki i kumea

e te ia o te wai ki roto ki te ngatata-

tanga o te whenua, ngaro tonu atu—

kaore hoki kia rewa ake tetahi mara-

mara i muri iho. Inaianei e ono rau

putu te hohonu o te wai i runga i taua

wahi. Nga tangata i mate ki reira, i

nga miniti e ono tonu, e ono te kau

mano (60, 000)—na te ru ano hoki. Ko

te nuinga o te taone i hinga; ko te

moana i hoki rawa ki waho, mimiti

rawa ana; ki hai i whai miniti ka

hoki mai ano ka huri haere i runga i

O

te taone—e rima te kau putu te teitei

o te ngaru i ngaro ai te taone. I puta

ki te ao katoa te ngaruetanga o te

whenua i taua ru. Na, i te tau kotahi

mano e whitu rau e whitu te kau ma

rua (1772) ka ngaro rawa atu tetahi

maunga puia i tena moutere i a Tiawa

(Java); me te whenua i te pu o taua

maunga i ngaro katoa, puta noa ki te-

tahi taha, ki tetahi taha. Te rahi o

taua whenua i tanuku te kau ma rima

maero te roa, e ono maero te whanui,

me nga kainga me nga tangata o runga

i ngaro katoa—na te ru ano. Te tei-

tei o taua maunga i horomia ki roto ki

te puku o te whenua, rite tonu ki

Tongariro i Taupo nei. I te tau ko-

tahi mano e waru rau kotahi te kau ma

rua (1812) ka ngaro rawa te taone nei

a Karakahi (City of Caraccas) i te

whenua o Amerika i te pito o te ao ki

te tonga (South America). Kotahi

tonu te ngaruetanga o te whenua i reira

ai ka mate kotahi te kau mano tangata,

ngaro tonu atu—na te ru ano. Ko te

ngaruetanga o te whenua i taua ru i

puta haere i te takutai o Tiri (Chili)

kotahi mano e rua rau (1, 200) maero

te roa. Kotahi rau maero hoki te roa

o te whenua i taua takutai i hapainga

e te ru i taua takiwa—o rua patu, tae

ki te ono putu, te teitei o te maranga-

tanga ki runga ake i tona ahua o mua.

Heoi, ko to te pakeha mea tenei e

wehi ai, he ru. Kia kore enei e wehi

hoki i te mea kua kitea te ngaro o te

tangata, o te whenua, o te taone hoki,

i tenei hanga nanakia ?

TE KOOTI WHAKAWA WHE-

NUA MAORI.

KUA rongo matou ki te Kai Whakawa

o te Kooti i he ta matou tuhituhinga

i nga whenua maori kua oti te whaka-

O

wa i Nepia nei—i tuhituhia ra e matou

i te nuipepa o te 24 o Maehe. Ko

tenei nana ano tenei tuhituhinga,

ara: —

Ko Moturoa kua whakaaetia ki a

Hoani Waikato; ko Papakura ki a

Tareha raua ko Wi Ngamaiaia: ko

Waipukurau ki a Hori Nia Nia, ki a

Hinepaketia, ki a Hemi, ki a Peni te

Towhare hoki: ko te Tamamu ki a

Arapera te Ngira, ki a Paraone Haki-

haki, ki a Wiremu te Hae Hae, ki a

Hirata te Kauiri, ki a Taimona te

Wharepapa.

Ko te Karaka kai roto i Papakura;

na te Waka Kawatini ano i whakaae

kia taka taua wahi ki roto ki Papakura.

HE PANUITANGA MO NGA

WHENUA MAORI.

TENEI ka taia nei e matou te panui-

tanga i raro iho nei hei whakaatu i te

nohoanga o te Kooti Whakawa i nga

whenua kua tangohia, ka noho nei i te

1 o nga ra o Hune 1866 ki Taranaki.

Mehema e pa ana tetahi tangata o

Heretaunga ki aua wahi, me haere ake

ki reira a te ra e tuwhera ai taua

Kooti. Ko nga whenua hoki enei i

riro i te whawhai ki Taranaki, i tango-

hia e te Kawana hei utu mo te he o

taua iwi. Mea ake pea tu ai te Kooti

nei hei whakawa i nga whenua o tenei

tai i riro i te whawhai. Ko te tikanga

O

tenei o te Kooti, he kimi i te paanga ki

aua whenua o nga tangata ki hai i uru

O

ki te whawhai; ara, o nga mea i piri

ki te Kawanatanga. He mea kia utua

to ratou paanga ki aua whenua ka

tangohia nei—ki te marama rawa ano

( ia to ratou tatanga.

I ————

KOOTI MO NGA WHENUA KUA TANGOHIA.

I Akarana, 23 Maehe, 1866.

He Panuitanga tenei kia mohiotia ai,

ka noho te Kooti Whakawa Whenua, ki

Taranaki, a te Paraire te 1 o nga ra o

Hune, 1866, hei whakawa i nga take

whenua a nga tangata e pa ana ki nga

piihi whenua i Taranaki, e mau iho nei, i