Volume 5, No. 43
18781026

page 527  (16 pages)
to previous section526
528to next section


View the commentary of this paper

 
TE WANANGA. NGA RONGO KORERO.

TE PUREI NGAHAU A TE IWI KAIMAHI KARAPU O NEPIA.

E kiia ana, ko a te Paraire te 1 o Noema te turia ai te hui ngahau a te iwi, i Panitana. He mea hoki ka kotahi tau a taua iwi i noho ropu ai i Nepia, ara he ope na te tangata mahi, he mea hoki, kia akoako ratou ia ratou, koia ta ratou whare i hangaa ai i Nepia, a kei nga po ka hui taua iwi ki reira korero pukapuka ai, akoako ai ia ratou ki nga mea nui o te ao nei, a he kotahi tau o ta ratou whare i tu ai i Nepia, koia taua hui ki Panitana, hei ahuareka mo te taonga i te kawa o te tau tuatahi o taua whare He tini nga ropa penei i Ingarangi, a he nui te pai o te mahi akoako a te iwi ia ratou, he mea hoki, ahakoa, e kiia ana taua ope nei ne kai mahi, e hui atu aua te tini o nga tino tangata rangatira ki te whare Runanga a taua ope, na taua tu mahi akoako ia ratou i tupu kaha ai te mohio me te mahi tika a te iwi o Te Kuini. He mea pai kia haere mai te Maori ki Panitana kia kito i tana iwi ope aro ki te mohio nui ma ratou.

HE PANUI KI NGA IWI MAORI. Tari o te Kooti Whenua Maori, Akarana, Oketopa 4, 1878. Notemea e tika ana i runga i nga ritenga o te Ture Whenua Maori, 1873, ma to Kooti Whenua Maori, i runga i te tonoa tetahi tangata Maori e whai paanga ana ki tetahi whenua kua whakatapua nei ki te moni a te Kuini, he mea tuku atu taua moni e nga Apiha kua tino whakaturia hei hoko whenua Maori mo te Kuini ; i runga ranei i te tono a te Kawana kia rapu marire te Kooti ki te hea te wahi ranei a te Kuini i roto i taua whenua i runga i nga tikanga o te Ture, e whakawa i taua tono he mea kia whakaputaina atu te Kupu Whakatau a te Kooti mo tana whenua—me whakaoti ranei nga whakariteritenga i runga i nga ritenga e tika ana i:i ta te Kooti titiro ; me whaka- hoki mai ranei te moni, tetahi wahi ranei o te moni, kua riro nei I nga tangata Maori mo taua whenua ; ka putu ranei te kupu a te Kooti kua hokona rawatia atu ki te Kuini taua whenua, tetahi wahi ranei o taua whenua, a ka tino whai mana ana whakataunga. A ki te kitea e te Kooti kua hokona etahi whenua, tetahi wahi ranei o aua whenua, ki te Kuini,heoi ano ka whakatuturutia ki a ia, ki ona uri ki ana ranei e whakarite ai, hei Whenua Rahui mo te Karauna, a ko reira mutu rawa ai te take Maori ki runga ki aua wahi. Notemea hoki e whai mana ana te Minita , mo te taha Maori i runga i nga tikanga o te Ture Whenua Maori, 1877, kia tukua ki te Kooti Whenua Maori, he tono kia rapua mariretia e te Kooti te hea te wahi ranei o nga whenua 'kua riro nei i a te Kuini, a ko reira tahuri ai te Kooti kite whakawa i taua tono, a ka rite te mana o te 'Kooti ki te whakawa i aua tu tono ki tona mana o te Kooti ki te whakawa i aua tu tono ki tona mana ki te whakawa i nga tono noa iho a te tangata. Kia whakina katoatia nga korero e tau ana ki runga ki te whenua ki te aroaro o te Kooti, katahi ano ka whakataua ki ta te Kooti i kite e tika ana. Ko te hea te wahi ranei o nga whenua katoa i kitea nei e te Kooti kua riro i a te Kuini i runga i te

hoko ka whakatuturutia rawatia atu ki a ia i te ra tonu o te Kooti, ki ona uri ki ana ranei e whakarite ai. A notemea kua tukua mai ki ahau e te Minita mo te taha Maori he tono kia whakaturia tetahi Kooti hei kimi marire i te hea te wahi ranei o te Kuini i roto i te whenua e mau nei te ingoa i te rarangi tuarua i raro iho nei, ko nga rohe kei te rarangi tuatoru, he Panui- tanga tenei naku, na Te Penetana, na te Tumuaki Kaiwhakawa o te Kooti Whenua Maori, kia mohiotia ai ka tu te Kooti Whenua Maori ki Tauranga, i te Porowini Takiwa o Akarana, a te 12 o nga o Noema, 1878, timata i te tekau o nga haora o te ata.—NA PENETANA, Tino Kaituhituhi:—Ko te ingoa o te Kaitono—To Kawana. Te ingoa o te whenua me te Takiwa—Te Puke, e tata aua ki Maketu. Nga rohe —Ka timata i Otumatawhero (teihana ruri 17), haere tonu Te Kopua, Kaituna, awa, haere i roto o Kaituna, ka peka ki Waiari awa, haere i roto o Waiari Te Puke, haere tonu i te Wawa o aiara ko hono i Oturu- turu awa, haere tonu i Oturuturu awa ka hono ki Mangatoi awa, kei Waitakahi, ka peke ki uta, haere tonu uta ki Otanewainuku (teihana ruri 15), ka rere whaka te Hauraro te rohe potae o Te Kawanatanga Otara (teihana ruri Nama 1), rere tonu ki runga i te rohe potae, ka tae ki Waitakei (teihana ruri Nama 16), haere tonu i te akau, a, te timatanga. Ko te takotoranga o te mapi—Ka kitea te mapi o tenei whenua ki te Tari o te Kairuri a te Kawanatanga i Tauranga.