Volume 1, No. 12
18571210

page 2  (4 pages)
to previous section1
3to next section


View the commentary of this paper

 
2 TE KARERE O PONEKE. Ko te kai rapu, ko ia te kite. TAETE, 10 o TIHEMA, 1857. TE MONI. KOTAHI te mea e matea nuitia ana e te ngakau o te tangata, he moni Ka tika ra, no te mea kei a ia te mana e whiwhi ai te tangata ki nga taonga katoa o te ao nei. Otira ko te putake hoki ia mo to tini o nga mahinga he a te tangata—te tahae, te kohuru, te whawhai, te aha, te aha. Ki ta te ao nei whakaaro ko te tohu ano ia o te rangatira; ko te tangata kua whiwhi nui ka meinga he rangatira, ko te tangata e rawakore aua ka meinga he tutua. He mea tika ano kia whaia tenei mea e te tangata, otira kia tupato kei pau rawa atu te whakaaro i tenei mea, i te moni. Ma te whiwhinga ki te noni ka whiwhi ano ki nga oranga mo te tangata; ma te kore moni ka rawakore te tangata—ka tu kau te tinana, ka hemo i te hia kai, ka ahua mokai. Ko te iwi rawakore, he maori; tena ko te pakeha, e riro ana i a ia nga mea katoa—na te nuinga hoki o ona moni. Ho tokomaha nga pakeha rawakore kua tae mai ki tenei taone ki Poneke, kua roa te noho—inaianei kua whi. whi nui ki te moni. Ko era maori, i rokohina mai e ratou, kei roto i te rawakoretanga e noho ana, e pera tona ana to ratou ahua inaianei. Na te aha ranei, e hoa ma? He ringa ano to te maori, he mahunga ano hoki tona. E rite ana te ahua o taua pakeha rawakore ki tetahi maori kahore ano i whiwhi noa ki tetahi taonga mona; ka mahi te pakeha i ona mahi, ka mahi hoki te maori i ona: ka roa—ko te pakeha kua whiwhi ki te rau pauna, ki te mano pauna—ko te taonga o to maori e tuturu tonu ana ki to paraikete, ki te pu, me etahi atu taonga iti nei; ko nga moni o tona peke e rima pea hereni, he pauna kotahi ranei! Ko ta matou patai ano—Na te aha, e hoa ma? Ka karanga mai pea tetahi, Ko te mo- hiotanga katoa kua riro i tenei iwi, i te pakeha. Ae, e tika ana; otira he huki ki te Kaitaka a te maori i te wahi kahore ano ia i kite i te kiritea. E oti ranei e ia tera mahi mei kahore tona mohiotanga? Ko te mea i nui haere ai te moni ki te pakeha, na tona kaha ki te tiaki i nga moni e puta mai ana i roto i tana mahi. Ka tiaki tonu ia i nga kapa, i nga hereni, i nga pauna, a ekore e roa kua rite te rau pauna. Ka tahi ka hokohoko taonga ia hei whakanui i ona moni. Tukua kia roa, kua tino whai rawa. Tena, e hoa roa, tairo. He huarahi ano tenei e whiwhi ai te tangata maori ki nga taonga nui o te pakeha. He tangata tenei ka whakato i ona taewa; muri iho ko te hauhakenga; muri iho ano ko te hokonga: ka riro mai he moni—e iti ana pea, he aha koa, ka tiaki—ma te mahanga o nga itinga ka rite te nuinga. Ekore ia e tuku kuare atu i enei moni ki nga mea e hokona ana e te pakeha, engari ka tika tonu atu ki te Whare Tiaki Moni ka whakatakoto i ona moni. Ka whiwhi ano, ka kawe tonu atu ki reira waiho ai. Penei tonu te mahi, akuanei kua nui haere nga moni; ka i riro ano etahi hei utu kakahu, hei utu kai—hei oranga mo te tinana. Kia nui ano ona moni ka tahi ka tangohia mai ka hokona ki te kau, ki te hipi ranei, ka whiua atu ki tona kainga, ka tiakina e ia ratou ko ona hoa. Ka whanau ona kararehe, ka nui haere —ko etahi ka hokona, ko etahi ka waiho hei whakatupuranga. Ko nga moni e puta aua i roto i nga kararehe ka peratia ano me nga moni o te tima- tanga, ka waiho ki te Whare Tiaki Moni takoto ai. Ki te mahara koutou ki tenei whaka- aro ka whakapuakina nei, ki te tango ki tenei koutou ritenga hei ritenga mo koutou, ka tahi koutou ka whiwhi nui ki tenei taonga, ki te moni. Takapuahia, Noema 27, 1857. Ki nga kai whakarite ture e noho ana ki Poneke. Whakarongo mai, e i nga iwi o Ingarangi e noho ana i tenei i, motu, ki toku whakaaro kia kawea atu ki te Karere Maori i Poneke hei ma- takitaki ma tatou. He aha koa, e pai ana, ko nga ritenga tawhito kua pakaru. Ki toku whakaaro he aha teka o nga tupuna, engari te whaka- aroaro ki te pakeha hei matua mo tatou. Ko te Ture te upoko o nga mahi, Whakamarmatia mai kia mo- hio matou ki nga ritenga pai, ko te- whea ranei, ko te whea ranei; engari whakamaramatia, no te mea he tama- riki matou. E te ture whakatirohia nga matapo, whiua nga tamariki kia rongo ki o rato u papa, kia noho tahi ki te ritenga atawhai,—kia mohio ai a Kawana Paraone kua ripeneta matou, kei reira ka puta mai ona aroha. E hoa ma, me hoatu i taku reia ki roto ki te Karere o Poneke hei matakitaki ma nga iwi, kia kite i uku whakaaro. Heoiano: Na to koutou hoa aroha, NA MIHAKA TE MAURARA. Waikanae, Tihema 4, 1857. Ki te Kai Tuki o te Karere o Poneke. Mau e hoatu enei tuhi kia taia, kia rongo ai te nuinga i nga mahi a tera iwi a Ngatiporou i roto i tenei tau. Heoti. Naku i hoatu enei tuhi kia taia, NA RIWAI TE AHU. Te Kawakawa, Oketopa 3, 1857 Ki a Riwai Te Ahu. E hoa, tena koe korua ko mata. Tenei maua ko to hoa aroha ko Rota te noho nei i tenei kainga te mahi nei hoki i e nei mahi, ko nga mahi katoa o tenei kainga kei a Ruia anake, kaore hoki ona tuara. Ko te Peka, kua riro ki Akarana, koia anake tenei, he nei taua mahi i te ao i te po. E hoa he nui te tangata o tenei iwi; te pai hoki o ratou, te pai—he rongo ki te kupu, he iwi tohe ki nga Karaipiture, ki nga tini mea pai katoa. E hoa, kua takoto I ta ratou tikanga whangai minita. Kei I te whangai ranei tou iwi i akoe, kaore ranei? Tenei a rota kei te tatari, kei i te whiriwhiri i etahi tangata hei kai whakaako, hei monita. Kua takoto te tikanga kei nga Mane ka haere mai nga monita ki te kura, kei te Ra Horoi ka hoki ki o ratou pa. Ka nui te pai u tenei tikanga ko te mamao a nga pa o ana tangata 20 maero, 30 maero, 10 maero, te mamao: kanui te kaha o tenei iwi ki te mahi. E hoa, ki au he tauira pai tenei mo tatou, ara mo to tatou nei iwi nga mahi pai a Nga- tiporou. Tenei maua te matakitaki nei ki te nui o a ratou mahi whangai ai.