toru rau e whitu te kau, no te Pakeha e rua

rau e wha te kau; hui katoa e ono rau e

whitu te kau ma rua—haunga nga apiha te

kau ma tahi. Kaore ano kia oti noa nga

parepare ka ua te rangi, katahi ka kinokino

noaiho i roto i nga awa keri, ka mate nga

tangata i te paruparu i te mataotao; me

nga hoiho waha kai hoki kaore i kaha i te

pahekeheke o nga pikitanga. Heoi, noho

tonu te taua i roto i nga parepare taea noa

te 3 o nga ra o Hanuere me te pupuhi tonu

atu ki te pa. Ka tau tu mata o te pu

" maata" ki ro pa ka pukaru ka titiro atu

te pakeha e tahuti anu te Hau Hau ki ta-

haki—he tokomaha o ratou i mate tonu i !

ro pa i taua hanga. I tetahi puhanga to-

korima nga tangata i mate i te mata kotahi

—i pa tonu ki te uma o tetahi, ko etahi

tokowha e tu tata ana ki a ia i mate i nga

maramara rere. Te mahi a te Hau Hau i

enei rangi be rere mai ki waho he mea kia

puta ia, kua tau hoki te wehi. Otira wha-

kahokia ana e nga pakeha o Meiha Pereiha

me nga maori ano; hoki rawa atu kua takoto

etahi o ratou ki waho—kitea ana e ratou

he mate ki ro pa he mate ki waho. He

mea kotahi i puta, i oma tahanga tonu. I

te ra tuatahi o Hanuere ka karanga atu te

rangatira o te taha Kuini (a to Whitimoa)

ki nga tangata i ro pa ki te hiahia puta mai

etahi tangata tika, me nga wahine me nga

tamariki, e pai ana me haere mai ekore e

ahatia me tuku kia haere noa atu ki tana

haere. Ka whakahokia mai taua karanga

e te Hau Hau ki te mata—'ko te utu tena

o te pai, o te atawhai. Ka toru nga ka-

rangatanga atu ko tona ahua tonu tena Le

pupuhi mai. Katahi ka mea te pakeha,

" koia koi a koe. " Heoi, kua mutu tenei

te ua kua pai te rangi. Katahi ka keria

haeretia he parepare ka whakatoronatia

whaka-te-pa hei ara mo nga tangata tiki i

te pa kia kore ai e tu—he tohu marire hoki

i nga tangata. E mahi ana tenei te kai

awhi i te pa, tena hoki tera hunga e wha-

kauaua tonu ana i muri ki te wahawaha

mai nga kariri me nga kai me nga aha noa

atu i runga i te ara pahekeheke i te ua, i

runga i te hiwi, i runga i te kino noaiho.

Heoi no te wha o nga ra o Hanuere ka reia

te parepare o waho mai e te Arawa raua ko

Ngatiporou me te Wikiriwhi raua ko Ara-

peta me o raua tangata, whati ana te Hau

Hau ki ona parepare i roto atu. I te ata

o te rima o nga ra kua tata rawa atu ki nga

parepare o roto te keringa o te pakeha. E

mea ana kia keria atu ki raro o te parepare

muri iho ka tahuna ki te paura kia pakaru,

kia whai ara hei rerenga atu mo te taua ki

ro pa. Otira ki hai i noho nga Hau Hau,

he wehi anake ki te mate—oma ana. I

oma i te taha pari, te taha kaore i tiakina.

I puritia haeretia ki te taura i te heketanga.

Katahi ka whaia e Ngatiporou ratou ko te

Arawa. I te ono o nga ra kua hoki mai

nga kai whai. Ko te Kooti i puta, engari

ko ana wahine tokorua (ana wahine ake

ano) i riro herehere mai. Kei hea te mana

o te Poropiti ? te ora ona tangata me ona

wahine—ko ia e rite ana ki te poaka puihi

e oma haere ana ki ro ngahere. I tauria

nga taane i mate rawa kotahi rau etoru te

kau roa ono. He nui nga taotu, tera ka

mate atu ki ro ngahere i te hemo kai i te

aha noa atu. Ko Nikora te Whakauaua o

Ngatihineuru raua ko Rangiaho, he ranga-

tira no te Urewera, kua mate. He nui te

whakapai a nga pakeha katoa ki a Ropata

Wahawaha o Ngatiporou—he tangata tino

tua ki te riri, be tino mohio hoki ki te wha-

kaaro ki te whakatakoto ritenga. Ko

Hotene raua ko te Wikiriwhi hoki e korero

paitia ana e te pakeha. Nga mea i mate o

te taha Kuini ko Kapene Paraone me nga

pakeha tokowha. No te Arawa ko Heta-

raka; no Ngatiporou ko Hori Pourewa, ko

Hapata Paingaware, ko Hunia Huapapa,

ko Heremaia Taurai, ko Himiona Matahu

—mate katoa enei. Nga mea taotu kotahi

te rangatira pakeha (Capel) me nga pakeha

noa atu tokotoru. Nga maori, no te Ara-

wa Ihaia Matunau; no Ngatiporou ko

Hohepa Pokino, ko Herewini te Mano, ko

Riwai Pakerua. Hui katoa, te kau ma tahi

nga mea i mate rawa, tokowaru nga taotu.

Ka mutu ra, kia rongo mai koutou nga iwi

maori o te motu nei, koi mahara koutou he

mahi manawareka ki te pakeha tenei mahi

te patu tangata—kaore, he hanga pouri ia.

Ta te pakeha e hiahia ana kia noho pai i

runga i te ora nga iwi katoa o te motu, kia

mahi tahi te pakeha me te maori i nga mahi

whakawhairawa i nga mahi whakapai kai-

nga. Na te Hau Hau i poka ke he tikanga

ke mana me tona mate hoki. Ekore ano

e pai kia waiho taua hunga kia mahi haere

i ana mahi i roto i a tatou—ara he patu

wahine, he patu tamariki kai u, he kohuru,

he kai tangata, e ora tonu ana te tangata ka

karohia te kanohi ka kainga, ka tapahia, te

uma ka tangohia te manawa ka kainga.

Tera atu hoki ana mahi kuri ekore e taea te

whakahua. Ko tenei e whakapai nui ana

ngu pakeha ki nga maori o te taha Kuini—

ta ratou whakatikanga i runga i te karanga

o te Makarini ki te pehi i enei kino.

TUKUMARU KUA HORO.

No te rima o nga ra o Pepuere ka tae mai

te rongo i Po Neke, na runga mai i te waea,

ko Nukumaru kua riro mai ki te Pakeha

—no te toru o nga ra o Pepuere i riro mai

ai. Ku rua nga ra, te 1 me te 2 o Pepu-

ere, i puhia ai ki te pu " maata, " te pu e

rere ai nga mata a ka pakaru i te taunga

ki ro pa—pena hoki me te mahi i Ngatapa.

I te toru o nga ra ka mutu te pupuhi ka

whakatika te taha Kuini (ara nga hoia o te

Whitimoa me nga Maori hoia o Whanga-

nui) ka kokiri ki te pa. No te kitenga

mai e rere atu ana nga hoia e huaki ana ki

te pa ka tahuti a Titokowaru ratou ko ona

tangata ka mahue te pa. Heoi ka tomokia

te pa e te Pakeha me nga hoia Maori. E ki

ana he pa kaha rawa atu—ko te mano pa

o te motu nei i hangaia e nga tangata

Maori ekore e rite ki taua pa. Ka mutu

ko te omanga o te Hau Hau ka whaia e te

Pakeha. Anga ana te Hau Hau whaka-

te-taha ki Waitotara, ka whaia e te pakeha