Pukapuka 6, Nama 14
19050620

whārangi 5  (8 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua4
6titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
TE PUKE KI HIKURANGI. 5 iho aNiniwa-i-te-rangi i taku whakamihi U u ia, mo tona kaha ki te karanga hui hei whakatopu i nga matauranga o te iwi Mao- ri, ki te whakapapa me era atu ahuatanga, kua whakaaturia nei e koe i roto i tau pa nui, heoi ano ra kia ora koe i kona, me au ki konei. E hine hei kona ra e hoki ana ahau ki Porangahau, me moe atu ahau ki reira, kia kite rawa ahau i a Heta Matua, mo tona kiinga atu kia koe e toru ano ana Waka i mohio ai ia, e ai ki te tohutohu a ona pakeke. Ko Tainui, ko te Arawa, ko Taakitimu, ko Horouta. E Heta he aha i ngaro ai a Ma- tatua i ou pakeke, tae iho ki a koe, tera Wa- ka nui te rongo ki te motu katoa, otira me whakaatu ano e au kia koe tenei Waka a Matatua. Ko Toroa tona kapene, otira be maha nga tangata Whai-ingoa o tenei Waka o Matatua, me to ratau tuahine me Muriwai. Kaati me whakaatu ano e au te whakapa- pa o Toroa. Ko Toroa. " Ruaihora. " Tahinga.-o-te-ra. " Awanuiarangi. " Rongotangiawa. " Irapeke. " Awatope ia Puhiawe. " Koira. " Ahukawa. " Taipunoa. " Mahaki. " Whakarau. " Takorokahu. " Whawhatu. " Hekenga. Ruru. Kua puta tenei. He nui nga whakapapa, engari kei kapi te pepa. Me whakaatu ake e au nga iwi kei runga i tenei Waka. Ko N'Awa katoa, N'- Manawa katoa, Tuhoe i te Waimana Ruata- huna Waikare-moana katoa, te Whakatohea katoa, te Whanau a Apanui katoa, N'Rangi no runga katoa ia Matatua, me tenei tanga- ta me Puhi, i ma runga mai i tenei Waka ia Matatua, no te whakatoitanga a Toroa, no reira i wehe ai raua, noho rawa atu a Puhi ki Pewhairangi, e aranga nei te ingoa ko Ngapuhi. Kaore e whakapaua e au nga korero o te Waka nei, engari kia whakahe ano koe e hara tenei Waka i rawahi mai, hei reira ano ka whakapaua atu nga korero o te Waka nei, heoi ano te kupu ko te Waka tenei o matau tipuna. E ki ana hoki te kupu o taau panui, kaore he tohu o etahi Waka i runga i tenei motu. He tohu ano kei konei, ko Whakataane tonu tetahi tohu, na Muriwai i tapa a Wha- kataane, nona ano tena ingoa, no tana kara- ngatanga ki nga taane e ia ma, te Waka e pakia ana hoki a Matatua e te tai, kaore nga taane i rongo ka riri taua wahine, ka kara- nga ia kia Whakataane ake au i au. Kei konei tetahi tohu he whare no ratau, ara, no nga tangata o Matatua he Ana. Kaati i whakahuatia ki te ingoa o to ratau tuahine, KU te Ana o Muriwai e karangatia nei i nai- anei, me Whakataane e karangatia nei i nai- anei. Tera ano etahi tohu, ko Taaneatua he tangata tonu no runga ia Matatua, kei konei e nohia ana e te Pakeha tona iwi tua- ra e karangatia nei i naianei ko Taaneatua, kei konei te tapu o Irakewa kei Opihi Wha- kataane, heoi mo tena. Me ki atu au kia koe, otira kia rongo nga iwi o te motu, kei konei te teihana i u mai ai enei Waka i to ratau hoenga mai i Hawaiki, i u mai ki Whangaparaoa nei takiwa o Peiopureti, kati kaore noa he tohu o Taakitimu i konei, engari te haika o Tainui kei taua teihana e takoto ana he toka, i kitea ki taua teihana te Kurapae a Mahina. Kei konei a Ratanui, i kitea ki reira, heoi mo tena. Mo to kupu i omaoma nga tangata ki etahi Waka, kei te hee tena kupu, anei ke tona tikanga, kei nga moenga wahine taane, ka marena ratau ki etahi iwi, koina koe i mea ai he omaoma no ratau, heoi mo tena. Mo Kupe ma. Me whai kupu ano ahau mo tena, ahuatanga. E hara ia Kupe anake nga tipuna kehua, e ai ki taau e kii nei koe, ko katea te tipuna be kehua katoa, he kehua a Rongokako a Ta- whaki, a Pawa, a Tamatea, a Paikea, a Rua- tapu, mo tenei kupu au kaore i puta mai ki te ao nei nga uri a Kupe, i puta mai, heoi tena. E whakaae ana ahau ki nga taairo a Kupe. Kaati me mutu i konei, kei muri ka whakaaturia nga tikanga i atua ai nga tipu- na i whakaaturia nei e au, etahi hoki o nga whakapapa o Kupe, o Rongokako, me Pawa, Tamatea, me Paikea, tae mai kia Kahungu- nu, hei muri tukua atu ai e au enei take kua kiia ake nei e au, heoi ano mo tena wa. Kia Heta e ta kia ora koe, me toou whare katoa. Na to hoa. W. H. Waaka.

