No. 61
190303

page 1  (12 pages)
2to next section


 
Te Pipiwharauroa,

he Kupu Whakamarama.

NAMA 61.

GISBORNE.

MAEHE 1903.

HE WHAKAAROARO I TE HUARAHI.

TE mutunga o aku korero i tera marama mo taku taenga ki Puketirangi, ara ki Waikouaiti, te kainga o Tame Parata M H R I noho au ki tona whare, i matakitaki au ki tenei iwi, ki ri ratou na tikanga, ki a ratou na mahi. E kiia ara tenei wahi e te pakeha ko te 'kai' ara ko te 'kaika' ara ko te 'kainga.' Ko te ingoa noa i kainga maori ko te ahua ia he kainga pakeha—kore rawa he whare maori kotahi, ko nga tikanga he tikanga pakeha, ko te noho he noho pakeha. Ko te tino mahi a tenei iwi he whakatete kau ka hoko i te wai-u 'ki te whare mahi pata. E whakateteka ana nga kau i te ata tu i te ahiahi, e mahi ana nga matua me nga tamariki—he mahi kaha atu engari hoki he mahi whai moni. Ko tenei ko te mahi pata tetahi mahi nui o Niu Tireni inaianei, ko Taranaki te whenua kua tino piki i runga i tenei mahi. I kiia a Niu Tireni e te Hetana i a ia i Ingarangi ko te kaihanga pata o te Emepaea. E whakaaro ana toku ngakau ko tenei te mahi ma toku takiwa, pai ke atu i te whakatupu hipi. Ko te hipi he kararehe uaua ki te whakatupu, ko te utu hoki o te huruhuru kaore e tuturu tonu. A hea ra te wa e tu ai he whare mahi, pata ki Waiapu? Ki te tupu tenei mahi ki tera whenua hei rangatiratanga nui mo tera iwi i te mea ka nui te whenua i a ratou kei te toitu tonu. E kore pea e maroro o tatou Kaunihera Whenua ki te whakatu whare hanga pata ki nga takiwa maori? Pai ke atu tenei tikanga i te nihi i nga whenua o nga Maori ki te pakeha. Koia nei ta Timi Kara tino korero ki nga pakeha o Turanga kia tahuri ki te hanga pata. Tahuri hoki e te Iwi Maori.

He Huihuinga Morehu.

I tupono au ki te hui a te Kaunihera o Arai- tauru, i tu ki Puketirangi. E toru nga kauni

hera marae o Te Waipounamu, ko Aropawa, ko Mahunui, ko Ara teuru. I timata mai te rohe o Ara tauru i Wairaki ( Waitangi) ki Marihiku. Ko Araiteuru tetahi o nga waka o tenei iwi i rere mai ai i Hawaiki, ko Takitimu no te Matahi ko Araiteuru no muri, kei te kitea tonutia te riu o Araiteuru inaianei. I whakatunga te hui hei whakarawe moni mo nga mahi a te Kaunihera. I tino kaha nga tangata o Puketirangi ki te mahi kia nui ai ta ratou ra. E rua nga ra i tu ai no te i me te 2 o nga ra o Hanuere 1903- I whakaritea e te Kawanatanga kia ono nga tereina hei hari tangata mai i Otepoti, i nui ake pea i te 4000 nga tangata i tae mai. I kore ai e tino nui rawa na te whakakinokino o te ra, ka wehi te pakeha. I tetahi tau atu i tu ai ano he hui ki konei, kaore nga Maori i mohio e nui te tangata, no te putanga mai e 7000, kaati kaore i ora i te kai.

He maha nga take i haere mai ai te pakeha ki enei hui otira ko te tino take kia kite i nga mahi a te Maori, i te poi i te haka. Ahakoa kua pakeha rawa te ahua o tenei iwi kei te hoki ano o ratou whakaaro ki nga mahi ki nga tikanga maori. Ahakoa kei waenganui tenei iwi o te pakeha, he mohio ki te reo pakeha ki nga tikanga pakeha, otira he tino whakaaro no nga matua te mea kia noho^ ratou, tama me a ratou tamahine i te Maori ano. He mea tino miharo rawa tenei, he tikanga rangatira he whakaaro pai, te konohi tonu ki to ratou na iwi ano. Kei toku takiwa^ nui te pirangi o te wahine ki te pakeha—ehara hoki i te pakeha totika. Ko nga pakeha totika e moe ana i nga wahine Maori he moe noa iho kaore e marena ana, ka kitea he wahine pakeha ma ratou ka whiwhi moni ranei, ka whakaterea nga wahine Maori. He nui nga wahine Maori me a ratou tamariki kua whakaterea e te pakeha. He torutoru noa nga pakeha e ma-