Volume 0, No. 61
18870317

page 2  (12 pages)
to previous section1
3to next section


View the commentary of this paper

 

ki taua whenua, a mehemea ki te riro i a ratou taua whenua, kua tahuri ratou ki te rapu i tetahi huarahi e riro ai i a ratou a Inia. Otira, ahakoa e kawe ana a Ruhia i tono hiahia kia tutuki ki Inia, e kore. e tutuki notemea ko Ingarangi kei te noho rnataara tonu, kei te noho tupato ki aua huarahi a Ruhia. Me titiro atu hoki tatou, he miriona, he miriona nga moni kua whakapaua e te Kawanatanga hei hanga i nga rerewe atu i Ruhia ki nga whenua i taha ki te rawhiti. E mohio ana tatou ki te tino take o aua rerewe, kia tere ai te tuku atu i ana ope hoia ki te rawhiti a nga ra e ara ai he pakanga. Titiro atu hoki tatou, kua tae mai nga rongo korero, he mahanga manuao a Ruhia kei nga moana o nga Hapani, kia mohio tatou, ko te take i tae ai aua manuao ki aua moana, tera tetahi motu e karangatia ana ko Poata Hamutana, kei te tautohea e Ingarangi raua ko Ruhia, na kona ka waiho tena raruraru hei take e tae ai ona kaipuke ki reira.

 

Ka mutu ta tatou matakitaki ia Ruhia a ka huri tata mai ki te hauauru ki Tiamani, ki te whenua o nga Tiamani, o nga Puruhiana, e kite tatou ko tenei kingitanga kei te noho mataara tonu. Kua rongo ano tatou, i puta te kii a te Kawanatanga kia whakatokomahatia nga tangata o nga ope hoia, waihoki kua tahuri te Kawanatanga ki te hokohoko witi, kaanga, oti, riwai, me era atu kai i Amerika. E mohio ana tatou ki te take i hokona ai aua kai, hei oranga mo ana ope hoia a nga ra e ara ai he pakanga. Titiro atu hoki tatou ko nga pa katoa i te taha ki te hauauru o Tiamani, kua whakaemia nga rakau o te pakanga ki roto, notemea ko ana pa kei te tautohea e raua ko te Wiwi. I mua ko aua pa i riro i te Wiwi, otira no ta raua whawhai i te te tau 1870 ka riro mai i a Tiamani, a inaianei kei te rapu huarahi nga Wiwi e riro atu ai ano aua pa i .a ratou. A ko enei kingitanga e rua kei te noho mataara tonu tetahi me tetahi.

 

Kua hoha tatou ki Tiamani, ka huri tata mai ano tatou whaka-te-tonga, ka tae mai ki te whenua o nga Atariana me nga Hungariana, e kite tatou i nga Paremete o enei iwi kua whakakotahi i o raua whakaaro, a i nga ra katoa e hui ana nga mema o nga Paremete ki te rapu i nga huarahi e ora ai tera kingitanga, waihoki, kua oti te pooti o nga moni kotati tekau ma rua miriona pororini (ko te pororini he moni, e rua hereni e wha kapa i roto), hei hoko i nga rakau me nga taonga o te whawhai.

 

Tena titiro atu hoki tatou ki tera whenua ki Itari, e kite tatou, kua ara te pakanga a tenei kingitanga ki nga Apahiniana, he iwi mangumangu kei Awherika e tata ana ki te Moana Whero. Kua hinga nga parekura ki tera whenua, a i rongo ano tatou he maha o nga Itariana i mate i kaiakikotia i ta raua whawhai i te pa e karangatia ana ko Mahowe. A kua puta te kii i te Kawanatanga o nga Itariana, kia tukua atu ano etahi ope hoia me etahi manuao hei ngaki i to ratou mate.

 

Ka mutu a Itari, a ka piki tatou i nga maunga teitei o Arapa, ka huri atu ki tua ki Parani, te whenua o nga Wiwi , E mohio ana e rongo ana tatou katoa, ki tenei iwi ki te Wiwi, e hau nei tona rongo ki te ao i katoa mo runga i nga pakanga i whawhai ai ia ki nga tini iwi o i te ao. Ka kite hoki tatou i ia ra i ia ra e puta ana te kupu mo te pakanga i nga huihuinga o te Kawanatanga, waihoki i rongo ano tatou, kei te pera ano nga Wiwi me nga Tiamani, kei te whakatokomaha i nga tangata. mo ana ope hoia, waihoki, ko nga pa katoa i te taha whakararo o Parani kua whakahoutia, kua whakaemia nga rakau o te pakanga ki roto. Kua tukua atu hoki nga tono kia tukua mai etahi hoiho i Peina, kia tukua mai hoki etahi hipi i Tiamani. Ko nga hoiho hei waka mo ana ope-hoia, a ko nga hipi hei oranga mo nga kaihoe o aua waka. Me titiro hoki tatou, kei te ahua raruraru nga tangata Maori e noho ana ki nga moutere i Niu Hepereti, notemea ko nga Wiwi kei te ahua whakatoi ki aua Maori, kua tahuri nga Wiwi ki te whakatu i etahi pa ki aua moutere, waihoki kua tukua atu etahi ope-hoia hei whakatokomaha i o ratou tangata e noho ana i reira.

 

Ka mahue a Wiwi, a ka whakawhiti tatou i te moana, ka tae ki te whenua o to tatou Kuini aroha, ki Ingarangi. Ka kite tatou, kahore to tatou iwi e noho mangere ana erangi kei te mataara tonu, ano he hepara e tiaki ana i te kahui hipi kei pau i nga wuruhi kai - kino o te koraha.

 

Ahakoa a Ingarangi e tu tawhiti atu ana i ana koroni, otira kei te noho tupato ia ki nga whenua a to tatou kuini i ia waahi i ia