Pukapuka 9, Nama 3
18730205

whārangi 15  (12 ngā whārangi)
16titiro ki te whārangi o muri


 
TE WAKA MAORI O NIU TIRANI. "KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA." VOL. 9.] PO NEKE, WENEREI, PEPUERE o, 1873. [No. 3. HE KUPU ATU ENEI KI NGA HOA TUHI MAI. Tenei kua tae mai te reta a Henare Wiremu te Rahuimango o Ngatirarua raua ko Ngatitoa kei Motueka e noho ana. He reta whakahe taua reta i nga korero a Hoani Meihana i roto i te Kooti i Manawatu i te whakawakanga o te whenua ki reira. E whakaatu ana i te matenga o nga iwi i runga i a Ngatitoa raua ko Ngatiawa. E ki ana kaore i haere a te Pehi ki Ingarani ki te tiki pu mo aua iwi ki ta Hoani Meihana i ki ai; engari i haere ki te tiki pu mo Waikato, mo to matenga o nga rangatira o Waikato i a Ngatitoa raua ko Ngatiawa i Ngamotu—ara ko te Hiakai raua ko Mama. E kore ratou e pai kia whakanuia taua korero ki roto ki te nupepa nei. Kei. te Kooti e mahi aua, e whakarangona ana nga korero o tetahi o tetahi—waiho ma te Kooti e titiro te tikanga. He nui rawa enei reta o nga hoa tuhi mai kei a matou e takoto ana. He tika nga korero o etahi, he hanga noaiho o etahi. E kore e o ki tenei nupepa—taihoa pea e panui atu nga mea e whai tikanga ana. TE mea e whaia ana e nga tangata me nga iwi katoa o te ao he taonga, ho rawa, he moni, hei oranga mo ratou hei rangatiratanga mo ratou. Ko te mea tena e mate nuitia ana e te ngakau o te tangata, he taonga, he rawa—tangata iti, tangata nui, e kotahi ana te whakaaro. (E korero ana matou ki nga mea o tenei ao nei ano; haunga ia te taonga nui. rawa te oranga tonutanga mo te tangata, ara ko te Whakapono— haunga tena.) E tika ana ano hoki taua hiahia o te ngakau o te tangata. Na reira hoki i kitea ai nga mahi pai nga mahi tohunga katoa e kite nei tatou i tenei ao—he whainga hoki na te tangata kia puta tana matauranga. Ko te iwi i nui tona matauranga, i kaha. tona mahi, ko te iwi tena e nui haere ana tona rangatira- tanga—me nga kainga katoa hoki, ko te kainga e tango ana i nga tikanga hei whakanui i a ia, ko te kainga tena e kake ana e whai rawa ana. Tetahi, ko te hunga e mahi rawa ana mana, e kore e kiia ka riro mana anake ana rawa e mahia ana; engari he maha atu nga tangata e whiwhi ana ki te ora ki runga ki tana mahi —ara ko nga tangata e whakaurutia ana ki roto ki ta ratou mahi; me etahi tangata katoa atu e hopu ana i nga tikanga maha e whakamararatia ana e ratou, e te hunga nana te mahi. Ko enei kupu i puta ai i a matou, he rongo korero na matou ki te hinu e pipi ake ana i te whenua i Waiapu i te taha Rawhiti. Kua rongo matou ki tetahi hunga pakeha e hiahia ana kia retia mai e nga maori taua wahi ki a ratou kia mahia e ratou; engari te mea i matakuria ai he kore ano kaore ano kia Karauna Karaatitia taua whenua. Kua kite matou i tetahi o aua pakeha; a e korero ana ia, mehemea ka tika te reti ki a ratou o taua wahi, ka whakapaua e ratou i runga i te mahinga o taua hinu e toru te kau mano pauna, £30, 000!—ara i te hanganga whare, i nga tima, i nga aha noa atu. Ko tetahi o aua pakeha he tohunga mahi i taua tu mahi i Amerika i mua ai. Na, ko tetahi tenei o nga tu mahi hei whakanui whenua, hei whakanui tangata. Mehemea e mahia nuitia ana taua mahi ki Waiapu, penei ma reira e taki atu he tangata kia tokomaha ki reira noho ai. Ka pera, he nui nga ara e kite ai nga tangata maori o kona i to rawa; o kore e taea te korero inaianei. Ko tetahi tikanga pai ma nga tangata nana te whenua mehemea i pera, he ruri i tetahi wahi whenua e tutata ana ki taua mahinga hei taone, a ka retia ki nga pakeha—akuanei he nui te tangata e pirangi Ki te kore e mahia e te pakeha taua hinu, ko tona ahua tonu tena; ka takoto koraha tonu te whenua, e kore e taea ona rawa. Engari me whakawa te whenua me Karauna Karaati kia kaha ai aua pakeha te mahi, kia tika ai hoki te whakapaunga o a ratou moni nui ki runga. Ko te ki tenei i rongo ai matou a etahi tangata nana te whenua, ki te mea ka Karauna Karaatitia ka pau i etahi o ratou ano te mokete Ko te kupu whakahoki mo tena, me here te whenua; me here ki roto ki te Kooti. Katahi ka mau tonu, ka kore e riro i te hoko i te aha noa atu—ko te Reti anake e whakaaetia e te Ture me he mea ka herea te whenua. Kei tetahi atu nupepa pea matou ka whakaputa kupu ano mo tenei. WHANGANUI. HE HUI EI A TE MAKARINI RATOU KO WI TAKO KO WI PARATA. (He penei ano enei korero me era o te hui ki Waiohiki i Ahuriri i taia atu i tera nupepa, ara he mea tuhi mai ki te reo pakeha. Akuanei pea no runga i ta matou whakaturanga ki te reo maori ka ahua rere ke ai etahi kupu i a nga kai korero i wha- kaputa ai; engari ko nga tikanga o roto koia ano enei.) No te 11 o nga ra o Hanuere, 1873, ka hui nga rangatira maori o Whanganui kia kite i a te Maka- rini. Ko etahi enei o a ratou korero kua taia atu ki raro iho nei. Ka korero ko TOPINE TE MAMAKU, ka mea;— " Haere mai e Te Makarini! te minita o te rangima- rietanga nana i homai he maramatanga ki te ao ki nga tangata hoki, puta katoa atu ki te motu nei.