Volume 2, No. 49
18650429

page 2  (4 pages)
to previous section1
3to next section


View the commentary of this paper

 
TE WAKA MAORI O AHURIRI.

TURANGA.

No te Ratapu, te 23 o Aperira nei, ka tae

mai te tima a te Kawanatanga, i rere mai i

Turanga. Ko te Wiremu nei ano, ko Wi

Tako, ko Matene Whiwhi, me to raua ope

katoa nga tangata o runga. Ko Hirini te

Kani hoki tetahi i runga, me etahi atu

rangatira o Turanga. Ko te Hau Hau kua

panaia i taua kainga, kua riro. Ko nga

tangata kainga i tahuri ki taua mahi kua ri-

peneta, kua hoki mai ki te whakapono nei

ano. Kua pai nga ritenga o reira inaianei

i te mahi a te ope o Wi Tako ma i haere

atu na—kua paki a runga i te rangi, kua

marino te moana ngaru. Tenei kua tae

katoa mai nga korero ki a matou; ka taia

katoatia ki tetahi nuipepa e whakaputaina

ana i tua i te wiki nei, ekore hoki e taea te

mahi inaianei i te raruraru ki nga mahi.

Ko tetahi o nga pane pakeha i te Hau Hau

tenei kua riro mai i runga i taua tima;

tetahi ko te taiaha me te pu tupara a Pa-

tara kua riro mai hoki. Ko te taiaha he

whati; he aitua hoki ki to mua ki. Ko

Hirini te Kani nei katahi ano ia ka haere

whenua, katahi ano ka haere ke i tona

kainga; me tona papa, me tona tupuna

hoki, he pena ano, kaore ano i haere whenua

noa. Ko tenei he kaha no te ngakau o

Hirini kia uru ia ki roto ki te mahi a nga

iwi whakaaro rangatira ki te pehi i nga

ritenga kohuru e whakaputa ana i to tatou

moutere i tenei takiwa.

He reta tenei ki raro iho nei na nga

pakeha o Turanga ki a Wi Tako, ki a Wa-

tene Whiwhi, me o raua hoa; he mihi no

ratou ki te mahi pai a taua ope i Turanga.

E nui ana te pai o matou ki te ta i taua

reta whakaputanga i te whakapai o nga

pakeha ki taua ope; no te mea he kaha

rawa no ratou i whakama ai te Hau Hau. i

kore ai e mana ona ritenga i Turanga.

Ki a WI TAKO, ki a MATENE TE WHIWHI, me o

raua hoa.

E hoa ma. He mihi atu tenei na matou ki a

koutou mo te pai o ta koutou mahi ki tenei wahi

o te motu nei i roto i enei wiki e toru i noho ai

koutou ki konei.

Puaki noa te ki hatepe a te tangata mo koutou,

uaua tonu koutou ko o koutou hoa mahi ki te

whakahoki atu i nga raruraru e huri a waipuke

mai ana ki tenei whenua. Kua oti hoki ta koutou

mahi te whakamana e te Atua, ina hoki i to kou-

tou taenga mai e nui ana te kaha o te iwi Hauhau

nei, inaianei ia kua hoki haere. Ko Patara raua

ko Kereopa me o raua hoa kua riro atu; he wha-

kama ki te matenga o ratou me a ratou korero

whakawai e patupatua tonutia ra e koutou.

Ma te Atua e tiaki o koutou wahi kei taea e nga

raruraru e whawhaitia nei e koutou i konei.

Turanganui, Aperira 22, 1865.

[Ko nga ingoa o nga pakeha katoa o Turanga i

tuhia ki raro iho o tenei reta. ]

PATARA TE TOHUNGA O TE HAU

HAU.

Ko nga korero i raro iho nei he mea homai

na Wi Tako ki a matou. Na, ka taia e

matou kia kite nga iwi katoa i te ahua o

te tangata e arahi ana i te Hau Hau ki te

mate, e whakarangatira ana hoki e ratou

hei rangatira mo ratou.

Ko te ahua o tona kanohi tenei kei a te

Kupa. He pakeha hanga ahua tangata i

haere atu i Nepia nei nana i mahi ki te

pukapuka. Kua kite matou i taua ahua;

a, e tu a whakarihariha noaiho ana, me te

mea he ngarara. Katahi ano ta matou

tangata ahua kino i kite ai matou.

He whakamaramatanga tenei i ngu mahi tini-

hanga a Patara Ngonge ki ana hoa noho tata.

Kua nui noa at u te pakeha ki Poneke me te

whakapono ka tae mai a Patara Ngonge i Waika-

to. Ka noho ia ki Pipitea ki tona whaea; ka

kite ia i tona tuahine i a Mata Pekamu, i moe i te

pakeha i a Teoti Aitaone, kei Te Aro tona kainga.

