TE

WAKA MAORI O AHURIRI

"KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA. "

No. 69. ] NEPIA, HATAREI, PEPUERE 3, 1866. [VOL. III.

HE KUPU ATU ENEI KI NGA HOA TUHI

MAI.

TENEI te 10s a te Teira Tiakitai kua tae mai; me

te 10s a Nguha; e 5s na te Hapuku nga toenga

mo te nuipepa i a ia; e 5s hoki na Nikora Nga-

rangi nga toenga mo te mea i a ia; e 6s hoki na

Paora Whatuira tenei kua tae mai. Tenei hoki

te 10s kua riro mai na Hemi Takuki o Turanga.

Kua kite iho matou i te reta a Wi Tutere o

Wairarapa i tuhia mai e ia, e whakakino ana ki

nga mahi kohuru a te Hau Hau; engari ko te

karakia parau o te Hau Hau e whakapaingia ana

e ia! Ekore e taia e matou taua reta. E tohe

ana kia waiho tona ingoa ki roto ki te rarangi

tangata hoko nuipepa—kia homai o ia ona moni

ka pena ai matou.

Ko te 10s a Wereta Kawekairangi tenei kua

tae mai.

Tenei te reta a Ngatimatepu kua tae mai ho ui

ki te whenua ki Tarawera e ki anu ratou kua tukua

e te Waka Kaka raua ko Tami Tuki ki te pakeha.

Kaore ano matou kia rongo ki taua korero;

engari tenei kei te 27 o nga ra o Pepuere nei ka

tu te Kooti Whakawa Whenua Maori ki Nepia

nei—a, me haere mai a Ngatimatepu ki reira wha-

karongo ai, kei reira pea te kite ai i te whakaaro.

Ka rua enei takiwa kua hori nei kaore ano he

nuipepa kia puta atu ki no koutou. Otira he

raruraru i te Whakawa o te Hupirimi

Kooti, i etahi mahi maha atu. Ko tenei ka mahi

ano; a, ko haere auau atu i roto i enei wiki e ta-

koto ake nei hei whakarite mo nga mea ngaro.

WHANGANUI.

KAI te riri tonu ano te riri i te taha ki

Whanganui. Kotahi hoki tenei pa horo no

te Hau Hau i muri nei, ko Otapawa te

ingoa. He pa kaha rawa taua pa. Te ki

a nga tangata o taua kainga o mua iho

ekore rawa tena pa e taea. Kai runga

hiwi te tunga o taua pa; ko te ara atu he

kino, he piki, he heke, he haere ma roto i

te ngaherehere—te putanga toutanga ki

waho ko te pa tonu e tu ana. I te 10 o

nga ra o Hanuere ka haere atu te ope hoia

i Putahi tae tonu atu ki Kakaramea; i te

11 o nga ra ka tae ki Tangohe; i te 12 o

nga ra ka tae ki Puketara; i te 13 o nga

ra ka tae ki Otapawa, riri tonu i te ata po

horo tonu te pa. Nga hoia o taua ope no

te rangapu te 57, ko etahi no te rangapu

te 14 (ko nga mea i Nepia nei i mua ra);

he pakeha Mirihia nei etahi, ko nga Maori

Kuini o Whanganui etahi. Heoi, no te

putanga atu o te ope ra ki waho o te nga-

herehere ka kitea te pa e 200 iari te pa-

mamao atu. Ka toru pakunga o te pu

repo kaore i whakahokia mai e te Hau

Hau. Ka mahara te pakeha kua oma nga

tangata. Otira no te tatanga atu ka kitea

nga upoko o nga tangata e noho ana i roto

i nga awarua i tua i te tuwatawata—ki

tonu i te tangata. Ko tetahi motu rakau

hoki i te taha o te pa, ki tonu ano i te ta-

ngata. Haere tonu te ope ra, ko nga hoia

ki mua; ka tata rawa atu ka karangatia e

te Tianara kia reia te pa e nga hoia, ko nga

pakeha Mirihia kia huaki ki te motu rakau.

Katahi ka reia; ' ki hai i 20 miniti kua

horo te pa kaha nei, kua whati kino hoki

nga mea i roto i te motu rakau. E tomo-

kia ana te pa e te hoia i te taha ki mua,

kua puta nga pakeha Mirihia ki te taha ki

muri kokoti ai i nga Hau Hau e oma ana.

E toru rau o te Hau Hau i roto i taua riri.

No te mutunga ka kitea nga mea mate o

te Hau Hau i ro pa e takoto ana te 10;

ko etahi i waho i takoto ana. E korerotia

ana e 30 o te Hau Hau ka mate rawa—

kaore i mohiotia nga mea tu a kiko. Nga

mea mate rawa o te pakeha kotahi te ra-

ngatira, tokowhitu nga mea mate noaiho.

Nga tu a kiko kotahi ano te rangatira, to-

koono nga mea noaiho. Kotahi te maori

Kuini, ko Peina te ingoa, i mate rawa.

He toa taua tangata, he kai arahi i nga pa-

keha Mirihia. No te mutunga o te riri ka

tahuna te pa ki te ahi, ka pungarehutia

rawatia.

HE PANUITANGA.

Ko aku tamariki ko Kana, ko Ruiha, ko

nga tamariki maori e rua, ko Karoraina, ko

Peni, i whanakotia e Kehoma i te Wenerei

i te 7 o nga ra o Pepuere 1866. I ka-

whakina i runga i te tima ki Po Neke. Te

take i kawhakina ai ki taku mohio kia

motu ai ki tawhiti moe ai i aku tamariki.

He awhekaihe tane tetahi i kawhakina, ko

Teone (John Morell) te ingoa. I tikina e

Kehoma taua awhekaihe ki te Wairoa hei

hoa mona. Ko taku hiahia tenei kia wha-

kahokia mai aku tamariki, a kia whaka-

wakia taua tangata mo tana mahi kino.

Engari a Peni he tamaiti ano na taua

tangata, engari i riro whanako atu. Ko te

tamaiti ko Karoraina i patua nuitia e taua

tangata no te mea i rere ki te wai i te ka-

whakitanga ki te tima, mauria ana e ia i

roto i te wai ki runga ki te poti. Kaore

hoki taua tamaiti me te awhekaihe a Ruiha

i pai ki te haere tahi me taua tangata. He

mea marena taua tangata; kaore hoki i

pai ahau, me nga tangata katoa, kia moe ia

i taku tamaiti. Ko ana tamariki toko-

rima.

Na HINEMARE o Mohaka.

TE TAENGA MAI KI NEPIA O

NGATIPOROU.

TENEI no te 25 o nga ra o Hanuere kua

hori nei ka tae mai te tima o te Kawana-

tanga, a te Kira (St. Kilda) i rere mai i te

Wairoa, i te Mahia atu. I eke mai ki

Nepia nei na runga mai i taua tima a Nga-

tiporou o Tuparoa—kotahi rau e rua te

kau ratou nga tangata o taua iwi. Na ru-