No. 106
190701

page 2  (8 pages)
to previous section1
3to next section


 
TE PIPIWHARAUROA AHUWHENUA. Ki TE ETITA O TE PIPIWHARAUROA. EHOA tena koe. Ko toku hiahia kia tukua e koe nga kupu e whai ake nei, koia enei, ara kua maha nga tau e tuku ana au i oku mahara hei titiro mao taua whanau- nga Maori, kia mohio ai etahi, kia mahara ai etahi, kia ohiti ai etahi, ki te pupuri whenua ki te ahu whenua heoi kaore i te maharatia. Koia ra enei aua mahara; i torotorona e toku ngakau nga huarahi whakahaere whe- nua e mau ai te pupuri, kitea iho e au koia tenei me wehewehe nga whenua kiia tangata kiia tangata, kiia whanau ranei, ka tuku ki raro i te Ture Karauna karaati whakawhiti, ka mahi hei paamu ka whakanoho ki te kara- rehe ki te kore e taea te mahi, me nihi atu ki te tahi atu tangata i runga i te utu tika; me nga ritenga pai hoki o te nihi kia kore ai te whenua e pangia e nga kino e mohiotia nei nga taru kikino me era atu tikanga e pangia ai te whenua e pangia e te mate, heoi kaore te tokomaha i aaro mai ki aku korero wawata noa, rongo ranei a te taringa engari naku to- nu i whakamatau a kua kite au i nga kua pai o taku i whakamatau ai no reira au i tohe ai ki te iwi Maori koia nei hei huarahi whaka- haeretanga i nga toenga whenua, o nga iwi ra i toe nui nga whenua, heoi kore rawa i reka ki o ratou ngakau: i korero ano au i tenei kupu na, ko te whenua rite tonu ki te wahine tangata mehemea ka moe tetahi wahine ata- whaitia, manaakitia nuitia kia rawe ai te tirohanga a te katoa i pai ai hei whaea, awhi tia i te moenga whakakoakoaina, whakakori- koria kia kite ai koe i te pai kia tupono he uri mou. Engari mehemea ka marena te tangata ki te wahine heoi ka waiho atu i teta- hi pito o te whare takoto noa mai ai, kaore kau he painga, waihoki ko te whenua ki te kore e whakamahia hei paamu, e riihitia ra- nei mo te 21 tau kia puta ai nga hua hei pai- nga mo te ariki me te koroni, kaore kau he painga, engari pai rawa me hoatu mo nga whanaunga maori kore whenua, heoi kaore tenei whakamarama i aarohia. I whakaatu ano au ki nga iwi Maori i taku titiro ki nga whakahaere a te iwi pakeha. Engari ano te tai o te moana e pari mai ana a tona tutuki- tanga ka nunumi ano, otiia ko te hiahia o te iwi pakeha kaore he tutukitanga, no te mea ko tona aroha he porotaka, ko tona kaha he porotaka, ko tona matauranga ki nga tikanga nunui o te ao na te porotaka, no reira kaore kau he okiokinga o tenei taonga o te moni, ma te moni nga mea katoa ka taea. Me kupu poto ake au mo te Ture Ruhi whenua Maori me te Ture Riihi whenua kawanatanga; ko nga whenua kawanatanga e riihitia ana mo nga tau 999 ko nga whenua maori i te tuatahi e 21 tau, muri mai e 35 tau, muri mai e 42, muri mai e 50, "o naianei e 66 tau, a ko ake nei ka tae pea ki te 999 tau. Na mehemea e pono ana te hiahia o te kawanatanga kia ora, kia tini te Maori o tenei motu, ka nui te koa o toku ngakau. Engari ka whakahe au mo te nihi i nga whenua Maori mo te 66 tau; pai rawa te 21 tau, ka hohoro ano te whenua te hoki mai hei kainga mo nga uri Maori. Kua whakaaro te kawanatanga kia kore ona whenua e hokona; ki nga pakeha noa, pena hoki me nga whenua Maori; ka nui te pai. Engari he mea pai kia puare ano te tuku te whakawhiti te hoko a te Maori ki te Maori whanaunga kaore nei i tae ona whenua pai ki te 640 eka, tetahi o aku mahara ko nga whe- nua Maori e puritia nei e te kaitiaki o te katoa me hanga he ture hei whakatikatika kia ata wehea te whenua e rite ana mo te tanga- ta maori, mehemea he tangata kakama, he tangata e mohiotia atu ana he tangata ahu whenua he mea pai kia wehea atu tona whe- nua katoa hei paamu hei kainga mo taua Maori; kia tahuri ai taua Maori i runga i te kore awangawanga, hopohopo ranei ki te whakahaere i tona kaha ki te hanga wharepai kainga pai mo raua ko tana hoa wahine me a raua tamariki; engari ko nga here whaka- kore hoko me mau tonu otiia ko nga whenua o nga rorirori o nga poauau o nga mangere, me mau tonu i te kaitiaki o te katoa. Kati enei kupu. Kua kite iho au i te nupepa kua whakaaro te Runanga Ariki o te whare o Runga kia tirohia he Riwhi mo Mahuta, me- hemea he pono, heoi ka hoki te kaumatua ki tona Waikato noho ai. Na whakahi pea raua ko wehike na kore whakaaro tika ina hoki ka maha enei tau kikokore ki te motu me te ao whanui. Tenei ano taku titiro i tenei tau ki nga whakaaro o Apirana Ngata, M.H.R., mo te Iwi Maori o te Tairawhiti. Na e nga iwi o te Taihauauru Waiho atu te tinana ma nga iwi o Te Tairawhiti engari ko nga whakaaro ko nga mahara, o Apirana kia tere te hopu, kia tere te whakarite i ona hiahia, kaua hai whakatoi te titiro notemea he tangata tera kua kite i te hohonutanga i te whanuitanga me te teitei o te mohiotanga me te kaha o te iwi pakeha, na reira ki te kore tatou e hohoro te hopu, te manaaki i ona mahara heoi ano; e kore tatou e mohiotia a ko ake nei, notemea ko tenei mahi ko te tohutohu, ko te ako, ko te whakamarama tikanga, ko te hanga tika- nga hei painga ki te kore e manaakitia, heoi