te maori. Whakapuaretia aua te hiahia o

te pakeha, o te maori ki te whawhai, me

haere ki Tataraimaka. Ka whai Turetia

nga kino e puta mai i te tuawhenua. Ki

te poka noa mai tetahi iwi ki te whakakino,

he whakahenga ia i te aroha o tenei iwi ka

pakeha katoa, katoa, katoa; takoto mai i

Turanga, puta noa ki Wairarapa, haere

noa, puta atu i nga wahi tuawhenua. Ko

nga tangata hei pupuri mai i nga taha o

enei rohe katoa, ko Henare te Apatari ki

te Wairoa; ko Ihaka Waanga ki Nuku-

taurua, puta atu ki nga Runanga o raro

atu. Ko Nikora, ko Kipa, ko te Rangi-

hiroa, ki Tarawera; ko Hohepa, ko te

Hirawanui ki Manawatu; ko Henare

Koura, ko Wiremu te Potangaroa mo te

Takutai, puta noa ki Wairarapa.

He mea ata hanga marire e nga Runanga.

Pawhakairo, Hurae 23, 1863.

HE WHARANGI TUWHERA MA NGA

HOA TUHI MAI.

Ko te tangata e Mahia ana mana anake e

tango i tana nupepa, kaua ia e hui tona wha-

kaaro ki ta nga pa, e pai ana; me homai e ia

kia kotahi te kau herini, ka rite ai te nupepa

ki a ia mo te tau kotahi.

Ka tuhi mai te tangata tuhi wai, kia marama

rawa nga reta, me nga ingoa o nga kainga, o

nga tangata kia mohiotia ai.

No te Wairoa, Hurae S, 1863.

Ki te kai tuhi o te Waka Maori. E hoa,

tenakoe. Tenei nga korero o tenei kainga, o te

Wairoa, ka whakaatutia atu ki a koe—ko te he

o tenei kainga.

No te haerenga o Rangimataeo ki te hui nui

ki Turanga, no reira ka pangia e te mate; nui,

nui rawa atu tona mate. Ka kiia, e nga tohunga

o reira, na Paora te Apatu i makutu ki runga ki

te paraire o te rehi o te "Wairoa nei, i tenei

Hanuere ka pahemo nei. Tokorua nga tangata

o te Wairoa i reira e whakarongo aua ki a ratou

korero; na raua hoki i korero mai ki te Wairoa

nei ka rongo a Paora te Apatu ki aua korero.

Ka ki ia i reira kaore ano tetahi wahi iti nei o

tona ngakau i tata noa ki tena mahi, ki te

makutu—ko tana e mahi ana ko te whakapono

ki te Atua nui o te Rangi. Te taenga o Rangi-

mataeo, me nga tangata kotahi te kau o Turanga

ki te mau mai i a ia, ki tona kainga nei ki

Hikawai, ka rongo a Paore te Apatu, me te

runanga hoki, katahi ka haere ki Hikawai kia

kite i a Rangimataeo, kia korero hoki i nga

korero makutu. Te taenga atu, ka kite i a

Rangimataeo, ka tae ki te whare, ka whakatika

mai te whai korero, ko te Reweti te Pakipaki, ko

te Tuatini Huruhuru, rangatira o Tamaianorangi,

ko te Waka Tamaiwhakamaunga; he korero pai

anake. Katahi ka whakatika ko Paora te Apatu

ki te whakahoki i a ratou korero. Ka whaka-

putaina e ia nga korero makutu i rongo ia ki

Tamihana Minita, ka ki ko ena whakaaro ki hai

rawa i tata mai ki tona taha, engari pea me wai-

ho atu i a te Apatu raua ko Ngarangimataeo ta

raua mahi; ko ia, kaore. Ka mutu o te awatea.

No te po ka whakatika ko Karauria te Iwirori,

ka ki; —" Haere mai, e taku tuakana! Ko nga

korero i rongo na koe kai te tika tonu; engari

kaore i maranga tou ingoa. " Ka whakatika ko

Paora te Apatu, ka whakahoki i tana korero.

Ka mutu. Katahi ka mahi te Runanga, kite

ana he whakapae te taha kia Paora; ka mutu,

ka hoki mai a Paora ki tona kainga. Huri ake

te taha kia Paora, ka timata tenei ko te taha

kia. Mitipara raua ko te Pirihi Pata.

