Volume 8, No. 15
18720814

page 96  (8 pages)
to previous section95
97to next section


 
96 TE WAKA MAORI O NIU TIRANI. nga mahi whakawhairawa i te motu nei; ki nga rerewei hei whakatuwhera i te whenua, hei nohoanga mo nga heke hou e kawea mai ana i nga whenua i luropi; ki nga Ture hou e meatia ana kia whaka- turia : ki etahi atu ritenga hoki. E kore e utaina ki runga ki tenei Waka aua korero katoa, no te mea kua taia atu ki tetahi pukapuka reo Maori kua tukua 1d nga iwi maori katoa o te motu hei titiro ma ratou. Heoi tena. Katahi ka mahi te Runanga. Ka haere te korero a nga mema i runga i nga mahi o te taha pakeha, kaore i eke te korero ki runga ki nga ritenga o te taha maori, tae noa ki to Parairei te 19 o nga ra o Hurae. I taua ra ka korerotia te korero

KlA URU HE TANGATA MAORI KI TERA WEHENGA O TE RUNANGA. Ka tu ko WI PARATA.—I whakaputaina e au tenei patai inaianei no te mea kua whakaaetia taua tikanga i tera huinga o te Runanga. Ki taku whakaaro ho tikanga nui tenei. Tokowha tonu matou kei tenei Whare ; a he aha i kore ai e tukua he Maori ki tera Whare ? Kua roa tenei takiwa i muri mai nei o tera huinga o te Runanga, a kaore ano matou kia rongo kai te pehea te Kawanatanga—e whakaae ana ranei, e pehea ana ranei ? E mea ana au me whakaae te Makarini kitenei tikanga, no te mea e whakaaro nui ana nga Maori ki tenei tikanga, nui ana to ratou hiahia kia whakaaetia. Na he ui taku ki a te Makarini—kua pehea te whakahaere a te Kawanatanga inaianei e mana ai te kupu a te Runanga i tera tau, ara;—" He mea tika kia uru he Maori Id tera wehenga o te Runanga?" TE MAKARINI. — Ka ki ia kua whakaaro ano te Kawanatanga ki taua kupu; a e whakatika ana ratou kia uru he tangata Maori ki tera wehenga o te Runanga. Mea ake ka meatia nga ritenga e taea ai te whakauru i nga maori tokorua ki taua wehenga o te Runanga. Hurae 24th, 1872. TUBE KOOTI WHENUA MAOBI. Ka ui a Wi PARATA i tenei rangi ki te Minita mo te taha Maori mehemea e mea ana te Kawanatanga kia whakakitea mai ki te Runanga tetahi Ture Kooti Whenua Maori i tenei huinga o te Paremete? I tera huinga i timatatia ano he Ture pera i tera wehenga o te Runanga, puta rawa mai taua Ture ki tenei Whare kua tata ki te mutunga o te Paremete, no reira kaore i whai takiwa hei whakaotinga i taua Ture. E titiro ana ia kaore he kupu a te Kawana i roto i ona korero ki te Runanga kia whakaturia he Ture pera i tenei huinga o te Paremete. He tikanga nui tenei kia hohoro te whakaputa mai he Ture pera kia: marama nga. Maori ki runga ki a ratou mahi. Inaianei, i te ahua o te Ture i tenei takiwa, kaore e marama nga Maori ki a ratou mahi, e whakahaere ana i raro i te Ture tuatahi, i raro i nga Ture o muri ranei. Ka mea a TE MAKARINI, e whakaritea ana e kimihia . ana e te Kawanatanga tetahi Ture Whenua Maori e marama ai nga Ture tawhito. Engari e kore ia e ahei te ki era e puta mai taua Ture i tenei huinga o te Runanga, no te mea e hiahia ana te Kawanatanga kia kohikohia mai he tino matauranga mo ratou i nga wahi katoa o te motu, i nga iwi Maori hoki, ki runga ki tenei tikanga nui. Tena e kite a Wi Parata i te ahua o taua Ture i mua mai o te whakaputanga mai ki te Runanga nei. E kore e taea e te Kawana- tanga te whakaae kia whakaputaina ki roto ki te Paremete inaianei tenei mea whakaaro nui i te mea e ngaro ana i a ratou nga matauranga o te motu ki- runga ki taua tikanga—no te mea hoki kaore he mea nui atu i tenei te uaua hei whakaarotanga mo te Runanga. He maha nga tikanga uaua kei roto i tenei mea, he maha hoki nga raruraru me nga wha- kaaro ke i roto i nga iwi Maori ake ano mo runga i taua mea—a, e mea ana te Kawanatanga kia ata whakaarongia tetahi Ture e marama ai enei uaua me enei raruraru katoa.

