Volume 0, No. 4
18820615

page 2  (6 pages)
to previous section1
3to next section


View the commentary of this paper

 

E RUA turanga a Ta Wiremu Pokiha ki te whai korero i roto i nga whare runanga i Akarana nei, i nga ra o Mei, 1882. Hui atu, hui atu nga tumuaki o nga hapupakeha ki te whakarongo i tana korero. I tahoa tonu te korero, me te wai e rere ana, me te aho e mirohia ana. I tetahi o nga menenga ka hapainga te waiata Titotara e te tamariki, nui atu te ngahau, te ahuareka. Ko nga hapu tamariki o te Titotara he nui, no Akarana, no Remuwera, no Te To, no Otahuhu, no Mataharehare, no Pukekohe, no Maungawhau, no Mahurangi, no hea, no hea; te huinga o aua tamariki pehi i te waipiro, 1,184. Te hoa korero i muri i a Ta Wiremu Pokiha, ko Te Puatiana, he minita no te Hahi o te Papita. Ka rawe hoki nga korero a tera. I ki ake taua minita no te ohinga i ona tau eiwa ka hapai ia i nga tikanga titotara, a, ko te pai, ko te pai anake i kitea ki roto hi ana tikanga whakamimiti i te puna o nga wai-haurangi. I te rua o nga turanga a Ta Wiremu Pokiha, ka puaki i a ia tona whitinga atu ki Amerika, me tana matakitaki haere, ki nga tikanga o tera whenua rangatira. Kotahi te rangatiratanga rongo nui o reira, pakuu atu ana ki tawhiti te rongo-maia o tana Kawanatanga ki te pana atu i era wai nanakia i te pia, te waina me era atu ngongi e whakatautauhea nei i te tangata. Te ingoa o te taone nui i haere a ra e Ta Wiremu Pokiha ko Maene. I whakateka etahi i Ingarangi, me etahi i Niu Tireni ki te kaha o tana iwi ki te whakamaroke i nga puna o te pia o te wainame era atu wai kikino i roto i to ratou pa-nui. Ko te take tera i houatonutia ai e Ta Wiremu kia kite tuturu a ia kia rongo tuturu. No te ekenga ki nga tima o Maene, ka rere te tono, " Homai ki au tetahi wahi waina noa, pia noa." Utua ana mai ki te hangurunguru, " Kao; kore rawa atu era hanga i enei tu kaipuke." Muringa iho, ka haere a Ta Wiremu kiuta, te kokenga-haeretanga ki nga takiwa o taua pa kimi haere ai ki nga wai whakahaurangi, kaore kau i kitea, puta noa, puta noa. Titiro rawa atu ia kia tu mai te whare-hokowaipiro, kaore kau; i tetahi tutu i nga huarahi; kaore kau ; kia rorirori mai ra nei tetahi tangata hau-rangi kia kotahi hoki koa, ehara ! kihai rawa i kitea i ana tini kimihanga i te moatatanga, taeanoatia te kakarauritanga. taeanoatia te pokenekenetanga. Ina rapea, ta Amerika pai ! Me korero hoki te iwi tangotango ennui ! Kia pena hoki koa tau e Aoteroa me ta Maene e pane nei i nga wai whakarora i nga iwi. Ka pena hoki koe e Niu Tireni, ehara i hanga ! Katahi ka mohiotia he tangata, ka kiia tenei ki, " E piki, e kake, e nui, e ora, e tika." Haere ake e nga Taniwha-whakakorero, e nga Whakatuatea, e nga tauanui, haere eke, haere ake hoki te iwi katoa, i te mea kua whai atu i ta te Kawana o Maene. Ha ! whakamaroketia ana e tera Kawanatanga puta noa, puta noa, te wai porearea nei, a te waipiro me nga wai whakahaurangi katoa.
Reta Tuku Mai a te Tangata.
Ki a TE KORIMAKO.
TENA KOE ! Tukua atu i rungai ou harirau taku kupu ki nga iwi o te motu, ma ratou e taatari, kia mohiotia ai te he, te tika. Mo nga karakia o te motu nei taku kupu. Kei te Hahi o Ingarangi etahi o tatou e karakia ana; kei ta te Pikopo etahi; kei ta te Weteriana etahi; kei ta te Hauhau etahi, kei ta Te Kooti etahi; kei ta wai, kei ta wai. Engari koa, ekoro ma kahore kau he tikanga o te ingoa o te karakia, na te tangata anake ena tu-ritenga ! Ko ta te Atua e titiro ai, e manaaki ai, ko te ngakau; ko te ngakau; ko te ngakau. Ki te piri te ngakau ki a te Karaiti, ki te waiho, ko te Karaiti tonu hei matamua, i te ata, i te ahiahi, i te ra, i te ra, ka ai he tino piringa ki te pai, ki te ora, ka ai hoki he kaha hei pane i te king, i nga tini whakawai o te Wairua poke. Ki te tika te ngakau o te tangata ki ta Te Karaiti tirohanga, kua whai tokotoko te ngakau i a Te Karaiti tonu, a kua riro ko ia tonu hei arai mo nga hare katoa e patu nei i te tangata. Ki te kiia mai e koutou, kowai ra i tae ki tena huarahi, ina e rere nei te Pakeha, ki te moni, ki te whenua, ki te aha, ki te aha? Heahakoa, kauaka tatou e titiro ki te tangata; engari, me whakamau nga kanohi o te ngakau ki a te Karaiti. Tenei tana kupu, " E rongo ana aku hipi ki toku reo, a, e matau ana ahau ki a ratou, a aru ana hoki ratou i a au."
Na HARE REWETI.
Te Kaanga ki Te Puke.
HE rarauhe nei te mea i tupu ki te whenua i parautia nei e te Pakeha i ruia ki te kaanga i te tau 1882 te huanga mai i runga i te eke kotahi, 35 puhera. E meinga ana kia 400 eke hei kaanga a te tau e haere ake nei.
Ahakoa matapouri, ahua mehameha te tangata, ma te takarokaro, ma te katakata a te tamariki, ka mama te whakaaro.
Ko te haere o etahi i te ao, e mau ana nga tohu o nga tapu-wae ki te toka kaore nei e taea te muru; ko te haere o etahi kei te one nga tohu o nga tapu-wae, tena e paringia e te tai, ngaro noa iho.
Kotahi te kotiro i Ingarangi e whitu nga tau, i kite i te whawhaitanga o nga tangata tokorua, tinia ana e te mataku, hemo tonu atu te kotiro.
Kuatae mai te kupu i Inia, kotahi te kahui erepana i kitea e ki te wao, mau katoa aua kuri maka i te tangata, haere ake 65.