nei. Haere tonu matou ko Kopu Pitiera

ma, ka tae ki Waihirere, te kainga o Paora

te Apatu. Kaore he korero i to matou

taenga atu, he ngaro no nga tangata; te-

tahi e mea ana kia rite rawa a ratou korero

katahi ra ano ka korero ki a te Makarini.

Titiro ana matou ki te pai o te Whare Ka-

rakia i tenei kainga. Ko Rihimona Manu-

hiri te tohunga hanga i taua whare. Kaore

rawa pea he whare i nga kainga maori

katoa kia rite ki tenei whare. Katahi ka

whiti matou ki te whare pakeha noho ai.

No te 26 o nga ra ka tae mai te tangata

o Nuhaka. He korero ki a te Makarini

kua tino tumau te whakaaro o nga tangata

i muri i a ia kia hokona nuitia te whenua

i reira. E ki ana ratou kua oti to ratou

whakaaro kia Kuini katoa ratou, ekore

ratou e pai kia taka ki waho o nga Ture

o te Kuini. Whakaaetia ana ta ratou

tikanga e Ihaka ma. Heoi, oti ana i a te

Makarini kia tae mai ia ki Nepia ka tonoa

te kai ruri; kia oti te ruri ka whakaritea

nga utu.

Ka mutu, mo te 27 o nga ra ka tikina

mai te Makarini e nga tangata o Waihirere

kia haere ki te kainga korero ai. To ma-

tou whitinga ki rawahi ka rokohanga atu e

noho ana nga tangata—katahi ka timata te

korero e Paora te Apatu: —

'' Haere mai te pakeha ! Haere mai te Ma-

karini ! Ko to tuarua mai tenei. Tera taenga-

mai ou e ora ana nga rangatira o te Wairoa. Ka

kiia kia tukua te whenua i reira. I tenei takiwa

i muri mai ka tu he ritenga ke. Ka tae mai a te

Moananui kia haere ki tona Kingitanga. Ka

tae matou ki reira, ka ki nga tangata o Heretau-

nga kia tapoko matou ki roto ki te Kingi. Kaore

matou i pai. Ka ki matou hei Kawana matou.

Ko etahi iwi i tu hei Kingi. Na, ko to matou

ritenga i reira ai he pupuri tonu i te whenua—

akakoa Kawana, pupuri tonu. Na no te taenga

atu o Ihaka ki Nepia ka ki mai koe kia tukua

tetahi wahi o te Mahia hei taone. Ka ki a Ihaka

kei nga tangata o muri, kei a matou, te ritenga

—mana e whakaae, mana e kore. Muri atu, ko

Toha. Na, ka ki mai ano koe kia tukua atu te-

tahi wahi o te Wairoa hei taone. Muri atu, ko

Pitiera Kopu. Ka ki ano koe kia tukua te Wai-

roa tetahi wahi hei taone. Ka tae mai a Kopu

ka whakaaetia e au. Ko te whenua e tukua ana

ki a koe inaianei ka timata ki te Wai o Tureia:

haere tonu ki hea atu, ki hea atu, kaore au e

mohio ana ki nga ingoa. Koia hoki tenei, he

kainga nau i tumanako, kia nui tonu te utu—kia

£10, 000! !"

Katahi ka korero etahi tangata; he pena

anake te ara o te korero. Muri rawa iho

ka tu ko te Makarini, ka ki; —

" I taku taenga tuatahi mai ki te Wairoa, i era

tau atu, e homai ana he whenua ki au i reira ai.

A, tena ano hoki e riro taua whenua i au i taua

takiwha mehemea i puta ki te moana — ekore

hoki e pai kia araia atu te pakeha i te moana.

Ko nga mea ena e kake ai nga mahi pakeha. ko

te moana, ko te awa—a, ekore hoki au e pai kia

panaia ratou i ena painga. Penei ekore e tika

nga mahi hoko a: te pakeha, ekore hoki o rawe

ona taone. Ko te takiwa tena o nga rakau nunui

o te Wairoa e ora ana; ara, ko te Apatu, ko te

Koari, ko Ngarangimataeo, ko te Apatari. Ko

ena rakau kua pirau, kua hinga ki te whenua;

ko koutou tenei, ko ona hua, e korero "mai nei ano

ki au mo taua whenua ano. To mea i kore ai e

tukuna ki te moana te rohe i tera takiwa, ho mea

na te Koari ekore ia e tika ki te tuku i te taha

ki waho o te Wairoa. He haerenga hoki no ona

tupuna ki Maungaharuru ki te tahere manu; te

hokinga mai kua hemo i te kai. No te taenga

mai ki te kainga o te iwi e noho mai nei inaianei

i te taha ki waho o te Wairoa katahi ka karanga-

tia ki te kainga, ka tapaetia ki o ratou aroaro nga

kai o nga hangi e tao ana, ka kai, ka ora. No

konei te Koari ka hoatu i te whenua ki a

ratou; a, ekore hoki ia e tika kia hokona ki te

pakeha i muri mai.

