Volume 0, No. 18
18830815

page 2  (22 pages)
to previous section1
3to next section


View the commentary of this paper

 

kiia, he toiere tenei, nga papa, nga taka, te taurapa, te tauihu, nga hihi, nga aha, nga aha; a, na teaha ra nei, ka huri-papanui, mate katoa nga kai-hautu, me nga kai hoe Kaore i heke te roimata; kaore i karangarangatia e nga ruanuku kia taraia ano he tararo, he tete ra nei; otira, i ihupuku tonu. Kiano i tae noa te Karere Maori ki tona hinganga, ka rere nga manu e rua; ko Te Pihoihoi tenei, na te Kawana; ko Te Hokio tenei na te taha Kingi. Ka timotimo nga manu nei ki a raua, ka raraku hoki, ka rere nga huruhuru; ehara! taka ana raua tokorua i runga i nga hoka, ngaro tonu atu. Kc enei nupepa Maori e rua, i ngahau tonu. i ngangau tonu, tona mutunga u a raua, ko te kokiritanga ki te rua o te waro. Na! ka toia he waka tiwai i konei,te ingoa ko Te Waka o te Iwi, tau-tahi e hoe ana i te moana. ka eke ki Toka - poto, pakaru tonu atu. Ka pa te karanga, "ha ! keihea ta tatou nupepa, te waka i kitea ake nei ?" Ko te utu o te patai, "Heaha mana ma te tangata kotahi, kowai ki te ihu, kowai ki te ihu, kowai ki te kei? Me he ai tohunga pea, kua hoaia ki te kupu karakia, ' Tupea mai kia piri, tupea mai kia tata tena ko tenei, heiaha ? " Muri iho o tena nupepa Maori ko Te Whetu o te Tau te ingoa o te nupepa. Te mokowhititanga o tenei whetu, ka whakaoma tonu ki te pae, a ngaro tonu atu. Ko Aotearoa tenei, he nupepa Maori ano; tae tonu atu tenei, ki nga taitaiwhakatimu o te korekore, a,kaore rawa i pipi mai te moana e haoa ai nga mohimohi a Tangaroa; mutu ake ki te kore. Ko Te Wananga tenei; he nupepa Maori na nga iwi rangatira o Ahuriri. I maene-haere tonu, mamata! ka korapa; a, i whaia tonutia e tenei ona tuakana i mate ra ki te poka i a Weto ma.
KO TE KORIMAKO tenei, he manu hiroki, makari ake nei, hei kai ra nei ma te kaiaia ka hinga noa iho ra nei i te kai-kore. Ko te rua tenei o nga tau i karanga ai tenei mokai:
E, ko te kainga whakawiri
Tangata nei, tenei;
E! poho tikoko,
E poho tikoko; -
Poho tiangoango
Te aroaro, e.
Te utu mo te tau i karangatia ai mo tenei nupepa Maori, erua hereni; ko te hikipene e hoki atu ana ki te hoko pane-kuini, kia tika ai te kuhu ki te Poutapeta; a, e toe ana ma nga kai-mahi, kotahi hereni me te hikipene mo te tau. Ko enei tinipene, e tukua mai nei e te mano, e riro ana ma nga kaita perehi, kaore kau he utu ma nga kai-tuhituhi, nga kai-whakareo Maori. me nga kai-whakahaere.Erua nei nga tau i hapa ai matou, me te ngoi-kore mai o te taha Maori ki te whakaahuru i te manunupepa e rere nei ki nga marae o te tini.
Kei whakaaro korua, e te iwi, he amuamu tenei, he tangi moni; kao ! he hopohopo kei whai atu tenei nupepa ki te poka i tanumia ai o a tuakana.
Ko te tangata nana i timata tenei nupepa, ko Te No; kua mate ia, ko te pouaru te mana i naianei; engari ko taua wahine, kei tona whenua-tupu, kei Amerika Tuhituhi mai ai i ana whakaaro; tuku mai ai i tana moni ma nga kaiwhakanohnoho-reta o te perehi, hei Apiti mo te rua hereni e tukua mai nei e te tini o te tangata e utu tau ne i Te KORIMAKO.
Ekoro ma, e te iwi, kua mohio noa ake toku ngakau, ekore tenei nupepa e ora ki te hereni kotahi me te hikipene mo te tau; otira, he tohe-putete noa iho nakukia rerere i ngatau ka rua nei ki te kawe korero ki te taha Maori e arohatia tonutia nei e taku hinengaro E tukituki tonu ana te tau o taku ate, kei mate ta tatou nupepa; ko taku pai tenei, kia kii te hopara nui a Ngatimanawahemo, kia kaha ai te Ngatimanawahemo, kia kaha ai te rere o TE KORIMAKO ki nga tauwhenua.
Tena koutou e te iwi ! kia ora, kia ora, kia ora ! Kia tau ki a tatou te pai, te rangimarie, me te manaaki o te Matua i te rangi.
Taku kupu ki a tatou: Kau aka e tukua kia mate ta tatou nupepa e tu pani nei i Aotearoa.
Na HARE REWETI.
AKARANA, Akuhata 13, 1883.
Te Paramete.
Ko te "Pire Whakatikatika i te Ture Whenua Maori," te mea e tino whakakorerotia ana e te Paramete i naianei. No o te rua o nga tukunga o taua Pire kia kauwhautia nga tikanga, toko maha nga mema i hamumu, ko Hone Mohi Tawhai ko Te Hutona, ko Te Ha, ko Kanara Tiripa. I ngahau tonu te korero, tera e roa noa atu te tataku; no te mea he tikanga nunui rawa kei tenei Pire.
Kooti Whenua.
NA Te Paraihe aihe i korero taua pire hou ki te Paramete, he ture hei whakatika i nga tikanga o nga Ture o te Kooti Whakawa Whenua Maori. Kahore ano i tino mahia nga tikanga o taua Pire e Te Kawanatanga, otira ko nga tikanga o taua pire koia nei:
1. Kia kaua e tu nga roia, me nga Pakeha kai whakahaere i te whakawa ma nga Maori i taua Kooti.

2. A ma Te Komihana tiaki, kia kaua e mahia tahaetia nga whenua, e rapu kia kaua he mahi hoko, he mahi korero ranei mo te whenua e mahia. i mua atu o te ra e whakataua ai te tikanga 0 te Kooti Whakawa mo te whenua. A ki te mea ka hoko ranei, ka korero hoko ranei te Pakeha i te whenua ki ano i kootitia, ma taua Komihana e kii kia kore rawa atu taua tu hoko e pono.
Ka whano ka oti i nga Ihipiana ana retimana-hoia, ana. kaihanga ture, me nga kai-whakawa, hei whakahaere i nga tikanga e paingia ana e te Kingi.