No te 29 o nga ra o Mei ka tae mai kia Paora

te Apatu tetahi pukapuka tono i a ia me te

runanga kia haere atu ki te runanga i te tupapa-

ku. Na, ka ao te ra ka haere a Paora, me te

runanga katoa, ka haere ki Hikawai; ka tae ki

reira ka whakatika mai ko Aperehama Tokouri

ki te whai korero, ka ki na Mitipara, na te

Pirihi Pata i makutu. Ka whakatika mai ko

Ihakara Haeata, katahi ano ka timataia ko te

moe a Paora Repenui i te po ki te Reinga. Ko-

te moe tera a taua tohunga. Tika tonu mai tona

wairua, tae tonu mai ki Matiti, ka tutaki i a ia

te Mango raua ko te Toreanu. Ka tikina hoki

te moe a te tupapaku o Turanga mai. Ko te

moe tera. Moe rawa iho, tika tonu mai te

wairua tae tonu mai ki te Manuka; ka puta atu

te Waka, tokorua nga tangata o runga; ka tae

atu ki a tera; ka karanga atu te mea o te kei

ki te mea o te ihu!—" Tikina atu kia patua ta-

ngata na. " Kore tonu tera e whakatika, katahi

ka whakatika atu ko te mea o te kei ka ki

atu kia patua; katahi ano ka kawea tangata ra

e te mataku, katahi ka tangi, a, tangi tonu atu

ki te ao. Ka mutu tena, ka tikina ko te tiro

kanohi Atua maori. Titiro rawa atu te tohunga

ra, a Paora Repenui, ko te tangata i runga i. te

maunga e tu ana; anga ai te aroaro ki te tonga.

Ko te tu o taua tangata, piko ai tona tu, roha ai

ona ringaringa ki runga. Ko te ingoa o tera

maunga ko Puketowhaitere. Ko tetahi moe a

taua tohunga, koia tenei. Moe rawa iho e haere

atu ana te wairua o Mitipara ki te patu ia ia, me

te rakau anake i te ringa e mau ana, ka tae atu

ki te taha, ka whakatika mai ki runga te wairua

o te tohunga ra ka karanga mai kia haere atu te

wairua o Mitipara ki te patu—a, ka hoki atu ano

te wairua o Mitipara. Katahi ka ki nga tangata

katoa o te waha ki uta na Mitipara tonu i ma-

kutu a Rangimataeo.

Katahi ka whakaaetia te runanga mo Mitipa-

ra raua ko te Pirihi Pata. No te rua o nga ra o

Hune ka takoto taua runanga ki te Umukumara

—poto ake nga tangata o taua runanga 200. Ko

Ahita Karari te mangai o te runanga. Ka wha-

katika ko Paora Ropenui. Ka moe ia ka kite tona

wairua i te Wheke ki Matiti; ka toro nga kawai

ki a ia, ka mataku ia. Kai runga ko Miti-

para raua ko te Pirihi Pata; ka ki, kaore i a

raua, kore, kore raua atu i a rawa. Kai runga

ko Kahea; ka ki na rawa tonu, mo te whenua te

take, inahoki he riri anake ta raua mahi i te

wa e ora ana Ngarangimataeo nui. Kotahi ano

te kainga ki Matiti, tukua ana e tera ki tana pa-

keha, tukua ana bold e raua ki ta raua pakeha.

Ka kiia e te runanga kia whakatarewatia taua

he, a, hoki ana ki tona kainga. Ka tata te hemo

te tupapaku ka kiia a Mitipara kia patua, hei

utu mo te makutu. Muri iho ka hemo te tupa-

paku, i te 21 o nga ra o Hune. Katahi ano ka

kino rawa nga tangata katoa o te waha ki uta—

ko te whakamate anake ia Mitipara, ko te mau

hold i te whenua kia riro i a ratou. I te Turei

ka whakatika nga tangata katoa ki te tangiha-

nga—ka haere hoki a Pihopa raua ko te Hemara.

Te taenga atu ki te kainga o te tupapaku, ka

whakatika mai taua iwi kirunga; pai ana ! ko

ona kanohi kai waho e whakana ana, ko ona

arero kai waho e tautau ana. Kotahi tonu te kia

ratou; ko te riri anake, ko te patu anake i a Mi-

tipara. Tohe noa, ako noa te Pihopa raua ko te

Hemara, te rongo hoki. Tawatia ana raua e taua

iwi. Ka mutu; ka hokimai a Pihopa me te iwi

katoa ki o ratou nei kainga—ka ki a Pihopa kia

awhinatia a Mitipara, kei patua. Katahi ka

whakatika nga tangata o te pito ki waho ki te

awhina i a Mitipara—hui ki tona iwi 300 tangata,

ko te hunga hapai i te pu 200. Ko nga tangata

o te taha ki te tupapaku 400, ko te hunga hapai

i te pu 170. I te tuatahi o nga ra o Hune ka

tae mai te tupapaku ki Matiti. E hoa, e te

Karini, wahi iti nei kua hinga tetahi me tetahi

ano. Korerotia paitia e nga Minita; ae ana

tetahi, ae tetahi, muri tata iho ka whanako

i nga poaka a te iwi o Mitipara, i nga

nanenane hoki a Teone Wiwi. E iwa nga poaka

i riro. Heoi, ka timata haere ano taua he.

E hoa, tenei hoki tetahi wahi he. Ko te tu-

kunga hoki i taua whenua raruraru e nga maori

ki te pakeha, kia Teokara raua ko Tare—e nga

tangata o Rangimataeo. Kei Torohi te rohenga,

puta noa ki Huramua, me nga motu rakau erua

Heoi, whakaae ana raua ki taua whenua. E

hoa, katahi au ka titiro hei raruraru tenei ki nga

maori, ki aua pakeha hoki—he raruraru kino,

kino rawa atu.

Heoi ano. Ka huri te ki ki a koe.

Na to hoa aroha

Na EPENIHA, ara,

Na to RUNANGA e noho ana ki

Waihirere.

[Ko etahi o nga kupu o roto o tenei reta kua