Volume 6, No. 14
18700920

page 1  (4 pages)
2to next section


View the commentary of this paper

 
TE

WAKA MAORI

O AHURIRI.

"KO TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA. "

No. 14. 1 NEPIA, TUREI, HEPETEMA 20, 1870. [VOL. VI.

TAMAKI NUI A KUA.

KUA oti e matou te korero i tera nupepa te

whakaaro o te Kawanatanga i tenei takiwa

kia whakaputaina, kia mahia ki tenei mou-

tere, nga mahi e kake ai e whairawa ai to

tatou motou—ara nga rori rerewe, nga

mahi ahu whenua, nga aha nou atu—me to

ratou hiahia ki te hoko i nga whenua maori

e takoto kau ana hei papa mo te mahi. Ko

tenei he korero na matou mo te huinga o

nga iwi ki te Kooti Whakawa Whenua i

Waipawa ki te korero mo to ratou kainga

rao Tamaki e mea ana kia tukua ki te Ka-

wanatanga hei kainga nohoanga pakeha,

hei aha atu.

No te tahi o nga ra o Hepetema nei ka

tu te Kooti. Nga iwi i hui ki reira ko

Rangitane no Manawatu, no Tamaki; ko

Hamua no Wairarapa; ko Muaupoko no

Horowhenua; ko Whanganui; ko Ngati-

mutuahi no Tamaki no Tawhakeroa; ko

Ngatipohoi no Mataikona; ko Ngatipahoro

no Porangahau; ko Ngatiparakiore no

Eparaima; ko Ngatipakapaka no Okurehi

Tamaki; ko Ngatimarau no Waipawa; ko

Ngaitahu no te Takapau; ko Ngatimate-

kato no Mataweka; ko te Whatuiapiti no

te Hauke; ko Ngatihori no Heretaunga;

ko etahi atu iwi—hui katoa e toru rau pea

tangata. Ko nga pakeha o te taha Kawa-

natanga ko Raka raua ko te Karini. Ko

te Rokana te Kai Whakawa o te Kooti.

Ka timatangia e Raka te korero i te 6 o

nga ra, ka mea: —•

" E hoa ma. E koa ana toku ngakau

ki te nui o te tangata kua hui ki konei i

tenei ra. No te mea ehara i te korero iti

ta tatau korero akuanei—he korero nui ia,

he tikanga nui. Ara ia ko te kawenga ki

roto ki te Kooti kia whakamaramatia nga

take o nga iwi e pa ana ki te whenua e

whakahuatia ana ko Tamaki, ko Manawatu

—be korero mo te boko ki te Kawanatanga

tetahi. Ko te whenua ia e takoto ana i

waenganui o Te Ruataniwha, o Wairarapa,

o Puketoi, o Ruahine, o Tararua. E pai

ake ana toku ngakau ki a Rangitane ka

tae mai nei ki konei, me etahi atu iwi e pa

ana ki taua whenua no te taha ki te ra to,

no Wairarapa, no Rangiwhakaoma, no

Mataikona, no Akitio, no Porangahau, no

Te Takapau, no Heretaunga, no Tamaki,

no te Wairoa rawa hoki. No konei ka

mohiotia e tino ngakau nui ana koutou ki

ta tatou mahi, a e mea ana hoki koutou kia

ata hurihuri marire nga whakaaro me nga

tikanga kia oti pai ai. Ehara tenei i te

korero hou. No era tau noa atu i timata

ai te korero hoko i tetahi wahi o te whenua

i waenganui o Te Ruataniwha o Wairarapa.

A e rua hoki enei nga tau kua hori nei i

muri i tena hui a tatou ki konei ki Wai-

pawa nei ki te korero i tena korero. I

tumau te ki i taua hui kia hokona tetahi

wahi o te whenua; i timata hoki i taua

takiwa te mahi a te kai-ruri ki te ruri i te

whenua i runga i te whakaae a te katoa.

Otira no te otinga ka oti tetahi wahi o te

mahi ka puta he raruraru, na reira ka

whakamutua e au taua mahi kia marama

nga raruraru. Muri mai na nga mate o te

motu i whakakapi nga whakaaro o te

Kawanatanga i kore ai e mahia. Ko tenei

kua tae ki te wa o te marietanga, kua puta

te haeata o te rangi, ka tahuri ano tatou ki

ta tatou mahi. E mohio katoa ana koutou

ki te putanga mai ki Nepia nei o etahi o

nga rangatira o Rangitane, i tetahi takiwa

kua hori nei; te meatanga hoki a ratou ki

te Kawanatanga kia hokona tetahi wahi o

taua whenua. I tangohia e ratou i reira

etahi moni Lei taunaha ki runga ki te

whenua. I puta hoki ta ratou panuitanga

ki te Kooti Whakawa Whenua kia whaka-

wakia taua whenua—a ko te tikanga tena

o ta tatou hui e hui nei tatou inaianei. Te

whakaaro o te Kawanatanga i hiahia ai ki

te hoko i tenei whenua, he mea kia tuwhera

te whenua hei whakanohoanga tangata,

hei mahinga hoki i etahi rori ataahua i

Nepia puta atu ki Weretana, ki te taha ki

te ra to hoki. E mea una te Kawanatanga

kia mahia atu be rori rerewe i roto i te

ngaherehere. Otira ekore au e tino ki

inaianei ki tena—engari he rori noaiho ka

ki au ka oti ano tena. Kaore te Kawana-

tanga e hiahia ana kia hokona katoatia e

koutou taua whenua; engari etahi wahi

kia nui ano—kia whai tikanga ai te whaka-

paitanga o te whenua e te Kawanatanga.

Ko te toenga me waiho ekoutou hei kainga

mo koutou ko o koutou tamariki. Heoi

te painga o tena whenua i tona ahua inaianei

hei nohoanga kereru raua ko tona boa ko

te kaka. Engari e pai ana kia whakatu-

wheratia te whenua kia whakapaitia hoki