Volume 7, No. 12
19120131

page 3  (7 pages)
to previous section2
4to next section


View the commentary of this paper

 
Nama 12 o te tau 1. Te Puke Ki Hikurangi, Wenerei Hanueri, 31, 1912. 3 TUTUKITANGA O TETAHI TEREINA.

I tutuki tetahi tereina mau tangata i Kenetaki, Nui Ioka ki ' tetahi tereina maumau taonga. E wha nga tangata i mate ko te nuinga o nga tangata i tu-a-kiri. Na tetahi kotiro, e whita nga tau, i whakarauora tetahi ekipere- hi e rere mai ana ano ki taua waahi i pakara ral tera tereina. He tino nai nga tangata o runga i tenei tereina. Kua wha- kaaro te kamupene o nga tereina kia hoatu tetahi moni nui hei • aroha ki taua kotiro.

TETAHI KOURA NUI. I Kitea tetahi waahi nui te koura moni i Gundagai. Poihakena. Kotahi rau pauna weeti oneone i horoia ki te wai, e 480 aunihi koura nga moni i riro mai.

TE HAERENGA O TE KINGI KI INIA.

Ki te whakaatu a te kai tuku korero i Kereata mo te Tarikara- whe Nupepa, o Ranana, kaore nga kai tohutohu o te Kingi i whakaae kia haere te Kingi ki Inia, he wehi kei patua te Kingi, otira kaore te Kinga i wehi. I whakaaro te Kingi, mehemea ki te tuhonohono tonu te haere a te kai pupuri i te mana o to iwi, katahi ka tino kaha atu nga pai- nga e puta ki te iwi. Na koia tenei te whakaaro i korerotia e te Kingi ki ona kai tohutohu. Me te tapiri atu ano a te kai tuku korero, tera te Kingi raua ko tona hoa e haere ki Ahitereiria, ki Keneta, ki te Pito Whakatetonga o Awheriha, kei te Whakaaro- arotia taua haere.

Nga Rongo korero o Niu Tireni nei.

HE MAORI KUA MATE. I tera wiki nei ka mate a Mairi Wiremu Wharekino. He tangata ia no te hapu o Ngati Oneone. Ka 80 ona tau. I te wa o te wha- whai a te Hauhau ki te Kawana- tanga, ko ia tetahi onga tangata toa o te taha Kawanatanga. • ____ WHANGAI I TE MAORI KI TE WAIPIRO.

I whainatia etahi Pakeha tokorua i Paeroa i tera wiki nei, mo te hoatutanga i tetahi waipiro ma tetahi Maori, kaore ano nga taa i tae ki te rua tekau ma tahi. E rua pauna e raa hereni hei utu ma te mea kotahi o aua Pakeha.

WAIPIRO MO TE TAONE POROPIHANA.

I whainatia a Keneti Makai i tenei wiki ka hori ake nei i Koa (Gore), mo tona mauranga he waipiro (tekau ma rua nga patara wehike) mo te mahi hokohoko ki te taone poropihana ki te moni £50 pauna me te whakatupato ano ia Keneti Makai.

WAIPIRO MO MAHITAONE. I whainatia a, Heemi Hooro (James Hall) i Mahitaone, ki te moni £10 pauna hui atu ki te kotahi marama ki te whare here- here, mo tona mahi hokohoko waipiro i roto i te rohe o te takiwa poropihana.

TE MEMA MO TE TAI HAUA- URU.

He nai te kai kua whaiti i nga Maori o Waahi Hanatere, mo te ra o te hui ki te marae o Mahuta, ara, he rapu na taua huihuinga mehemea he tuturu awhekaihe a Takuta Pomare, notemea ki ta ratau whakaaro he tora koata kaihe Pakeha a Pomare, mehemea ki te hinga a Pomare, ka tu he pakanga nui i waenganui ia Henare Kaihau raua ko Pepene Eketone, notemea i riterite tona o raua pooti, ara, iti nei te piki- nga ako o tetahi i tetahi.