Hurae, 1872. NGA WHENUA I RIRO I RUNGA I TE RAU o TE PATU. Kai runga ko WI PARATA.—Ka ki ia te mea i whakaputa ia i tenei korero he hiahia no nga iwi maori o toua takiwa kia whakahokia nga whenua pera ki a ratou. I ki nga pakeha he hara no nga maori i tangohia ai nga whenua. Otira ki hai ano i whakawakia e kitea ai te tika o aua korero. Mehemea i whakawakia kua kitea te mea he te mea tika. No runga i taua korero kua mauahara te iwi pakeha ki te tangata maori. Mehemea i noho te Pakeha nae te Maori i runga i te moana, a ka kitea te hara o nga maori penei e kore e taea e te pakeha te tango i te moana Tetahi take i puta i a ia tenei korero, he mea kaore i maharatia i te takiwa i korero ai a Kawana Paraone raua ko te Makarini i Kohimarama ki te aroha o te Kuini ki nga maori. I reira ka panuitia e Kawana Paraone te Tiriti o Waitangi me nga Ture tawhito ki nga rangatira i hui ki tona aroaro. Ahakoa ki te Runanga nei he Ture tawhito ena, kua mahue inaianei, me ki ia i tana ki kaore ano ia kia kite noa i nga Ture hou nana i whakamahue. Heoi ano nga mea kua whakamaoritia ki nga maori ko te Tiriti o Waitangi me te Hui ki Kohimarama. Ko ena kei te maori ano, kei tona reo maori nei ano. Na ko aua korero e mea ana e kore e tika kia homai nga mea taumaha ki runga ki te Maori. Me korero ia i etahi o nga kupu a te Makarini i taua hui ki Kohimarama. Ka mea te Makarini i reira;—" Kua tiakina nga tangata Maori kei tikina mai e tetahi hoa riri iwi ke." Te tikanga o taua kupu mo nga iwi ke, he mea ka tiakina nga Maori kei takahia e te iwi poka noa mai. Otira ko wai te iwi i poka mai ki te takahi? Heoi te hunga i pera ko te hunga i whakaritea hei tiaki i nga Maori. Mehemea i pai te ahua mai o etahi o nga tangata o te Kuini ki etahi o nga tangata o te Kuini (ara nga Maori) penei kua kore e kitea nga raruraru, o tenei motu. Kua kore e puta nga he mehemea i rite te whaka- haeretanga o nga mea i whakaaetia ki nga Maori ki ta nga minita o te Hahi i whakaatu mai ai. No te whakanuinga haeretanga o nga Ture mo te taha Maori i puta ai te he ki enei motu. No konei ia ka mea ko nga Ture tawhito o taimaha ana ki runga ki nga Maori me whakangawari inaianei, no te mea hoki kua whai mema nga Maori ki te Paremete inaianei. I mea ia he mea tika kia panuitia nga kupu a te Makarini i puta i a ia i Kohimarama, i runga i te korero a te Kawana ki taua Runanga—no te mea i puta aua kupu ki nga tangata katoa, ahakoa he tangata whawhai kaore ranei. Katahi ka panuitia e ia, penei na;— " Rarangi 3.—He korero tenei mo te maru o te Kuini kua whakatauawharetia mai 1d runga ki nga tangata Maori hei tiaki i a ratou kei tikina mai e tetahi hoa riri iwi ke. Ki hai oti tenei kupu i pono ? Nohea ianei te iwi ke e pokanoa mai ana ki tenei motu ? Kaore—ko nga iwi e haere mai ana ki konei he haere noa mai tana ki te ata noho, ki te hokohoko. E haere pai mai ana ratou. Kaore ano he iwi ke i