Volume 3, No. 29
18760826

page 313  (8 pages)
314to next section


View the commentary of this paper

 
TE WANANGA. HE PANUITANGA TENA KIA KITE KOUTOU. "TIHE MAURI-ORA." NAMA 29. NEPIA, HATAREI, 26 AKUHATA, 1876. PUKAPUKA 3. PANUI MO TE WATI. Ki te mea ka rokohanga, te tangata i te whenua mamao noa atu. a ka taapu tana Wati. He mea ako atu tenei kia mohio ai taua tangata ki te whakahaere ano i tana Wati kia tika ai. Me titiro te tangata ki te wa e puta mai ai te ra, a e too ai te ra, kei reira te wa tika mo te taima mo te Wati :— KA PUTA TE RA. KA TOO TE RA. Akuhata 26, 6 36 meneti. 5 26 meneti. 27, 6 35 meneti. 5 27 meneti. 28. 6 63 meneti, 5 38 meneti. ',', 29. 6 32 meneti, 5 29 meneti. ., 30, 6 31 meneti, ' 5 29 meneti. i „ 31, 6 29 meneti. 5 31 meneti. i Hepetema 1, 6 28 meneti, ."> 32 meneti. * ,, 2, 6 27 meneti, 5 33 meneti. ,, 3, 6 26 meneti, 5 34 meneti.

Te Wananga. Kotahi Putanga i te Wiki. HATAREI, 26 AKUHATA, 1876.

Ko NGA moni i nama nei e Te Kawanatanga, hei mahi i nga mea i nga motu nei, te mea hei titiro hei rapu rapu hei mohio ma te iwi, no te mea e pa ana taua nama ki te iti ki to rahi. E kore matou e mea he hunga kuare nga Pakeha o tenei whenua ki te rapu rapu whika, a e kore nga mohio o konei e mohio ki te mahi i nga whika e kitea ai te nui o nga moni i nama nei e Te Kawanatanga mo nga motu nei. Otiia ka taia nei e matou nga kupu a Kawana Kerei i ki ai i tera tau. Koia nei aua kupu. " E mea ana a Kawana Kerei, mana e utu te £100 moni ki te tangata mohio, ara, ki te tangata mana e titiro, a mana e mahi nga pukapuka o te mahi nama moni a te Kawanatanga, a ka whaaki mai ai e taua Pakeha te nui o aua moni nama a te Kawanatanga, i nama ai ki nga Pakeha o Tawahi, mo nga Motu nei. E kiia ana hoki kahore e rite nga mohio o ratou ano o te Kawanatanga ki nga moni i nama nei e ratou. Ko etahi o ratou e mea ana. e mea te nui o aua moni, ko etahi o ratou e mea ana, kahore, e mea te nui, ko etahi hoki e mea ana £15 miriona moni i nama. Ko etahi e mea ana £19 miriona i nama. A kahore kau he moni hei utu mo aua nama nei. Koia i kiia ai, kahore kau he tangata o nga Motu nei e mohio ana ki te tino tikanga o nga moni i nama nei." Koia matou i mea ai, ko taua £100 i kiia nei e Kawana Kerei, kihai ano i kiia e tetahi Pakeha kia hoatu mana, i te mea hoki, ki ano i tino mohiotia te nui o aua moni nama e te Kawanatanga. E ki ana tetahi Mema o te Paremata, i aua kupu ano mo taua nama, a kahore kau he kupu pai o aua kupu ana mo te Kawanatanga na ratou nei i nama aua moni. Koia nei nga kupu a taua Mema. " Ka korero ano hoki ahau i tetahi tikanga ano. I te wa i kiia tua- tahitia ai nga mahi nui i nga Motu nei, i te tau 1870. I kiia i taua tau 250,000 (e rua rau e rima tekau mano) | Pakeha i nga whenua nei i aua ra. A i tenei tau kua tae | ki te 375,000 (e toru rau e whitu tekau ma rima mano) Pakeha i nga Mota nei. A ko te moni i nama i ana tau, ara, i te 1870, e £7,500,000, (e whitu miriona e rima rau mano pauna.) A nga moni kua nama i nga tau i muri iho o taua tau, ara, ko te moni nama a tatou o nga Motu nei, i nama ai ki nga Pakeha o Tawahi, e kiia ana e te whakaaro £19,5000,000, (tekau ma iwa miriona, e rima : rau mano Pauna moni) E mea aua ahau, ko nga moni e nama nei Te Kawanatanga o nga whenua nei, e tae ana ki te £2,000,000 (rua miriona) ia tau ia tau. A e ui ana ahau kei hea nga mahi i mahia, i pau noa ai enei moni ? E ui ana ahau i pau ki hea te tekau ma iwa miriona nei, i i te mea hoki e ki ana Te Kawanatanga ko nga moni i pau I i nga Rerewei me nga mea mo nga wai, £6,000,000 (e ono miriona) I pau ki hea etahi o nga miriona, ara te te kau ma toru miriona, (£13,000,000) E kiia ana, ko «tahi moni e tonoa ana kia nama ano e Te Kawanatanga, ara te £1,- 550,000 (te kotahi miriona, me te rima rau me te rima te I kau mano). Ko aua moni, he mea tono a hoko ki te tiaki i nooti, a ko aua nooti he mea mokete i homai ai nga moni mo aua nooti. E mea ana ahau, e hara taua tu mahi I mokete i nga moni nama mo te whenua nei i te mahi pai. I E ui ana ahau, ki te mea ka pau nga ra i kiia ai mo taua mokete, me pehea aua nooti; a kahore he moni hei utu no te mea i mokete, me pehea aua nooti ? E ui ana ahau, e I kore ranei e moketetia aua nooti, a ko tatou ko te iwi o Nui Tireni e raru? E mea ana ahau ko nga Pakeha na i ratou nei i moketa aua moni nama a tatou mo nga motu i nei, te hunga whai mana rawa, a ko tatou te kore noa iho. E mea, ana ahau, kahore kau he tangata tino mohio o te Paremata nei, hei mahi i nga pukapuka o nga nama o nga motu nei. e mohiotia eia te nui o aua nama. Ma te ta- ngata anake e mahi aua tu korero, ara ma etahi ano o i ratou kua kite i te tikanga o aua moni i te aro aro o te i mahinga o aua moni.