Volume 9, No. 9
18730618

page 61  (9 pages)
62to next section


 
TE WAKA MAORI

O NIU TIRANI.

KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA."

VOL. 9.]

PO NEKE, WENEREI, HUNE 18, 1873.

[No. 9.

HE KUPU ATU ENEI KI NGA HOA TUHI MAI.

Ko nga tangata enei kua homai moni mo a ratou nupepa, ara:—

£ s. d.

1872-3 Hemi Tautari, o Kawa Kawa ... ... 1 O O

1873 Mohi Te Rongomau, o Waipa, Waikato O 10 O 1873 Tapa Te Whata, o Oroua, Rangitikei ... O 10 O 1873 Pango Pango, Chatham Islands ... ... 010 O

1873 Rangi Apitia Punga, o Urenui, Taranaki O 10 O

£300

Kua tae mai te reta a Mohi Turei, o Turanganui. He whaka- hoki i nga tautohe a Reweti Tapa ma, mo nga Kumara, me te unga mai o nga waka i Hawaiki. E kore e ahei te uta i aua korero ki runga ki to tatou nei Waka, inahoki kua puta te ki, me whakamutu aua tu korero. No reira e kore e taia. E hoa e Mohi, me tuhi mai koe i nga korero pai, whai ritenga, ko era anake hei utanga.

Tenei te reta a Hirmi Taiwhanga, o Kaikohe, Peiwhairangi. He whakaatu mai ano i aua korero mo tona Raihana Ruri. E kore rawa e taea te uta ki runga ki te waka nei ena tu korero. Kati to hamumu i runga i tena korero kua whaka- hokia nei hoki to Raihana. Me tupato koe kei tangohia ano.

Tenei te reta a Te Miraia, o Maungatautari. Ko etahi o nga korero e tika ana, otira ehara i te tu korero hei utanga mo runga i te waka.

Kua tae mai te rata a Te Aperahama, o Ngaruawahia, Wai- kato. Ko nga korero timatanga o taua reta e pai ana, engari ko te nuinga o nga korero mo nga mate o tona iwi, e kore o tika kia utaina ki te waka. Me pa atu ano koukou ki ta koutou mema o te Paremete mo ena tikanga. E kore matou e whai kupu.

Kua tae mai te reta a Karaka Maki, o Maraekakaho,, Nepia. He whakaatu mai i tona mate mo nga whenua kua pau te mokete, me te hoko. Kahore ra he tikanga i a matou mo tena, na koutou ano ena tu raruraru.

Tenei te pukapuka roa na Te Wirikihana, kai Whaka maori o Hauraki i tuhi mai. He whakahoki korero mo nga kumara, me nga waka i rere mai i Hawaiki. E nui ana te marama o nga korero o taua reta ; engari e kore e taea te uta ki runga ki te waka nei, notemea kua whakamutua aua tu korero.

Tenei te reta a Matiu Tukaorangi, o Kormiti Whanganui. He whakaatu mai i tona whakaaro mo nga korero hei utanga mo runga i to tatou waka. E pai ana, ko ta matou hiahia hoki tena.

WHAKARONGO mai e hoa ma, kia whakaaturia ki a koutou etahi tikanga o tenei hanga o te taonga, ara, i kiia ai etahi mea he tino taonga, he taonga nui, a i kiia ai etahi mea he taonga iti, he mea whakapara- hako noa iho nei. Te take i hanga ai te koura te

hiriwa hei moni, he pai, ko te pai he iti;

ko te iti me te taonga nui hoki o aua mea o te koura o te hiriwa. Otira, he aha ra te take i waiho ai te koura me te hiriwa hei taonga neke ake i te rino ? Kahore nei hoki o raua wahi ki runga ki nga mahi pera me o te rino. He raru nui to tatou mehemea ka whakakorea ki a tatou nga maripi, nga kutikuti, nga kaheru, nga patiti, nga toki, nga kohua, me nga mea maha noa atu, e kore e taea te tatau. Ko era mea e kore e tino pai ki te hanga ki tetahi mea ke atu, engari ki te rino ka pai. He toki aha te toki hanga ki te koura, a hei purupuru aha te puru- puru hanga ki te hiriwa ? E marama ai tenei kupu ki a koutou, me whakaaro e koutou, ko nga mea i tino matea nei e te tangata, ehara era i nga mea e waiho nei e tatou hei tino taonga. Ko te angi nei, ko te wai maori, e tino matea ana enei e te tangata, ki te kore hoki enei ki a tatou, e kore e ora. Heoi ra, e kore te angi me te wai maori e waiho e o tatou whakaaro hei taonga, e kore hoki e utua e tatou, notemea hoki he mea riro noa mai era, he mea taea noatanga atu. He pono ra ia he kai onge te wai maori ki etahi whenua. E takoto ana ano te korero i te Karaipiture mo nga puna wai i whai pakangatia i mua ; he mea hoki kei etahi whenua he taonga nui ano te puna wai, he kainga kore wai hoki. Ahakoa i era wahi e hokona nei te wai maori, ko te tikanga o te wai i rite tahi; he mea e matea ana e te tangata

ki reira, a he mea e matea ana e te tangata ki konei, ki te wahi e rerengia nei e te awa, e riro noa mai te wai kahore e utua ana. Engari na te kore, ka meinga he taonga; a kei nga wahi e kore ana te rino, ka taonga nui ano hoki ki reira. Kei etahi motu e tae nei o matou kaipuke kahore he rino ; ko o reira iwi ka koa mehemea ka whiwhi ratou ki etahi nera toru- toru nei hei utu mo te poaka, aha ranei. I penei hoki ki Niu Tireni i mua, tona taonga nui he rino. Engari kei nga tini whenua e atawhaitia ana e te Atua, mia nuitia ana ko te mea e matea nuitia ana e te tangata. Otira, he taonga ano ia te rino, note- mea ma te keri nui ki te whenua ka taea ai, ma te tahu ki te oumu kia rewa, ma te whai hanga hei toki, hei kaheru, hei aha ka tika ai hei mea mahi ma tatou. Mehemea he hanga tupu noa ake, penei me te rarauhe, nga maripi, nga aha ranei; he hanga takoto