Pukapuka 9, Nama 5
18730325

whārangi 28  (6 ngā whārangi)
30titiro ki te whārangi o muri


 
TE WAKA MAORI O NIU TIRANI. KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA." VOL. 9.] PO NEKE, WENEREI, MAEHE 25, 1873. [No. 5 HE KUPU ATU ENEI KI NGA HOA TUHI MAI. Tenei te reta a Karipa te Oro, no Ohaeawai Peiwhairangi, he whakaatu mai i te hiahia o tetahi pakeha o Peiwhairangi ki tetahi puhi whenua ko Pokatuawhenua te ingoa, e tata ana ki I Pakaraka, 183 eka. Ko nga tangata o roto o te Karauna Karaati, ko Wiremu Ruru, ko Wi Katene, ko Ruatara, ko Kairau, Na, he whakamau tahae i te ingoa o Wiremu Ruru, i aia e mate ana, ki tetahi pukapuka. E kore matou e poka noa atu ki te korero i tena mea. Ehara tena i te tu o te korero hei utanga mo tenei Waka. Engari me pa atu koutou ki nga Kai-whakawa, a ma ratou e whakamarama i te ture mo tena tu korero. Ko te One Mira o Papakaukui e tuhi mai ana, kua tuku moni mai ia 10s. herengi i te 12 o nga ra o Nowema, 1872. Kaore ano kia tae mai ki a matou aua moni. Tena i tukua mai e koe ki a wai? Ko wai te ingoa o te tangata i tuhia e koe ki waho o te takai? Mehemea i tae mai taua moni kua tukuna noatu he nupepa ki a koe. He kupu atu tenei ki nga tangata tango nupepa. Kei mea koutou ki te roa o te putanga o tenei nupepa; notemea, kei Manawatu te Kai tuhi i tenei marama, e mahi ana i roto i te Kooti Whakawa Whenua Maori, e noho ana ki reira—ara, i nga mahi a Ngatiraukawa, ratou ko Muaupoko, ko Ngatiapa, me Rangitane. Ko te Kai-whakamaori o te Tari (maori) e hoe ana i te Waka i aia e ngaro ana. A he raruraru nona ki ona mahi ake te taea ai te whakaputa hohoro i te nupepa. He maha ano enei reta a nga hoa tuhi mai te takoto i a matou. E kore e eke ki runga ki tenei Waka. He tika nga korero o etahi, he hanga noaiho o etahi. HE kupu enei ki nga hoa maori o te motu nei, hei tirotiro, hei whakaaroaro ma ratou. Ki to matou mohio, me huri nui te whakaaro o nga Iwi maori i tenei takiwa ki te kimi i te ora mo ratou, kia noho tika ai ratou i nga wa e takoto ake nei. I nga ra o te kino o te raruraru e hoki haere ana nga mahi totika o te tangata, e whiwhi ai ia ki te ora i tenei ao, e puta ai ona mahi katoa, tae noa atu ki runga ki nga tangata Iwi ke atu, i runga i te rangi- marietanga i te ata noho o te tangata. Kua kite koutou i te he o te mahi whawhai, he whakapohara i te tangata tona tikanga, he whakamate, a moumou kau te tangata me te taonga. Ko tenei e hoa ma, i te mea kua u te pai ki tenei motu, kua whakaae nga iwi maori ma te ture anake e mahi nga raruraru o te tangata, tae noa ki te whenua; me kimi marire koutou i nga tikanga e puta ai ta koutou mahi i nga tau e takoto ake nei. Ki ta matou titiro ko te mea tuatahi hei hapai mo te tangata ko nga tikanga o te whakapono, no te mea he aroha anake kei roto, he tohu tangata, taonga hoki; ta te mea ko nga ture o te whakapono he mea whakaatu mai na te Atua, na te kai hanga i te tangata. A ki te whakahapa te tangata i nga kupu o te Atua, e kore rawa ia e noho tika, ora, i tenei ao, i tera atu hoki. Engari he mate te mea e kite ai ona Kanohi tae noa ki ona tamariki! Ko tenei e hoa ma, me hoki koutou ki runga ki te turanga o a koutou matua, i te wa i maua ai te karakia o te whakapono, i kore ai nga kino e hua i roto i a koutou, i mutu ai nga mahi whawhai o kou- tou ki a koutou ano, i ngaro nui ai te tangata i nga pakanga o koutou o te maori whakamaori. Ko nga tino ture hei hapai ma koutou katoa, koia enei, " Ko te Tika, ko te Pono, ko te Aroha." Me aroha koutou ki a koutou ano, me aroha hoki ki a matou ki nga pakeha—me aroha tetahi ki tetahi—me tino whakahoa tetahi ki tetahi, me tahuri ki te whakapai i tenei motu, kua homai e te Atua hei nohoanga tahitanga mo enei iwi e rua, mo te Maori, mo te Pakeha, mo te tuakana, mo te teina. Kei tupato noaiho to koutou whakaaro ki a matou, ki te pakeha; kei ki koutou he iwi kohuru matou, he iwi whakangaro tangata, Kahore! No te mea ko ta matou ture e mana ana ki a matou ki te taha pakeha, mana rawa atu. E kore rawa e taea e te tangata kotahi, e te tokomaha ranei te takahi; ta te mea, he mea hapai na te iwi nui tonu, hei tiaki mo te tangata, mo ona taonga hoki, e noho tika ai ia i tenei ao. Ki to matou whakaaro me mutu te ngakau kore a te tangata maori ki runga ki nga tino tikanga nana i puta ai nga mahi o tona hoa o te pakeha, a me kimi marire ia i te matauranga mona, i runga i te mahi kura, aha ranei, e nui haere ai te mohiotanga o te tangata i tenei ao, e puta ai ona mahi e rangona ai tona ingoa ki nga pito katoa o te ao! Kua kite matou i te rere ke o te ahua o te tangata maori i enei ra, kahore i te rite ki o taua tupuna kua ahua rite hoki ia ki te pakeha, a inaianei me tahuri ia me tino whakarite i nga tikanga pai katoa o matou o te Iwi Ingarihi. Me ako i to matou reo, me o matou tikanga katoa, ta te mea e hawe ana i runga i te tika; ko te putake hoki o a matou ture katoa ko te whakapono, a kahore e hapa ana i a matou i te iwi pakeha. Titiro koutou ki nga ritenga o nga taone, kua tu nga whare karakia, nga whare kura, nga whare whakawa, nga whare hoko, nga whare hanga mea tae noa ki te whare herehere mo nga tangata tutu. Kahore tetahi tikanga e hapa ana, engari kua rite katoa i nga kai whakahaere tikanga o te iwi; a, ahakoa hapa ano etahi o enei tikanga pai i etahi ano o matou, hei aha, i te mea kua rite i te iwi, a na reira i tika ai te pakeha, i tupu, i noko ora i tenei ao.