Pukapuka 6, Nama 5
19050320

whārangi 3  (10 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua2
4titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
TE PUKE KI HIKURANGI.________3_ tou ki te ruuma kainga nei, katahi ano ratau ka kimai kua hinga o tatau taone nunui i te- nei taone, heoi ka kai matau i nga kai papai o runga i te teepu, ka mutu ta matau kai ka mauria matau e te rangatira ki runga, ka whakaatutia mai nga nama o nga toa. o nga ruuma moenga, no te urunga ki rotoka rawe nga peeti me nga mea katoa o runga, kaati tena, kia marama ano te titiro ki tenei wahi ko te take kore rawa matau e mohio kei whea ra matau e haere ana. heoi ano te mo- hio kei waenganui puku o te whenua, enga- ri no to matau taenga ki tetahi Teihana, ka kite matau i te ingoa o Utiku, ka mohio ma- tau kei te takiwa kia Ngaati-Whiti matau e haere ana, heoi te awa nui e takoto ana i te- tahi taha o te raina o te Rerewe, ki ta matau titiro atu ko Rangitikei, te tetei o nga taha ki runga haere tonu te kauru ngaro atu ia matau. Ko tenei taone ko Taihape, ka mutu te Tereina i reira, ka haere matau i runga i te Kooti ka moe ano ki te huanui, kaati tena, i a matau i heke iho ra i runga i te whare ka tikina te tangata o te Kooti, ka tae mai kia matau pataitia e matau e whia nga utu mo te tangata kotahi ka ki mai te tangata o te Kooti, tekau heremi mo te haere atu i konei ki Waiouru, ka moe koutou ki reira, ma te Kooti o Tokaanu koutou e mau atu i reira, heoi kua mohio matau mo tera taha, ka patai ano matau he aba te taima o te Kooti apopo, ka ki mai kia matau kei te ono o nga haora o te ata tetahi, kei te tahi o nga haora tetahi, ka ki atu matau me haere matau i te ono o nga haora, engari me tuku atu ki te hawhe-paahi o te ono whakaae ana ia ki ta matau kupu, heoi ano ka haere matau ki te moe, i te rima o nga haora o te ata ka ma- ranga matau, i te ono o nga haora ka para- kuihi matau, i te hawhe-paahi o te ono ka tu to matau Kooti ki waho o te whare, ka haere atu matau ki runga me a matau tao- nga, heoi ka haere matau ka roa matau e haere ana, ka kite i te pai o te takoto o te whenua me te nui o nga ngaherehere, me te nui o te tarutaru e tipu ana, me to matau mohio ano ki nga ingoa o nga rakau, me nga ingoa a nga otaota o te whenua, ka tata ki te ritenga ki Ruapehu ka timata te ua, katahi ano ka rere te hukaatara, titiro rawa atu ki te whenua e rere ana, penei tonu me te ko-whitiwhiti nei te ahua o te huka e rere ana i roto i te otaota, i reira ano ka rereke te tipu o nga otaota, kua kore te karaihe me te koroa, kua kite matau i te harakeke wha- rariki e tipu ana i runga i nga maunga, ka kite matau i te harakeke wharanui e tipu ana i roto i nga awaawa, e hou tonu ana te korari, ka roa e haere ana ka ngaro ia ma- tau, ka kite matau i te wiwi o tenei whenua, ko nga putake i rite ki te wiwi, ko runga i ahua rite ki te kakeputu nga pua o runga, ka rereke haere te ahua o te whenua ka whero te ahua o te oneone o etahi waahi, heoi ano ka haere matau i tenei takiwa, ko nga patiti i rite ki nga patiti o te taha tai moana o ta- tau nei takutai ra, ka haere matau a ka tae mai matau ki Waiouru, tenei kainga kei wa- enganui o te parae, heoi ka kite atu matau i Ruapehu tetahi maunga teitei, ka roa matau e noho ana katuhi ka tangi te whatitiri i ra- nga i taua maunga, katahi ano ka tukua iho te ua, ka kino te haere o te ua, hei uha tena kei roto i te whare o te Pakeha ka, Kino ta matau nei haere, heoi ra e kore e mutu taku whakaatuatu kia te "Puke", haere ra e "Pu- ke" i ta au haere ko koe anake. Te rangatira o te whare e noho nei matau kihei rawa i mohio kia matau, katahi matau ka kawea ki te kitini kai ai, engari no te ki- tenga ia matau i muri iho. ka pewhea ra ona mahara, katahi ano matau ka kawea ki te taina ruuma, ka ki atu matau kaore ma- tau e pai, me noho tono matau i te kitini, ki mai ana kia matau kaore i te tika tona ka- wenga ia matau ki te kitini, ka tohe ano matau kaore me hoki ano matau ki te waahi i kawea ai matau e koe ki reira kai ai, ki mai ana kaore i pohehe ia ki te kawe ia ma- tau ki reira. Ka oho ake matau i te ata, o tetahi rangi atahua kaore he kapua i runga i nga mau- nga, ka kite atu matau i te tihi o Taranaki e tu ana mai i tawhiti, ka kite atu matau Ingauruhoe e Huu ana i runga i te tihi o ta- ua maunga, me ta matau mohio noa atu ko Tongariro tera, heoi kua tae ki te whitu o nga haora ka tae mai to matau waka, ka ekeeke matau ki runga ka haere matau kao- re i roa kua ngaro a