Volume 3, No. 8
18760226

page 105  (12 pages)
106to next section


View the commentary of this paper

 
TE WANANGA. HE PANUITANGA TENA KIA KITE KOUTOU. "TIHE. MAURI-ORA." NAMA 8. NEPIA, HATAREI, 26 PEPUERE, 1876. PUKAPUKA 3. TE WANANGA.

KOTAHI PUTANGA I TE WIKI HATAREI, 26 PEPUERI, 1876

HE KUPU MO TE TARI MAORI O TE KAWA- NATANGA.

HE mano nga whare, ara nga minenga tangata e kiia ana he kai mahi ratou, o te ao nei. Otiia ko te tino o te minenga o ngakai mahi, e ngaro rawa ana a ratou tikanga e mahi ai ko te Tari Maori o Nui Tireni. Ahakoa, e kitea atu ana a waho kau o te ahua o taua Tari, ahakoa e kiia ana, e. he Tari mahi taua Tari ma te iwi heoi ra, ko ta te iwi mohio i matau ai ki nga tikanga o tana Tari, e rite pa ana ki te mohiotanga o te ao nei, ki nga tangata e noho mai ana i runga te marama e whiti nei i te Po. He nui noa atu nga mahi o te iwi kia mohiotia e ratou nga tikanga o taua Tari, a kia mohiotia hoki te mahi o nga Pakeha o tana Tari. Heoi ra, kihai rawa i kitea te mea i rapaa. Ahakoa kore te kitea o nga tikanga e mahi ai taua Tari. Otiia ko nga mahi, ara ko te he me te raruraru. e ngakia ana e tana Tari e pa ana, a e mamae ana te iwi i era. E mohio ana te iwi ki enei, o Te Waipou- nama kia Taiaroa a tae noa ki Te Aupouri kia Panakareao ma. He nui nga kupu mo te whenua nei kia nama moni hei utu mahi Rori. He nui nga kupu mo nga Porowini kia whakakahoretia, a be tokomaha ki te whakaae ki tenei, he tokomaha ki te whakakaho- re, ko te Tari Maori te mea i kupu kotahi ai te iwi katoa, kia rongo i te tino o te mutu rawa atu taua Taxi. He nui noa atu nga moni e pau ana ia taa ia tan mo tana Tari nei, a he aha te mahi mo te iwi e puta mai ana i tana Tari, kaati ko te rongo kau o nga moni e pan ana pea, utu nao nga Apiha o taua Tari, nga mea e hoi ai te taringa o te iwi ia tan ia tau. He mea noa te mohio o te iwi ki te take i pau ai nga moni i taua Tari. He moni hoata toki ki etahi Maori kia kore «i e puta he kupu amuamu i a ratou mangai. I etahi Hapu i te pito ki raro o te motu nei, he Apiha uta na te Kawanatanga nga taane katoa O aua Hapu . He kai whakawa aua. tangata,, he Api- ha kanaka, he Pirihimana, a he paa nui, he pau ngaro i te mohio i mea ai matou kia 12 Pokera hei mahi i nga whika e kitea ai nga take i pono ai ana moni e mahia nei e taua Tari. Na kia titiro ia na tatou ki nga moni e pau ana mo te kai, mo te Kakaha hoatu noa ki te Maori. Kati nei te tino kupu pono mo enei mea e kiia e matou ko aua mea nei, ko nga kai me nga Kakahu e hoatu ana ki te hunga mo ratou te waahi iti rawa o te tika- nga aroha kia puta kia ratou. He mea tenei na matou i enei kupu nao te mea i kite pu ai ano a matou kanohi, ara mo te noho roa o Te Minita Maori i Nepia nei, ka wha nei marama ona i noho ai i konei. A ko nga hoa o tana Minita Maori, ko taua Hekeretari ko te Hekeretari tuarua, me te Hekeretariano, ara ake, me te kai tuhi tuhi moni me nga hoa tokorua o taua tiaki moni. A me te tini tini noa atu o nga kai mahi o te Tari Maori i popomai ki konei i ahu mai i te tini o nga waahi o te whenua nei. A ma te iwi e utu nga tangata e kaewa noa nei, ko te uta mo Ta Tanara Makarini i te ra kotahi ona e haere nei, £3. 3, mona ake. A na etahi o taua ranga mokai e whai nei i te hiku o te taniwha, he, £2 2. mo te ra tae noa iho ki te £0 10 mo te ra kei te nui ingoa te nui utu a kei te iti mana ingoa te £0 10 mo te ra aua kaewa tahi i te Minita Maori. A e utua ana ano hoki te ekenga o aua tini tangata nei. e eke ai i te kaipuke, i nga mea e eke haere ai, i haere tahi ai i te Minita Maori. A mahia ano e matou nga moni e pau ana i tenei haere- nga, mai o taua Minita Maori nei ki Nepia. A ki te mea ka kitea aua moni, penei ma aua moni e tino oti ai ano te mahi te waapu e puta ai te iwi atu ano i Ahuriri ki Taupo. A e ui ana matou e peheatia ana te mahi e mahi at te Tari Maori i Poneke i nga ra o te Minita Maori e ngaro mai ana i konei otia ma te Paremata e ui taua patai. A e ui ana ano matou, he mahi aha te mahi i mahi ai te Minita Maori i aia e roa nei tana noho i Nepia. He tika ano pea kia hokihoki mai ano aia ki konei titiro ai i ana mea. Otiia i ana ra nui i noho nei aia, e utua ana aia e te iwi. Na konei matou i ahua amuamu ai ki a ia, a i penei ai ano ta matou whakaaro, na te noho roa ona i konei i he ai pea te Pooti i mahia nei ki te Tai Rawhiti. He pono hoki te kupu, e, i tino mahi te Kawanatanga kia kore