Te Whai-korero a Kereama Tawhai.
Ko Kereama R. Tawhai, he rangatira Maori, taitamariki nei, he tama na Hone Mohi Tawhai, M.H.R., ko Hohaia (J. C. Firth) te tiamana, nana a Kereama i whakaatu ki te Runanga whakakotahi o nga Kura-ra-tapu, na te mea i motuhia tenei huihui hei hurihuri mo nga tikanga o aua kura. Ka tu a Kereama ka mea : - "E te tiamana, e hoa ma. Koa noa atu a au e tu nei, i tenei ahiahi, mo te rironga mai ki taku ringa i tenei tohu-whakanui a te komiti o te Kura-ra-tapu. Tera e ki ake, pea, etahi o nga hoa tamariki, ha he tangata kua ahua pakeke, te riro mai ki a koe, he tohu nui atu i tena. E hoa ma, kia ki atu a au, nui atu taku pai ki enei tohu - te Tiwhikete-ra-tapu i te moni, ahakoa, £20 i te £100 ra nei; Me whakamarama e au te take o taku koa. I nga tau 40 e 50 kua pahemo ake nei, kaore kau he Whakapono, kaore mohiotia te Atua, te Karaiti hoki. I tae mai nga kai kauwhau i te Rongo-Pai. Na, he kiri-ke toku, otiia, i taku hopukanga i tenei Tiwhikete, kua whakakotahi ahau ki nga mata kiri-ma i runga i te tohu nui o te Ariki, to tatou Oranga, a lhu Karaiti. Taku mohio, e korero mai ana tenei tiwhikete ki a au. E hoa ma, e nga tamariki, tane, kotiro, kua akona tatou, kia aroha ki a te Karaiti, kia haere i runga i nga ara i tohutohungia nei e Ia. Kua kiia e Ia, kia pakangatia tenei hanga a te waipiro. Ki ai pea, etahi o koutou, kaore kau te waipiro i roto i te Tiwhikete. Ko ahau e ki ana, kei roto kei te Tiwhikete nei te kupu kia tauwhaingatia te waipiro - kei tera kupu kia aroha ki te Ariki ki a Ihu Karaiti; a kua matau koutou, ko etahi Karaiti; a, kua poka ke te ara i te waipiro. Ko taku - papa i aroha ki te waipiro. I maumauria ana whenua, me ana moni ki taua banga. He whai kau atu ta te tokomaha a ia te rangatira, ki te inu waipiro. Ki atu ana ahau ki a ia ka he te takahi i te Paipera Tapu. Kotahi haerenga atu ki te taone i Hokianga, a haurangi tonu atu i te Hotera Matapouri ana a au, kaore hoki, taku kupu e whakarangona. Ka riro i a au te paraire o te hoiho i te wahi i eke ai a ia; a, aratakina atu ana e au ki te nehenehe. I mea atu ahau, kote waipiro te kaiwhakamate mona, tae noa ki ana tamariki tae noa ki te iwi. No te mahuetanga o tera hanga kua whaiwhakaaro i roto i taku papa. I haere ki te Paramete, a oti ana etahi mahi mo te iwi. Taku kupu, e nga tamariki tane kohine, pakangatia rawatia te waipiro. Umeretia ana a Kereama Tawhai i te mutunga o tana, Taki. I akona a Kereama ki te whare-kura nui i Akarana; a, i nga wiki, haere ai ia ki te Kurara tapu i runga atu o Te Ta.
Te Hereherenga o nga Pakeha na nga Maori kei Waipa.
HE rerewe te take. E mea ana te Kawanatanga kia tuwhera he rerewe ki te takiwa o Waikato, o Taranaki, hei huarahi mo te pakeha, me te Maori, hei kawe hoki i nga kai i whakatupuria ai e nga tangata ki nga wahi makete. Na, ka tono a Te Paraihe ki a Wahanui ma kia whakaae ratou nga rangatira o Ngatimaniapoto, kia tukua atu etahi kairuri whenua hei tirotiro i te huarahi pai mo te rerewe. A, e pai ana nga rangatira e whakaae ana. Heioti, ka whakaritea nga pakeha tokorua hei kai titiro ara ko Mr. Hursthouse raua ko Mr. Newsham. Na ka takoto marire te tikanga, katahi ka haere aua Pakeha, me o raua hoa haere he Maori. No te tahi te kau marua o Maehe i haere ai, ka tae ratou ki Otorohanga ka riri nga tangata o reira kihai tukua kia puta atu nga Pakeha. Ko Aporo, te tangata whai korero o taua kainga. Ka tohe ia me hoki ratou, heioti titiro ana e kaha tonu ki te whakahoki, tahuri ana nga Pakeha, hoki ana ki Waikato. Ka tae ki reira korero ana ki a Wahanui ma ratou ko Te Paraihe te riri o Aporo ma, na, ka pouri ratou mo tenei raruraru. Katahi ka komiti ratou, ka whakatakato tikanga, ka tuhituhia te whakaaetanga o nga rangatira o Ngatimaniapoto ki te pukapuka piri ana te ingoa o Wahanui, me etahi atu ki taua pokapuka whakaae, kia puta nga Pakeha ki nga whenua titiro ai ki te huarahi pai mo te rerewe. Heioi ano kua takato, ka whakatika ano nga Pakeha ka haere. No te Turei, te rua te kau o nga ra o Maehe, i haere ai. Turia atu ana i Arekahanara. Ko nga hoa Maori e rua te kau ma ono, ko Wetere Te Rerenga, te rangatira. Ka tae ki te Kopua noho ana ki te kai, ka mutu e takaia ana to ratou huarahi; i te wha o nga karaka ka tae ki te Uira. Ka tata ki te kainga katahi ka kitea e huihui ana te "Tekaumarua," e tu ana, ko Mahuki, e whakamaro ana i tona ringa, me te karanga mai ki te tira haere "e huri ki te taha o te huarahi." Me te inoi ano ki tona atua mana e whakahoki nga Pakeha. Otiia, kihai tona atua i rongo. Kowai ranei tona atua? Katahi ka mea atu a Wetere, E marama ana! E marama ana! E noho ana etahi tamariki ki nga waewae o Mahuki tana karangatanga ki aua tamariki." " E rere. Inamata kua tupeke ki te huarahi. Kua mau ki nga paraire o nga hoiho o nga Pakeha, o nga Maori. Na, titiro ana nga tangata kihai i kaha nga tamariki ki te pupuru i nga hoiho ka rere atu ratou hei hoa mo nga tamaraki. Katahi ka mau ki nga Pakeha, kia Wetere raua ko tona teina. Ka toia ratou i runga i nga hoiho tokowha nga Maori ki tetahi, ki tetahi e pupuru ana, me te whakahau tonu ano a Mahuki ki a ratou karanga ana, "Kia kaha, kia hohoro." Me te inoi hoki kia Ihowa mana ratou e whakakaha. I reira ka ka i toia te Pakeha ki tahaki ka murua. Ko tona koti me ona kakahu heoi nga mea i waiho ki a ia ko ona tarau me te hate,