runga i te maunga i te mamaoa o taua Puia, ka kii mai u Tuturu kia matau, kua uhia a runga o te kaumatua ra e ona Pakee kei te huna ia tatau, ka roa matau e haere ana ka kite matau i te awa e takoto ana, ka ki mai a Tuturu ko Whanga- ehu tena awa, kotahi tonu te putake he ko- hatu kei te take o Ruapehu, kei te puta mai te wai i roto, ko Whangaehu kei tetahi taha, ko Waikato kei tetahi taha, heoi ka mataki- taki atu ki nga maunga e tu ana mai, e hae- re ana nga kapua i waenganui o Ruapehu, ko runga ngaro tonu i te kohu, ka whakaa- turia mai kia matau ko Ruapehu tera, ko Ngauruhoe tena, a-ra a Tongariro e takoto ake i raro ra, ko Pihanga tera, ko Kaimana- wa tena, kei kona te nohoanga o te Kiwi ko Ruapehu rana ko Ngauruhoe, nga maunga tino pai ta matau titiro atu, engari ko te ta- ke anake e kitea atu ana e matau o Ngauru- hoe, engari ko te pai ki te titiro atu kaore he maunga hei rite ki Ngauruhoe, ko Ruapehu ko te wehi ki te titiro atu kaore he maunga hei rite, ko Tongariro kihai i pai ta matau titiro atu e ngaro ana i te kapua, ko Pihanga he maunga pai enei maunga whai tohu ka- toa kia matau, ka hangai ki Tongariro ka ' haere mai te kapua, hangai tonu ki runga ia matau, katahi ano ka riringi iho te ua kaore i roa kua pai ano, ko te ra e whiti ana i te- tahi taha, i tetahi taha i mua i muri, ko te ua nei i runga tonu ia matau, ka tu mai a Tongariro i muri ia matau, ka mutu te ua i taua takiwa ano, ka kite matau i te one ka ki mai to matau Pakeke a Tuturu, tena one tona ingoa ko te One Tapu, ko Rangipo te- nei ne mama roa e haere nei tatau, ko te one tenei mehemea ka puta te ban, e kore rawa. o puta te tangata ka mate i te kohatu, ka roa, matau e haere ana ka kitea atu a Tau- po e takoto mai aua, totahi moana nu: kei waenganui o to tataa motu, ka ki ruai ta. matau Pakeha ko Ngaruawahia tera mau- nga, ko te maunga tera i pakaru nei i te pu- ia, i a ia e whakaatu ana kia matau ka whiti i te awa, ka karanga mai te taraiwa o to matau waka, ko Waikato tenei, he rite tonu ta matau titiro be awa whaiti noa iho, enga- ri ko te hohonu kore rawa e kitea iho te wai i re waahi anake i te Piriti i reira te rere ka haere matau ka, matakitaki ki te rakau nei ki te Kahika, ki te Rimu, 1d te Totara, e tipu ana i te parae penei me nga rakau pakupaku nei te ahua, ka ki mai ta matau Pakeha, mehemea ka hua te Kahika ka noho te ta- ngata ki te kai, ka matakitaki ki te ahua o nga rakau nunui e mahia nei e te Pakeha, ki te mira, heoi ai matau e haere nei kaore e uiui ki ta matau Pakeha, ko te take he mea kino tera ki aua maunga, no reira kaore e korero-rero haere matau, te tu a nga mau- nga nei i rarangi haere tonu, tae noa kia Pi- hanga, ko matau kei te taha tonu e haere ana, kaore i tawhiti rawa atu ia matau, te taonga o runga i nga mama e haere nei ma- tau he noiho puihi, e kore e kitea te kau te Hipi ranei, nga maero e haerea nei e rua te- kau matahi, i Taihape ki Waiouru, e wha tekau marima i Waiouru ki Tokaanu, koi • a-ra tonu te kiti whakaatu kia matau e tu haere ana nga pou i te huanui/ kei runga nga nama e mau haere ana, heoi ia matau i Paamutana ka patu waea a Tuturu kia te Heuheu, katahi te waea nei ka haere tau rawa atu ki Tapuaeharuru, ka noho noaiho te iwi nei i ta ratau kainga, no to matau ta- enga mai ki Waiourui, na te Pakeha i tuhi te reta hoatu ana ma te kukupa e mau ki To- kaanu, ka mohio mai nga tangata kia ma- tau kaati ia matau e haere nei, kaore i te mohio kei te kotiti ke ta matau waea, ka he- ke matau i te heketanga roa ka kitea atu te purei kohu, e haere atu ana i runga i a Pi- hanga ka eke ki runga i etahi maunga ka ki mai to matau hoa, e mea ma titiro ake ki te kuia ra ka riro ki te amio taua maana, kaore i roa kua ngaro katoa te maunga ra i te po- uri, kua kite atu matau i tetahi hiwi e tu noa ana koia anake, ka ki mai a Tuturu tera hiwi ko Mounga-namu, ko te urupa tera o Ngaati-Tuwharetoa, he hiwi pai ano ki te titiro atu, katahi ano to matau hoa ka ki mai kei tua atu te kainga, ka hangai hoki matau ki te aroaro o Pihanga e tu iho ana, ka kite atu ano matau i te purei kohu e pm ana mai i tetahi taha, kei reira a Tongariro e tu ana mai kua ngaro katoa i te kohu a runga, ka tata matau ki te kainga ka timata te ua, ka tae matau ki te kainga e ono tiini te ma- mao mai i te kainga, ka tae mai te tangata, ka ki mai te tangata kia matau noho marire i konei, kotahi haora ka karangatia mai ma- tau, ka haere matau ka roa matau e haere atu ana, ka kite atu matau i te tangata i te