Huakanga i te Pereti i Matenepara. No te 18 o nga ra o Hanueri 1902, i te 2 onga haora, ka hui nga Pakeha o Wairarapa ki Mate- nepara, ko te take o te hui, he huakanga i te Pureti, ko te Honore Mekeneti, Minita mo nga Mahi Nunui, a te iwi, nana i huaki. Tomo tonu nga Pereti e rua i te tangata, te Pereti tawhito nae te Pereti hou. Ka tu a Ariki Mekarauri tiamana o te kaunihera o te taha ki te tonga o Petetone, ka mea:— I E tu ana ahau ki te whaka- tuhera i to tatau huihuinga. E nga tane, e nga wahine, ko te ra tenei i hui mai ai tatou, ki te whakatuheratanga i te Pereti nei, e mihi ana au ki te taenga mai o te Honore Minita, ki te whaka- tuhera i tenei Pereti, hei painga mo o tatau whakatipuranga e tieke mai nei, no te mea, ko tenei Pereti i hangaia ki te kohatu, e mihi ana ahau ki te kai whaka- haere o tenei Pereti ki te kaha, me te pai o te ahua o tenei Pereti, no reira ahau ka ki ake, e kore tatou tenei whakatipuranga e kite : te whakahoutanga o tenei Pereti, da rua pea nga whakatipuranga i muri ia tatau, nuku atu ranei, mana e kite te whakahoutanga. Heoi, e te iwi ko nga moni i pau ki te hanganga o tenei Pereti e £9,000 heoi, e te iwi, ka mea ahau me tu te Honore Minita, ki te whai kupa ki a tatau i muri i au. i te mutunga o ana kupu, me ta to tatau mema a Pukenana, ki te whai kupu, i muri ia Pukenana ina Reiri Makarauri e tapahi te ripene. Heoi ka ta te minita, Mekeneti ka mihi ki te iwi, ka mea. E mihi ana ahau mo te kaha o te Kaunihera ki te whaka- haere i tenei mahi nui, hei painga mo te iwi, me nga whakatipu- ranga hei rongo pai mo te koroni, mehemea ka rite te kaha o nga Kaunihera o nga motu nei tera e tere tona te tupu haere o te Tominiana o Nia Tireni & ka rite tonu ki to tatou oneone matua ki Ingarangi, tera atu te nuinga o nga kupa a te Minita, kapu mutunga a te Minita ki te tapahia te ripene e Reiri Makarauri, ko tetahi pito me homai ki taku koti mau ai. Ka tu a Pukenana, he nui ana kupu, he pai tae noa ki te mutunga. Ka tu te Tiamana o te Kauni- hera a Ariki Makarauri ka mea, i mua o te tapahanga i te ripene me panui e au te reta a o tatau hoa Maori, koia tenei:— Ko matau ko nga Maori o te Kauti o te pito ki te tonga o Wairarapa ka mea ata nei ki nga Rangatira me nga kai ahu whenua, me nga kai whakahaere o te iwi, e tino koa ana matau me te hari nui mo te taenga mai o te Honore Minita mo nga Mahi Nunui ki te huakanga o tenei Arawhata Nui, a, ka hiahia matau ki te hua i te ingoa mo tenei Arawhata, koia tenei ko "Toka-Tu-Moana" ko te whakapakehatanga . "Standing rocks in the ocean for ever." He oi ka mutu te panui i te reta ka tukua te pooti ki te iwi e te kai panui, a, riro ana i te "ae," Heoi nga kupu a te Tiamana, ka tapahia te ripene, i muri i te motunga o te ripene, ka haere te Iniana, e 4 nga taraka ki tonu, i te peeke huruhuru hipi. Heoi nga kupu, ko enei taonga kua whiti nei i te tuatahi e haere ana ki a hangaia hei kakahu mo te iwi i nga wahi katoa o te ao, nga mahi ra a te matauranga nui i ki te whakarite i te whakahau a to tatau Ariki Nui i te rangi. [Na te kai tuku kororo o "TE PUKE"]

NGA RETA MAI. [Ki te Etita o "TE PUKE."] Tukua mai he pepa ki a au mo te tau kotahi. Warihia Ihukino, Kohupatiki, Clive, 20/1/12. Napier.

[Ki te Etita o A"TE PUKE."] Tena koe, me ou hoa katoa. I te mate koe a kua kitea, i te ngaro a kua ora. Tena koe, tenei te. mihi nei te ngakau ki to kaha ki te tirotiro haere i o marae i haere ai koe i nga ra kua horia ki muri. Tenakoe e "TE PUKE" te oha s te hunga kua ngaro ki te po. Kaati, me rere tonu mai te pepa ki a aa mo te tau, maku e tuku atu te oranga mo te pepa. Ihaka Rautahi, Poiherau, 24/1/12. Danevirke.

[Ki te Etita o "TE PUKE."] E hoa tena koe, me ton ropa. E "PUKE" tena koe, te maunga whakatiketike o nga tupuna, matua, kua ngaro ake ki te pp. Heoi te mihi E "PUKE' he inoi atu kia koe, kia haere mai koe ki a au, ara, ki runga ki enei marae, kauhau ai i nga tikanga nunui a te Pakeha, Maku e tuku atu te moni ina tae. mai te pepa. Aperahama Te Kaperakau, Oruanui.

Ko nga korero a Paora Potangaroa.

[Ko te roanga atu.] MAEHE, 18TH, 1881. Paora Potangaroa:— Ka mea, E te iwi whakaronga mai, i te mea kihai i taea e koutou te wha- kamaori te tikanga o te haki e rere nei, He Merekara, he mea mahi na oku ringaringa, ka wha- kamaoritia e au tona tikanga o tenei haki. Te haki nei, ko te motu nei, kua riro te mana i te pakeha, ko te waahi pango, he taua no te motu nei, nga tohu kotingotingo, ko te mana tena o nga motu katoa o te ao. Te wa- ahi i te puni nei, ko te waahi tena i riro i te mana o te Pakeha, te ma i nga parani nei, kei a taua ano, engari e tango ana nga pa- rani nei kia rito i a ia, ko etahi o nga parani nei, ko te tohu o nga Hurai i te putanga mai o te Atua kia ratau. Te korowai nei, he tohu tena nou no te tangata Ma- ori, taihoa ka haere atu te koro- wai i te pito ra ka tanumia nga tongitongi nei, ka mau ana ko te koti ra. Notemea, kotahi o nga waewae o te Atua kei Ingarangi, kotahi kei Aotearoa nei. Taku kupu e te iwi, me whakatika atu o tatau hoa ki te waahi i whaka- ritea e te Atua, mo ratau, ki te Kore a te Kuini e pai, ka whiti mai nga waewae o te Atua, ka tu rurua ona waewae ki runga i Aotearoa nei, puta noa te Wai- pounamu. Ko nga mahi a nga Minita kei te tarewa noa i runga i te motu nei,ko nga mahi Kawa- natanga kei te haere mai i te whenua, ano he poaka e tuki ana i te whenua, ko ahau e korero atu nei Kia koutou, e korero Atua ana ahau, kua mutu te wa e kitea a- tinanatia ai te Atua, i mua i nga wa. o nga Poropiti tae mai ki a Te Karaiti, e korero nei hoki ta- tau inaianei. MAEHE, 21st, 1881. Paora Potangaroa, ka mea:—