Volume 0, No. 40
18850515

page 2  (12 pages)
to previous section1
3to next section


View the commentary of this paper

 

Kawanatanga o Ingarangi ki tenei hanga ki te whawhai i kore ai e puta te kii kia tutua nga kararehe kai-tangata a rino ma a mataa ma me era atu o nga tini taonga-whawhai. Mehemea ka haere tonu mai a Ruhia irunga i te huarahi o te korerongo, ka mutu ano te manawanui o to tatou iwi, penei katahi ka kino te ao katoa, ka oho a ia iwi, a ia iwi i nga raru e haere mai ana irunga i tenei hanga i te whawai. E mohiotia ana ko te ringa o Ingarangi kei te kawe haere i te mohiotanga me te matauranga ki ia wahi, ki ia wahi o te ao katoa, kia mutu ai nga pakanga i nga whenua kia miri haere ai te rongo-pai me te noho tika ki nga tangata katoa. E noho awangawanga ana tatou i ia ra, i ia ra kei ahea ranei puta ai nga kupu kia whawhai kia hohou-rongo ranei. Kahore ano kia mutu noa to tatou whakahau i nga tangata katoa kia noho mataara ki tenei iwi nui ki te Ruhiana e hiahia nei mana te ao katoa. Kei te hanga pa nga Kawanatanga o ia motu, o ia motu hei karo i nga tao a te hoa riri. Ko etahi o nga kaipuke a Ruhia kua kitea i te keokeonga whakarunga o Awherika, ko te take i tae ai aua kaipuke ki reira, e rapu ana pea i nga kaainga whiwhi-waro, mehemea hoki ki te kahore he wero mo aua kaipuke e kore e ahei te rere haere i nga moana. Na konei ka tiakina o tatou awa me nga maina-waro i nga moutere katoa o te Kuini kei whiwhi aua kaipuke o Ruhia. Kei te tiakina nga wahapu o to tatou motu e nga poti-tima-toapiro he mea whakatotohu ki ia waahi ki ia waahi o nga wahapu e rere mai ai nga kaipuke o te hoa-riri, a ma te uira e tahu ka tukua atu i runga i te waea e hono atu ana ki aua toapiro, ano ki te huaki aua tima-whakatotohu ka pena me te ru whenua ka ara katoa nga mea e paatata ana, ahakoa he toka he manuao ranei ka kopenupenu katoa.

 

Inia.

 

HE tini nga whenua o tawahi ehara itemea ko nga mate turoro anake kei te whakangaro i te wairua o te tangata ki te po. Otira mehemea ki te tae ki tera whenua-nui ki Inia e kite ano e rongo ano he mano-tini nga tangata e mate ana e pau ana i nga kararehe kaitangata o te koraha. I te tau 1882 e tae ana ki te rua tekau ma rua mano e iwa rau tangata e mate ana i nga kararehe o taua whenua. A i te tau 1883 e tae ana ki te rua tekau ma rua mano kotahi rau tangata i mate. E tae ana ki te rua tekau mano tangata na nga neke i kai, a nuku atu i te iwa rau e pau ana i nga taika, a e tae ana ki te rima rau e pau ana i nga wuruhi me nga repara. Ko nga kau e pau ana i ana kararehe e tae ana ki te wha tekau ma waru mano.

 

Kanata.

 

E AI nga rongo korero e ahu mai ana i Kanata (Canada), i Amerika, kei te ohooho tonu te ngakau o nga iwi o tera whenua mo te pakanga kua ara nei i nga iwi Iniana-haawhe-kaaihe. E tae ana o tana iwi ki te rua mano tangata kua mau ki te pu, kua karanga kia ara te kanae o te pakanga ki runga. Ko te take o taua whawhai he arai i o ratou whenua i o nga haawhe-kaaihe kei tangohia e nga hekepakeha e haere atu ana ki reira. A kua tukua e te Kawanatanga o Kanata nga hoia ki te pehipehi i taua raruraru.

 

Whatiwhatihoe.

 

IROTO i nga ra o Maehe nei ka tu te hui a Tawhiao ki Whatiwhatihoe, he mea karanga nga iwi katoa o te motu nei kia hui mai, a i nuku atu i te toru mano tangata i tae ki taua hui. Ko nga korero o taua hui he whakaatu i nga tikanga o te haere a Tawhiao ki Ingarangi, he kara nga kia whakakotahitia nga iwi Maori katoa, ma runga i taua whakakotahitanga ka kitea ano tera e nui ake te iwi Maori. Tetahi o nga putake o taua hui he karanga ano kia tuatorutia te hoe i te moana o kiwa kia haere ano ki te kawe i nga mamae ki te Kawanatanga o Ingarangi, ma tenei haerenga pea ka hoki tika mai ai. Otira kei te paunga o nga ra o tenei marama ka karangatia e Ngapuhi te hui ki Waitangi a kei reira ka whakatakoto i nga tikanga mo runga i taua haere ka karangatia nei kia hoea te waka, a tera pea e riro ko Hirini Taiwhanga, hei kaihautu mo runga i taua waka.

 

He Kupu Tuku Mai.

 

Ki a TE KORIMAKO.

 

E HOA, - Tena koe ! Whakarongo e nga maunga. Kia whaitaringa mai e nga iwi ! Kia rongo ano nga wharua me nga raorao. Ka puare toku ngakau, ka puaki toku mangai, - e nga iwi, e nga hapu, e nga reo e noho nei i Aotearoa. Whakarongo mai, ata whiriwhiria hoki te tikanga o enei korero me enei tikanga e rongo nei tatou. Ko Ngapuhi te iwi maha ana tikanga me ana mahi ko etahi kei te whakaara i te ture ko etahi kei te whakaara i te karakia pono ki te Atua ko etahi kei te whakaara i nga Poropiti. Koia ano ! e kore e heke tona whakatauki, "Ngapuhi kowhao rau." He patai nohea tenei Poropiti e rongo nei tatou ? No Hokianga he tamahine na Pangari, ko Maraea Pangari tona ingoa he rangatira ano tana wahine. I oho katoa te iti te rahi ki te whakanui i taua Poropiti-wahine. Haere ana tenei rangatira, tenei rangatira o te taenga ki Waihou, Hokianga, me etahi atu wahi kei te hoko i o ratou hoiho, kau. hipi, me era atu taonga. Kua kiia hoki kua tata te taenga mai o te Karaiti, oho ana te mauri o te tangata whakaaro-nui. He aha te mutunga iho? paunoa