Takatu. Ki te Etita o te "Puke," e hoa tena koe, me to Komiti. Panuitia atu enei kupu i raro iho nei, ara, kai te takatu nga iwi o te Pei o Pereti, ki te whawhati Kaanga, kia wawe te watea, kia tukutukutia a ratau Ka- rarehe, ka mate i te tauheretanga ki te tau- ra, haaunga ia nga Kararehe nunui; ko taru nei a te Pikaokao, a te Rakiraki, a te Kuihi, a te Pipipi, he taru aroha, kia watea ai nga tangata ki te whawhai ki te tohora, te tanga- ta nui whakaharahara o te moana-nui-a-kiwa, katahi hoki te taima kai te takatu hoki o matau mahara kia panuitia e te "Puke" nga utu o nga mea katea, ara, o te Wuuru, o te Hinu Weera, o te Kaanga, o te Taewa, me era atu hanga a te tangata, kia pai koe e "Puke." Heoi ano na to kai-tautoko. Manihera Waititi. Whangaparaoa.

Hamua Hune 1 1905 Ki te Etita o te "Puke ki Hikurangi" tena koe me te komiti whakahaere i nga tikanga ato hunga mate, me a ratau taonga i whaka- haere ai i te wa e toitu ana te ora i roto ia ratau. Tenei ka tukua atu nga take e whakahaerea ai e to matau komiti ite tahi o nga ra o Hu- ne koia tenei. (1) Me tuku he ripoata ki te timuaki kia whakamanaia he kai tirotiro Maori mo te rohe o Rongokako hei tirotiro i nga tamariki Ma- ori kaore nei e tukua ana e o ratau matua ki te kura, engari e noho mangere ana aua tamariki kua rite nei o ratau tan mo te ha- ere kite kura kia riro ma taua kai tirotiro e to- no nga matua o aua tamariki kia tukua a ra- tau tamariki ki te kura. (2) Mo nga roto e takoto ana i waenganui i nga whenua Pakeha kia whai mana te iwi Maori ki te haere ki aua roto mahi ai, kia kaua e whaimana aua Pakeha ki te arai i te iwi Maori, kia kaua e haere ki te mahi i nga kai o aua roto me nga awa nunui, me nga awa ririki ano hoki, kia tuhera katoa ki te iwi Maori ahakoa he aha te kai kei roto i aua roto i aua awa ano hoki me whaimana teiwi Maori ki te patu i aua kai. (8) Me tuku be ripoata ki te timuaki kia whaimana tenei komiti ki te arai ata i nga kai tirotiro Pakeha mo nga taru kikino kia wai- ho ma nga komiti marae o ia takiwa, o ia takiwa e tirotiro nga taru kikino o nga whe- nua Maori. (4) Me whai parani iamaaka katoa nga tangata o te takiwa o tenei komiti hei mo- hiotanga mo te katoa i runga ano i te wha- kahau o te ture tekiona 16 rarangi 8. Heoi ano na te kai tuku ripoata rao te "Puke". H. M. Tatere.

Maungapohatu. Ki te-Etita o te "Puke" tena koe, rue te komiti whakahaere i te oha a te hunga ma- te, he whakaatu kia koe mo te patai mo nga moni e hoatu ana hei whangai, he moni ta- aku i tuku atu ai i Aperira nei, engari kaore i eke ki ta te komiti i whakarite ai, tekau hereni naku i tuku atu kia Karaati hei tuku atu, a, kaore ano au i kite i aku korero i te tukunga atu i taua moni, kaati ena kupu. Ka huri ake enei kupu ki nga korero a Inia Tuhata, Waitangi Wharekauri, e tako- to nei i te Matuhi No 84 Wharangi 4, he, tautoko naku i ana kupu katoa, ae e te hoa kua aue te motu katoa i te rangatira me te tangata matau, mo to kupu kaore a Tuhoe i whakamarama i te pai o tana tangata, e hoa kaore ona raruraru, he tangata humarie ia, kei a koe ra etahi kupu me hoatu kia ia ina tae ki te wa e tu ai ia, kai te iwi te kupu kei nga tangata matau, koi na te pai kia ahau na he rua nona reo, te toru he ora no te tu- uru, koi nei ra e te hoa mehemea he tuuru pakaru ko wai hei titiro atu, ko te tangata he tuuru pakaru ka rapu ia i tetahi ora mo tona tinana tonu, kaore ia e titiro i to tetahi i to tetahi i te mea he tuuru pakaru tona, no konei au nei i pai ai, kaati na nga kupu utaina atu ki runga i to tatau maunga tapu,