Pukapuka 8, Nama 17
18720911

whārangi 109  (10 ngā whārangi)
110titiro ki te whārangi o muri


 
TE WAKA MAOEI

O NIU TIRANI.

"KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA." VOL. 8.] PO NEKE, WENEREI, HEPETEMA 11, 1872. [No. 17. HE KUPU ATU ENEI KI NGA HOA TUHI MAI.

E hiahia ana matou kia taia atu i tetahi nupepa nga korero a nga mema maori i roto i te Paremete. Tenei hoki nga reta he nui noa atu, me nga moni, a etahi tangata kua tae mai. Ki te kore e taea te panui inaianei, tera ano te wa e mahia katoatia atu ai—me pehea i te raruraru nui ?

NGATIPOROU. TE HUI KI MATAAHU. He korero tenei i nga korero o te Hui o Ngati- porou ki Mataahu i te Rawhiti. He mea tuhi mai na nga tangata o reira kia ata rongo te Kawanatanga, kia taia atu hoki ki te Waka Maori kia rongo nga iwi maori o te motu nei ki te mahi a era iwi ki te hapai i te Ture raua ko te Tika, koia tenei ;— I te 16 o nga ra o Hurae, 1872, ka tae mai a Te Whakatohea ki Mataahu. Ka pohiritia e Te Aowera, e Teitangaamate, e Rakairoa, Iritekura—te pohiri whakamanuhiri. " Haere mai ra ! e te manuhiri a Meiha Ropata! I tiki ki te taha o te rangi kukume mai ai!" E toru nga inatua ki te pohiri. Te mutunga o te karanga ka tapoko a Te Whakatohea ki roto ki te whare, ka whai korero. Na Meiha Rapata i timata te korero. He mihi ki a ratou; he whakapai hoki mo to ratou kaha ki te haere mai i roto i te ua, i te hau, i te mataotao, i runga ano hoki i o ratou waewae. Kaore hoki o ratou hoiho, i haere tonu mai ma raro—e 67 ratou. I muri iho i a Meiha Rapata ka whakatika atu ko etahi o nga tangata whenua ko aua kupu ano. I whakatika mai ano hoki etahi o te manuhiri, nga rangatira, ki te whakahoki i nga korero. I mea hoki he mihi kau mai ki nga korero, he mihi hoki ki te kaha o Ngatiporou ki te noho tonu i roto i te maru o te Kuini. Te mutunga o te korero ka karangatia e Meiha Rapata kia whakaarahia te rakau. Kua oti ke hoki te mahi kua puare ke te rua. Kua ara noa atu i etahi ra, na te kupu a te Whakatohea i taria ai kia uru ratou ki te whakaara- hanga o te ratau. I te rua o nga haora o taua ra, te 16, ka whaka- arahia. I te maunga o nga ringa, ko te Whakatohea ki te taura i whakaritea ma ratou. Ka puhia a ratou pu hei whakahonore mo to ratou urunga ki te whakaarahanga o taua rakau. Ko era hapu, ko te Aowera, ko Teitangaamate, ko Rakairoa, Iritekura, kua mau noa atu ki nga taura, ki te rakau hoki. Na te Whakatohea nana i takitaki te karakia, te harihari o te whakaarahanga. Ka tu te rakau ki runga, te mutunga ka haka nga iwi katoa. Ka pai te haka a Te Whakatohea. E toru nga taha hinu i tukua ma Te Whakatohea, ma te whakaara o te rakau. Ko nga tangata i uru ki te whakaarahanga o te rakau e 400, ma te wahine me nga tamariki ka 800 ai, hui atu ki Ngatiporou o Heretaunga (Port Charles, south of Cape Colville.) Na Meiha Rapata ratou i uta mai ki runga i a Te Runa—ratou tahi i haere mai ko Rapata Paripari, ko Henare Nawaia, o ratou rangatira ; hui katoa ratou ki nga wahine ki nga tamariki e 40. Na Rapata Paripari nana i hanga i whakapai hoki nga hononga o te rakau, whakau rawa ki nga waea rino ; he tohunga rawa atu hoki tana mahinga. No te 22 ka tae mai a Te Uriwera, me Te Whanau Apanui, me Tuhakairiora. Ka pohiritia ano ki nga pohiri whakamanuhiri. Ko Ngatiporou katoa hoki o Waiapu i paea e te marangai ki Tuparoa. Ko te 26 i te Paraire ka tae katoa mai ki Mataahu. Ko te ra tera i rupeke katoa ai nga Runanga. He maha nga takaahuareka o taua ra. I te mane te 29 o nga ra ka-whakaritea kia tutungarehu nga ope. Na Tu- whakairiora puta atu ki te Whanau Apanui, ki a Te Whakatohea, ki a Te Uriwera, kotahi to matua. Na nga hapu o Henare Potae kotahi te matua, nga hapu o Tamanui Te Ea kotahi te matua. Ka pai nga waewae. Ka mutu nga peruperu ka turia he haka; no te 10 o nga haora i timata ai, i te hawhe o te 11 nga haora ka mutu. Ka whakaritea nga iwi kia noho ki raro o te kara, ka poto nga iwi katoa. Ka pai hoki te noho, me a ratou pu. Ka noho katoa he hapu, ha hapu, ki tona nohoanga ki tona nohoanga; me a ratou haki ano hoki, he mea takatakai i runga i te rakau, ia hapu ia hapu—e 52 nga haki. Ko te teepu kua whakaturia ki raro o te kara, i wharikitia a raro ki te takapau, uhi rawa a runga o te teepu ki te uhi pai. Ka whaka- takotoria tetahi o nga hoari ki runga. Ko te Meiha kei roto ano i te whare me tetahi o nga minita o te