Volume 0, No. 48
18860115

page 2  (12 pages)
to previous section1
3to next section


View the commentary of this paper

 

tera ao. Kia u koutou ki te Whakapono, hapainga mai hoki whakaaria nga kupu pono me nga kupu tika o te mahi Tiitotara me te mahi Puru Ripine, notemea ma te tika e nui ai te iwi. Ka waiho enei kupu kia whiriwhiria e koutou mo nga ra e takoto ake nei. A ka tahuri atu o tatou kanohi ki nga kaainga i tawhiti, me whakahaere ano e tatou nga rongo o te tau kua mate, ara mo tenei tau kua pahure e kore nei e hoki mai, te tau 1885, kua tae ki tona mutunga. I taua tau he tini nga raruraru i puta ki ia waahi ki ia waahi, he maha nga pakanga-nui me nga tangohanga whenua i pa ki nga tini kingitanga o te ao.

 

Ko te whawhai ki Houtana kahore ano kia mutu noa, i kite ano tatou i te matenga o taua tangata whakohirahira a Tianara Korano, ano te whakamoemiti o te ao katoa ki a ia mo tona mahi tika me tona mahi pono. Kua kite ano tatou i te matenga o te Poropiti Teka i taua whenua.

 

Kua kite ano tatou i nga whawhai a Heawia rana ko Purukeria, me te maumau o nga tangata ki te mate, me te aue o nga pouaru me nga pani, tau ana te miharo mo tenei mahi kuware, mo tenei mahi whakahaawea i nga tangata tika.

 

Ko taua motu nui a Niu Kini kua riro i te mana o Ingarani me Tiamani.

 

Ko te motu nui a Matakahaka kua riro i te mana o nga Wiwi.

 

Ko tera whenua ko Puma kua riro mai i a Ingarangi.

 

Ka mutu enei, ka aro atu o tatou kanohi ki nga mahi a tera taniwha, a mate, a e kite ano tatou i nga mano tini o nga Paniora kua mate i taua taru e karangatia ana ko te korera, puare ana nga kanohi o te ao mo te nui haere o taua mate. Kitea ana ko nga pa me nga taone e kore nei e whakaarohia nga ture e ora ai te tangata, tukua ana nga rukengahaunga hei whakapiro i te hau, na reira ka puta te aitua ki aua kaainga i runga i to ratou mahi whakaaro kore. Kia tupato tatou ki o tatou kaainga, kei pera o tatou kaainga me nga taone o Peina, o Itari, me Parani. E kitea ana kanui rawa te werawera o enei ra, e kii ana o koutou mohio he tau-raki tenei, kia mataara tonu tatou kei pa taua mate-kino ki a tatou i runga i o tatou whakaaro-kore. Heoi ra, tena koutou e hoa ma, kia tau ki a koutou te pai me te rangimarie mo te roanga o nga tau e haere ake nei, kia kii hoki koutou i te raneatanga o nga whiwhinga o te Runga Rawa.

 

Te Matenga o Kereama Rangatira Tawhai.

 

KUA kahore atu i waenganui o te iwi Maori tetahi ona taitama rangatira, a Kereama Tawhai, te tama a Hone Mohi Tawhai, o Waima, Hokianga. He taitama i whakatupuria e te Pakeha, i whakaakona ki nga matauranga o te kura. I uru ia ki te Kareti o nga Weteriana i te Teri Kingi, muri iho ka tukua mai e tona matua ki te Kura Nui o nga Pakeha o Akarana, tae noa ki tona ra i uru ai ki te teri a te Wikika rana ko te Rahera, kia whakaakona ia ki nga mahi-roia hei painga mo ona hoa Maori. He nui hoki tona kaha ki te kauhau haere i te kupu a te Atua, he maha ona whaikorerotanga i roto i nga Kura Ratapu, me nga huinga tiitotara. I tu hoki ia hei mema mo te Paremete o Akarana, a ko ia tonu hoki te Hekeretari o te Komiti o TE KORIMAKO. I titiro whakamiharo katoa nga Pakeha ki a ia, kia riro ano ko ia mo te nohoanga o tona matua hei mema mo te Taha Whakararo ki te Paremete o Niu Tireni.

 

I haere atu a Rewi Maniapoto ki Taupo ki te Kooti Whenua Maori, i roto i nga ra o tenei marama..

 

E wha tekau ma tahi mano nga eka o te Kaute o Kawhia, kei raro i te mana o te Karauna.

 

Houtana.

 

I RUNGA i te mea, kei te ohooho tonu nga ngakau o nga iwi i taua whenua i Houtana (Soudan) kua oti te whakaemi e nga Arapi a ratou ope, e tae ana pea ki te toru tekau ma ono mano tangata. Kua tae atu etahi o nga hoia a te Kuini ki tana whenua hei tiaki i nga pa e whakaekea ai e aua Arapi.

 

Matakahaka.

 

KUA mau-te-rongo o te whawhai a Wiwi raua ko te iwi mangumangu e noho ana ki te mouterenui e karangatia ana ko Matakahaka. Kua riro taua moutere ki raro i te mana-tiaki o Wiwi, me nga moni kotahi tekau miriona paraki (te " paraki," e 9 Ω d. ), kia utua e taua iwi ki te Kawanatanga o Wiwi.

 

Te Whawhai a Heawia raua ko Purukeria.

 

E AI nga rongo korero mai ma te whawhai a enei kingitanga e rua. Kua kuhua te hoari ki roto i tona takotoranga, kua whakamoea nga patu ki te whare, kua marino te moana. Otira kei te titiro aroha atu te ao katoa, ki nga mano o nga tamariki kua noho pani, me nga mano o nga wahine kua noho pouaru, kua kahore atu nei o ratou matua me o ratou hoa taane i runga i te whawhai.

 

Kua puta te kupu whakawhetai a Piriniha Arekahanara ki te Kingi o Ruhia me nga Apiha o nga Ruhiana, na ratou i whakahaere nga hoia o nga Purukeriana i hinga ai nga Heawiana, i whati atu ai ki waho i nga rohe o Purukeria.

 

E neke atu ana i te toru tekau ma iwa mano pauna, te utu o nga hua rakau me nga ahanoa, e utaina mai ana i nga moutere o Rarotonga i te tau.