Volume 9, No. 11
18730730

page 81  (8 pages)
82to next section


 
TE WAKA MAORI

O NIU TIRANI.

"KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA."

VOL. 9].

PO NEKE, WENEREI, HURAE 30, 1873.

[No. 11.

HE KUPU ATU ENEI KI NGA HOA TUHI MAI.

Ko nga tangata enei kua homai moni mo a ratou nupepa, ara:—

£ s. d.

1873 Rihari Wunu, R.M., Whanganui ... 1 O O 1873 Meiha Keepa, Whanganui ... ... 1 O O

1873-4 Wiremu Tawhiao, Matatera ... ... 1 O O

1873 Pehira Turei, Whanganui ... ... 010 O

1873 Wirihana Puna, Whanganui ... ... O 10 O

1873 Mete Kingi Paetahi, Whanganui ... 010 O 1873 Kawana Hunia, Rangitikei ... ... O 10 O

1873 Hunia Te Ike, Matatera ... ... 010 O

1873 Hori Te Haua, Whanganui ... ... 010 O

1873 Parahi, Whanganui ... ... ... O 10 O

1873 Anakereti, Whanganui ... ... ... O 10 O

1873 Tamakore, Whanganui ... ... ... O 10 O

1873 Hare Matenga, Whanganui ... ... 010 O

1873 Winiata Te Kakahi, Whanganui ... 010 O 1873 Hare Wetini, Whanganui ... ... 010 O

1873 Aperaniko Taiawhio, Whanganui ... O 10 O 1873 Poma, Kauaeroa, Whanganui .. ... 010 O

1873 Pita Te Moungaroa, Whanganui ... 010 O 1873 Ratana Te Urumingi, Whanganui ... 010 O

Tenei te reta a Himiona Huriwaka, a Rini Hemoata o Whanganui kua tae mai. He whakaatu mai i te mihi aroha o te iwi o Whanganui mo nga tangata i mate ki te moana, i te pakarutangi o tetahi kaipuke i waho tonu o Ingarangi. E nui ana to matou whakapai ki tenei tikanga whakaatu mai i te aroha o te iwi maori ki o ratou hoa pakeha. Kua whakapai nga hoa maori ki ena tu korero, a, ka utaina tonutia e matou i te taenga mai, hia mohio tahi ai nga hoa maori ki era mea.

Kua tae mai te reta a Tamati Ranapiri, o Otaki. He whakaatu mai i nga kupu i rongo ai ia i tona haerenga ki Whanganui mo te kohura a Waikato. E kore e taea te uta ki runga ki te Waka nei, notemea he korero tawhito, kua oti noa atu te tuhituhi.

" Ehara te toa taua, he toa pahekeheke, ka pa tau he toa ngaki kai e ekore e paheke."

E whakaaro ana matou me whakaputa i konei etahi korero ki a matou hoa maori mo te mahi pamu, kia mohio ai ratou ki te ahuwhenua, kia ranea ai he moni mo te hunga kaha ki te mahi. Kua nui haere te mahi o nga iwi, no konei ka nui nga mea o tenei whenua e utaina ana ki tawahi; i mua he roea uta

enei i tawahi te witi, me te oti, me te parei, te kaanga, te taewa, te paraoa me era atu mea, inaianei e utaina ana enei mea ki tawahi e nga pakeha, me etahi o nga maori hoki; na reira ka puta mai te moni hei utu mai ki tenei whenua.

He whenua pai rawa tenei mo te mahi kai, otira me matua mahi ka hua ai; me mahi a whakaaro, kaua e hikakatia te mahi. Ko te rite o te mahi kia rite, kaua e whakakinoa te parau o te maori ; kia pai te whaka- haere o te parau, waihoki me uta he mea ki te whenua hei whakamomona mo te witi kia hua ai; tetahi me whakapu te witi ki roto ki te taiepa e tu ai te kauika, me patu ki tena whare ano, ma konei ka kore ai he paru, he kirikiri, he kotakota pipi e uru mai ki roto ki te witi; ko nga kakau me kawe atu ki te maara hei whakamomona i te oneone, ma tera e kore ai te mara e whetengi, ka tapu tonu te witi i nga tau katoa. Ma tenei te kitea ai te tangata mangere e mohio ki taua mahi, rakuraku kau tana i te whenua, ehara i te mahi. No mua te kupu ko Niu Tireni hei mahi witi mo nga whenua katoa e tu tata ana ki konei. Kua mahi nui te pakeha i te witi inaianei, maha noa atu nga kaipuke kua rere atu i Otakou i Katapere ki Ingarangi i enei tau, ko nga utanga he witi. E hiahia ana matou kia mahi hoki nga tangata maori i te witi me mua, kia pono ai te kupu ra mo Niu Tireni, mo nga iwi e rua, o te pakeha o te maori; notemea i tere tonu mai nga tini whenua ki konei, a ma te kaha ki te mahi kai ka mau tonu te hoki hoki mai ki tenei motu ki to hoko i aua kai. Ko te take tera i mea ai ratou he iwi noho tata te maori ki te moni, mehemea e mau tonu ana to ratou kaha ki te ahuwhenua. Otira kia mahara nga tangata moni ki tenei, ehara i te utu nui mo nga mea e ngakia ana, ma reira e nui ai e maha ai te moni, kahore, ma te mau tonu ki te mahi; waihoki ma te mau tonu ki te hoko hoko i o ratou kai e hua ai te moni. Inahoki he whenua pai to Poihakena, e hua ana te witi o reira, otira kei etahi tau ka raki, na reira i kore ai te witi e tupu i aua tau raki; tena ko Niu Tireni, kahore ona tino tau raki, ka tupu tonu te witi i nga tau katoa. I