No. 88
190507

page 1  (12 pages)
2to next section


 
Te Pipiwharauroa,

he KUPU Whakamarama

NAMA 88.

GISBORNE.

HURAE 1905

HE TUMATATENGA.

KUA tau mai te wehi me te tumatatenga ki a matou kua kite matou i te atara- ngi o te oka e titi ana i te kaki o te Maori. He moemoea ranei na matou. E kiia ana i te mea kahore ano te mate te aitua kia pa ki te tangata kua tae noa mai te manukanuka- tanga ki a ia—te tumatatenga. Kei te penei to matou ahua. He moemoea ranei he tika tonu ranei. E te iwi ki ta matau whakaaro kei te taka e te pakeha, e te Kawanatanga he matau hei hopu i a taua i te Maori, he teka ia he matau, ko te matau hoki ma te mounu ka horomia ai e te ika, a kei te ika hoki te tika- nga mo te kai mo tu ranei o tana ihu. He hoa te Kawanatanga i enei tau kua pahure nei no te Maori, a ko te minita hoki o te taha Maori he Maori ano, otira kia matau tatou he tokomaha ke atu nga pakeha i te Maori ehara hoki ratou i te Maori i pooti, a ko Tima Kara he mema pakeha, ko tona whakaaro tuatahi ko tona pooti ara ko te whakamana- wareka i nga pakeha o tenei rohe pooti; e ka- ha tana kimi tikanga i enei ra e pai ai nga pakeha ki a ia i te mea kua tata te ra pooti, kua tu hoki he hoa whakatete mona. Kei te akiaki te pakeha kia hohoro te rapu huarahi a te Kawanatanga e tuwhera ai nga whenua Maori ara nga whenua e takoto noa ana kahore i te whakamahia, ko nga pakeha kaha rawa te akiaki ko nga pakeha o Tura- nga nei no te mea he nui nga whenua o konei kei te takoto papatupu tonu. Ko te whaka- aro o etahi pakeha me hanga he ture kia rite ki te Ture Poari o nga whenua Kamupene o Turanga nei ara o Wi Pere raua ko Timi Kara. I whakaturia he poari hei whakahae- re i aua whenua: i hokona etahi ko etahi i riihitia a inaianei kua ea te moni mokete £160, 000, ea rawa ake kua riro etahi o nga whenua, e kore e hoki mai ki nga Maori. Kahore rawa he reo o nga Maori mo te ahuata- nga o ratou whenua. Ki te oti he ture penei he pai ke atu te mate o te Maori i te ora tau- rekareka noa iho i te ao. Kua whakaaria e Timi Kara he ture whakanohonoho i nga whenua maori e murua ai nga whenua e te Kawanatanga i runga i te utu i whakaarohia. Ahakoa utua nga whenua kahore kau he painga ki te Maori, kaore hoki te Maori e matau ki te tohu ki te whakatuputupu ranei i tana moni. Me ata titiro hoki te nui o te whenua kua hokona e te Maori otira kahore he painga ki a ratou;

ko nga Maori whai-rawa i enei ra ehara i te hunga i hoko whenua engari ko te hunga i pupuri tonu i o ratou whenua. Otira me pe- hea o tatou whenua e kore ai e whakapukuri- ri i te pakeha, no te mea e kore te pakeha e penei nga korero mehemea e whakamahia ana nga whenua? E kore matou e whaka- hoki i tenei patai inaianei engari me tuku atu ma te iwi e whakaaroaro, ko ta matou ia inai- anei he whakatupato he whakaoho i te iwi kia titiro ki tenei mate nui e tawhana nei i runga i te upoko o te Maori. Kahore matou e mohio ki te kaha o tatou mema. I tera tau i pooti ratou mo te ture reiti whenua, kotahi ano kahore i pooti. Ki te oti tenei ture kia rite tonu te whakahe mai i Murihiku a tae noa ki te Rerenga-Wairua me whakaora ano te Kotahitanga o te Iwi Maori hei huarahi e whakapuakina ai te Reo Nui te Reo Kotahi o te Iwi Maori.