He hanga pai ano ra te whenua ki te ata wha-

kahaerea ona tikanga. He taonga ia e mate

nuitia ana ano e te pakeha raua tahi ko te maori.

Otira, tera te mea e nui ake ana i te whenua ki

toku whakaaro; ara, ko te whakakotahitanga o

te tangata, ko te whakatupuranga o te aroha i

roto i te pakeha raua ko te maori. Nui rawa

atu te pai o tenei ki taku whakaaro i to te whi-

whitanga ki te whenua. E ki ana te tangata kua

tupu he riri, he tautohe, he aha. i roto i te hoko o

te whenua ki te pakeha. E tika ana ra. Otira

na te aha i pena ai ? Na te poka noa mai ra o te

tangata. He penei hoki me koutou e mea nei ki

te hoko i to koutou whenua inaianei. E mahara

ana koutou na koutou ake ano te whenua; me te

tangata e hoko ana i tana kete taewa, i tana hoiho,

i tana aha, e mahara ana nana ano. Ko te ta-

ngata poka noa mai e ki ana kia kaua koutou e

hoko; ahakoa no koutou te taonga, kaua e

hokona. I penei hoki a Taranaki i tupu ai te

kino. he poka noa mai na te hunga Kingi; te

hunga nana koutou i tahu ki te ahi—a. e mahi

nei ano inaianei ki te whakaara i tona Kingi hei

ariki mo koutou, mo o koutou whenua hoki.

Kaore rawa i penei te pakeha ki a koutou. Ekore

hoki e taea e koutou te ki i penei te aroha kore o

te pakeha me te iwi e whakatu nei i tona Kingi.

Titiro rawa atu au ki te motu nei. ki tena taha,

ki tena taha, ka kitea iho e au te pai. te aroha,

to noho marire, e tupu ana i roto i te hoko o te

whenua ki te pakeha. Te iwi e noho he ana, e

noho puhaehae aua, tetahi ki tetahi, i te maori-

tanga, no te nohoanga o te pakeha ki tona kainga

kua marama—kua haere tika nga whakaaro,

kua pai. E taea ano e au te whakahua i nga

kainga maha i penei ai. Otira kua oti ano i au

etahi te whakahua; ma koutou ano hoki e ata

rapu—ehara ienei i te whakaaro pohehe, i te pu-

haehae, o te ngakau maori nana tatau i whaka-

kino. Ekore ano ra au e tino ki ekore rawa e

puta he tautohe i roto i a koutou ko te pakeha

apopo ake nei. Engari me titiro marire koutou

ki te take e puta ai tena he—me kore i te ngakau

maori ano. Ki te mea na te pakeha, kai raro ia

i te Ture e noho ana, ka taea ia i te mana o te

Ture; me koutou hoki, e tika ana kia taea hoki

koutou i te mana o te Ture, kia kotahi ai wha-

kaaro.

Ko tenei e tukua mai ana e koutou tetahi

whenua ki au. Ko koutou kai te mohio ki ona

robe, ki te rahi, ki te aha; ko au e kuare ana.

Ko etahi pea o nga rohe kai te mohio au, ko

etahi e ngaro ana i au. Heoti taku ki inaianei,

kia oti te whakahaere i taua whenua katahi au

ka whakapuaki i taku whakaaro. Engari ki te

hiahia koutou kia noho he pakeha i roto i a kou-

tou, kia rahi te whenua hei nohoanga. Otira

kei a koutou tenei; ma koutou e whakaiti, ma

koutou e whakarahi. Ehara moku anake nga

painga o te taone pakeha, ma tatou tahi.

He maha enei pakeha e whakarongo mai nei.

Na, e hiahia ana au kia whakaputaina tetahi ku-

pu ki a koutou i a ratou e tu nei. Tena pea kua

puta te ki a tetahi o ratou kia puritia e koutou

te whenua. Na. kia rongo mai koutou, ehara

i te whakaaro ki a koutou i pena ai; engari

mona ano. E whai ana kia tutuki ana whakaaro

pehea ranei i runga i te kuaretanga o nga maori;

he mea kia kati tonu te kainga i runga i tona

ahua maoritanga nei ano kia puta ai ona ritenga

pehea ranei. Tena ka pakehatia te kainga, ka

whai putanga mo te uaua o te tangata, mo te

matauranga o te tangata—ka kake tahi te paketu

me te maori i raro i te atawhai o te Ture, o te

Kawanatanga. "

Tera nga kupu whakahoki a Paora te

Apatu; ekore e taea te korero, kua

noa hoki te nupepa nei. No te otinga (

te korero kai ana nga maori me nga pakeha

i nga kai a Paora. Me mahue hoki ko

te "tatua a Hikakawa ?" No tetahi rangi