He mahi Toakipa (Storekeeper) ta taua pakeha i

taua taima; he taokete tenei no Patara. Toko

whitu a Teoti Aitaone tamariki awhekaihe. Ko

te mahi a Patara i taua taima he tiaki hapu, (tiaki

toa nei. ) Tona tahuritanga iho he tahae i te

pouaka moni a tona taokete a Teoti Aitaone. Ao

ake i te ata ka kimi taua pakeha i aua moni; na

kua ngaro, ko te pouaka i whiua e Patara ki te

Kuini Wapu i Poneke. No te aonga o re ra ka

kitea e nga maori e tako! o ana i roto i te wai. Ko

taua poaka i waohia a roto ki te kohatu, takaia a

waho ki te pake, a, whiua ki te wai. Ko te tini-

hanga tuatahi tenei a Patara, ki tona taokete pu i

te 1815 o nga tau o te Ariki. Kaore i whaka-

wakia taua hara; pai tonu tona taokete ki a ia.

Te tuarua o ona he, ko te hoiho o Ihaia Porutu.

I arahina e ia ki Waikanae mate tonu atu, kaore

i utua e ia. Haere tonu atu ia ki Whanganui, ka

mauria atu e ra ko te hoiho o Wiremu Tamihana

te Neke. Ka tae ia ki reira hiahia tunu atu ia ki

tetahi wahine rangatira no Whanganui. Katahi

ra ka tahuri ka tuhituhi i tetahi reta tinihanga

mana ka kiia e ra taua reta na Ihaia Porutu.

Ku nga kupu tenei o taua reta; —

" Poneke 1818.

" Haere ra e taku reta ki toku tuakana ki a

Patara Ngonge. E hoa, tenarakoe. Ka nui toku

aroha atu ki a koe. Tena tau rota kua tao mai

kei au. he tono mai nau kia hoatu o au nga tupu-

tupu nei, nga paepaeroa, nga puahi, me te hoiho,

me te. E tiakina ana e au enei mea hei

taonga mo korua ko tou hoa. Engari ma koutou

ko ou taokete e tika mai, kia rongo hoki au i te ra

e korua ko hoa. "

Na ko te tinihanga tua toru tenei a Patara.

Ehara i a Ihaia Poruru tenei reta. Na to Patara

ringa ano i tuhi taua rera, he tinihanga nana ki

ona raokete kia kiia ai he tika, kia riro ai te

wahine mana, a Makere te Kopakore. No te

taenga atu o Wiremu Tamihana ki io riki atu i

tona katahi a Patara ka hoki ki Taranaki.

Muri iho ka haere ia ki akarana ka kite ia i

tetahi wahine pai i reira, ko Taraaha te ingoa, he

tuahine no te Mutu—he wahine pai rawa. Ka

mea atua Patara ki nga tungane, —" homai te wa-

hine na maku. '' Ka mea mai nga tungane, —"he

Mere Pounamu koia tau?'' Ka mea a Patara,

"ae. " Ka mea nga taokete, —''kowai nga ingoa?"

Ka mea atu a Patara. —''ko Kiwi tetahi, ko Uru

tetahi. " Whakaaetia mai ana e nga tungane taua

i wahine mana, a ka moe i a ia. Muri iho ka tatari

I nga tungane kia puta mai nga Patu Pounamu, e

rua tau e tiaki ana; no te korenga, heoiano, ka

tangohia te wahine. Ko te tinihanga rua wha

tenei a Patara.

Ka tuhonoa atu tenei mahi a Patara ki nga

hanga a Wi Tako. I tinihangatia e ia ki nga ra-

ngatira o Tauranga. Ko nga taonga o Wi Tako

he papa Pounamu, he kaho tupeka, he pouaka

paipa, e rua kohunga—ko nga taonga enei o Wi

Tuko. Ka utua e Pene Kaiawha, e rua hoiho, e

wha nga mako, hei utu mo aua taonga. Muri

iho ka mate ia i te tangata nona nga taonga.

Katahi ka ki atu a Patara no muri tonu iho ia i a

Wi Tako, kotahi ano to raua papa me to raua

whaea. No reira ka whakaaetia aua taonga kia

riro i a ia. Ka hokoa tetahi ki a Ngatiporou ki

te waka, hoatu ana mo tana pakuha; ka riro mai

i a ia ki Waiapu ko tetahi o nga hoiho me nga

mako e wha. Ka hokoa e ia ki a Ngatiporou e

toru nga mako; ko te mako kotahi i puritia e te