No. 79
190409

page 1  (12 pages)
2to next section


 
Te Pipiwharauroa,

he Kupu Whakamarama.

NAMA 79-

GISBORNE.

HEPETEMA, 1904.

RUHIA.

KUA whakaaturia e matou te nui o te kingi- tanga o Ruhia ara e 8, 660, 394 koea maero, me te nui o nga iwi katoa o taua kingitanga ara 128, 661, 605. E whakaritea ana a Ruhia ki te wheke pango e toro ana ona kawai e horapa ana ki nga wahi katoa. He maha nga whenua kua horomia e tenei wheke, i Iuropi ko Porana ko Pinirana me etahi atu, he kingitanga motuhake enei i mua otira kua horomia. I te mea he mana nunui kei te hauauru ka toro nga kawai o te wheke nei ki te Rawhiti ki te Rawhiti-wha ka-te-Tonga, ka puta nei ki Manakuria ki Korea. Na te wehi i nga mana nunui i kore ai e horomia a Haina. Ko tetahi whakaaro nui o Ruhia ko te kawe i ona rohe ki te hau- raro o Inia a mea ake ka raupatu ai i Inia. I mataku nga iwi nunui i Ruhia a ko te Tiapani tonu te iwi tuatahi ki te whakahume- ne i nga waekahu o Ruhia. I mahara nga iwi nunui he mana kaha rawa otira na Tiapa- ni i whakaatu ki te ao katoa ko te anga an- ake kahore kau he kai o roto, e 24 nga haora, o te timatanga o te whawhai kua hurorirori noa a Ruhia a ki te penei tonu te kaha o Tia- pani me tona kaha i enei ra ko Ruhia e hinga.

He maha nga take e mate ai a Ruhia. Tuatahi he tawhiti rawa mai no te whawhai i Ruhia ake, e 5000 maero te tawhiti, a kota- hi ano te huarahi, he rerewe. E kore e taea e Ruhia te mau he taua tino nui ki te rawhiti, e kore hoki e taea te whangai tena ko Tiapa- ni kei a ia te moana nui. Tuarua, kaore te ngakau o nga hoia o Ruhia i te toto, kahore he ahatanga ki a ratou o te riro o te whenua

no te mea ehara i a ratou engari no te kingi anake, tena ko Tiapani kei te toto te ngakau. Tuatoru, nui atu te kino o nga kaiwhakaha- ere o Ruhia, te whanako i nga moni o te Kawanatanga, ko etahi moni i whakaritea mo te whawhai tahaetia ake e nga kai wha- kahaere. I ngawari ai te puta o te tahae na te ahua o te kawanatanga.

I rere ke to Ingarangi kawanatanga i to Ruhia, kahore he mana motuhake o Kingi Eruera, e kore ia e ahei ki te hanga ture e kore ia e ahei ki te whakaoti i tetahi mea nui mehemea kahore i whakaaetia e te Paremete, tena ko to Nikora II. he mana motuhake, mana e hanga he ture i runga i nga tohutohu a ana minita, kaore rawa he hamumutanga o te reo o te iwi ki nga mahi o te whenua. Ko te whenua katoa no te kingi, mana e reti ki te tangata na konei i te nui o nga takoha he nui atu te mate kai o nga rawa-kore. Ko nga tangata kareti te hunga tino kino ki te kawanatanga ko ta ratou whai kia whakahou- tia te kawanatanga kia rite ki to Ingarangi I ia tau i ia tau he nui o enei akonga e haria ana ki te herehere, kua tokorua hoki o nga kingi o Ruhia kua kohurutia. I enei ra kei te whai tonu te tangata ki te kohuru i a Nikora 11. He tangata pai te kingi o Ruhia, he tangata ngawari, he tangata whakapono engari na te ahua o te kawanatanga ia i wha- kararuraru. He tamaiti ia ki a Arehanara ki to tatou kuini na tona teina. E kiia ana a Ruhia ko " Ruhia Tapu " i runga i tona kaha ki te hapai i te hahi; kotahi ano te hahi o te whenua katoa ko te Hahi Kariki. E tukua ana ana hoia ki te whawhai i runga i te inoi i te manaakitanga a te hahi. I mua atu o te pakanga ka inoi.