|
| |||||||||||||
1
| 2 TE PUKE KI HIKURANGI.
waho, pangia tonutia atu e te matao, he
mare te putanga ki waho, te rua, he mea ki-
no te huaki i te wini, kia iti te puare, pera
ano te toa, ka moe ai te tangata, na, kei te
ohonga ake kua pangia e te rewharewha te
ingoa o tena hau he Taraawee (Draught). He
waahi kino ano ki te tangata te moe i runga
i nga peeti kua tuhia ake ra. Ki te haere ia
ki nga kainga Maori kaore he peeti, ka moe
noa iho i roto i tona hooro, a, waiho tonu
atu hei paanga mate ki tona tinana, mohio
tonu taua tangata nona ano te hee, mahara
rawa ake taua tangata kua hipa te taima,
kaati tena.
He waahi kino ano ki te tangata te kore e
kiriini i tona tinana, me ona kakahu, tae noa
ki tona moenga, tae noa ki tona whare, ki
nga kaanga ahi, otira ki nga mea katoa o te
whare, puta atu hoki ki waho, ka waiho
ano hei ahua mate ki te tinana. Engari ko
tenei waahi ko te wahine te rangatira o te
whare, ma ana katoa e whakahaere nga ma-
hi kua tuhia ake nei, ko te taane ano mana
nga mahi o waho, kaati te whakama rama mo
tenei waahi.
Me hoki ake atu tenei waahi ki runga ki
to te Maori toua ahua. I te wa e motuhake
ana te tikanga Maori, kaore ano kia kai i
nga kai kua tuhia ake ra, kaore ano kia ka-
kahu i nga kahu kua tuhia ake ra, kaore ano
kia noho i roto i nga whare, kaore ano kia
moe i runga i nga peeti kua tuhia ake ra, ko
te ahua o te tangata i tena takiwa, nui atu
te ora me te kaha o te tinana ki te mahi, ko
te naahi kai i tera wa, ma te pakihiwi tanga-
ta tonu e hapai te toki, hei tapahi Ngahere-
here, ka hinga ki raro ka tatari ki te wa e
maroke ai, ka tae ki te Raumati ka maroke,
katahi ano ka tahuna ki te ahi, ka tatari te
tangata na ana te waerenga kia mate te ahi,
katahi te tangata na ana te waerenga ka
whakahau ki nga tangata, kei au te mahi,
katahi ka haere nga tangata, ka kiia te ingoa
o tena mahi he Ohu, he pakihiwi tangata to-
nu mana e hapai te KOO, kaore e roa te tiri
ka pau nga purapura, heoi ano ka haere te
rongo ko te waerenga a mea kua oti te koo-
iri. Me ahu ake tenei waahi ki nga kai a te
Maori, ana kai he tino motuhake rawa ia te
Pakeha ana kai, kaore he whakawheranu ki
roto i etahi kai atu no reira kaore he mate e
pa ana ki te tinana o te tangata i roto i aua
wa, ko te nuinga o aua kai kua ngaro, heoi
nga kai kei te ora, ko nga kai o roto i te wai
Maori, otira mea ake aho ka ngaro, ka ma-
roke hoki i te Pakeha te kari nga Roto, e
mohiotia ana nga. kai kei roto i te wai Maori.
Engari ano o te Moananui-a-kiwa. e kore
nga kai o reira e ngaro, engari ka pau ano i
te iwi kaha ki te mahi i te Pakeha, ko te
ingoa nui o taua iwi he Piiho, e noho haere
ana i nga taha taimoana, kei reira ano ka ra-
ru te Maori, be ahakoa raru noa ake te Mao-
ri, kaore e ngaro nga kai o te moana he nui
atu hoki nga mea o te moana e mahia ana e
te Maori hei kai mana, heoi kaore rawa he
paanga mate ki te tinana o te tangata, i roto
i te wai Maori, kaore he paanga mate o nga
kai ki te tinana o te tangata, mai i nga tipu-
na tae mai ki naianei, no reira kanui te tangi
o te ngakau, mo enei painga katoa kua ka-
hore atu nei i te iwi.
Ko tenei waahi me ahu ake ki to te Ma-
ori tona ahua, tenei iwi nui atu te aroha ki
te tangata, ahakoa he whanaunga nona,
ahakoa he tangata ke rawa atu ranei i a ia,
ka rite tonu tona aroha, e kore rawa e wha-
kaae taua, tangata, ki te tuku noa atu i te ti-
ra haere kia titaha i tona kainga ka karanga-
tia e in kia peka mai ki tona kainga, ka tae
te manuhiri ki tona kainga, ka whakapaua
e ia tona aroha, ki runga, ki te kai me te tao-
nga hoki, ahakoa te nui o nga kai, tae atu
ki nga taonga te whakaputaina e ia ki waho,
ara, ki te aroaro o te manuhiri, kaore he
tono atu kia utua mai ana kai, me ona ta-
onga, heoi ano ka waiho atu ma te ranga-
tira o tana ope e whakaaro mai, ki te utu i
te wa e rite ana hei utunga mai ma ana, ki
te kore e puta be whakaaro mo taua ranga-
tira, heoi kaore kau ana kupu, ko tetahi
aroha tenei o te Maori, te rua. ki te pangia
te tangata e te aitua i runga i nga tikanga
o tona haere i te hua
Niu Tireni "Te Puke Ki Hikurangi."
Nga Mema Maori. Matariki, Taranaki. Hurae 29tb, 1905. Ki te Etita, o te "Puke Ki Hikurangi," Kanui toku koa i toku kitenga i to pepa o te 15 o nga ra o te marama nei, kua tahuri to whakaaro ki te panui i nga mate e piri ana ki te iwi Maori, i runga i te mahi a te Paremata, i te hanganga Ture hei turaki i te mana Maori. Engari kaore ahau e whakaae ki te kii, ko nga Mema Maori tawhito i tautoko i nga Pire kino atu, i nga mea kua oti i te Paremata i te wa o nga Mema o naianei. I te Mini- tatanga o tenei Kawanatanga, i te noha- nga i te Paremata o enei Mema Maori, katahi ano te Paremata i hanga Ture whai-mana, ki te patu i nga tikanga o nga Karauna Karaati o te Kuini ki nga tangata Maori. Katahi ano. Ko nga nga Paremata ta- whito, ka noho ki te turaki i nga tikanga o te Tiriti O-Waitangi; ko nga Paremata o te 1892 tae noa mai ki tenei tau, i turaki i nga mana Maori katoa. I runga i nga Ture o tenei takiwa, ko te noho a te tangata Maori i runga i tona whenua, Tipuna, whenua Karaati, be noho reti; aha- koa nona ake tona whenua, i runga i te ritenga Tupuna, i whakatapua ai e te Ti riti-O- Waitangi, he whenua i Karaatitia ranei e te Kuini, me utu reti a ia mo tona |