Pukapuka 4, Nama 17
19020215

whārangi 2  (6 ngā whārangi)
titiro ki te whārangi o mua1
3titiro ki te whārangi o muri


Tirohia ngā kupu whakataki o tēnei niupepa

 
[NAMA 17. O TE TAU 4.] . TE PUKE KI HIKURANGI, PEPUERE HATAREI 15th 1901. : [Wharangi No. 2]

kua pa, he nui: heoi he kupu ake mo nga mate kua pa, kei te Paremata anake he ro- ngoa, ki te kite te Paremata he tika te mate, ka taea o ia te rongoa. He tako tika katoa enei hei titiro ma taua raa nga lwi Maori o te mota nei. Na konei ahau ka kii ano; he pai ku to whakamutu i te hanga wira,me te taumau tamariki hei whangai. Ka hoki ake ano taku kupu, mehemea e kaha ana te hia- hia kia whakawhiwhia tetahi whanaunga, etahi ranei, tetahi tauiwi ranei, aua atu nga whanaunga toto tata ; te whakawhiwhi tahi ranei i tau e mea ai, me o tamariki, me o whanaunga tata, ko te huarahi pai ke. ko to whaka-ture he huarahi ngawari, hei whakatu- tuki i nga hiahia pera. Tetahi huarahi anga- nui, kia kore ai e waihotia nga taonga o te ' tupapaku, hoi taonga tautohe ma nga wha- naunga me te whangai : kaua e waiho ma te wira e whakatutuki, notemea he taonga ma- hi ngaro tera i to lwi, i nga whanaunga, i nga tamariki. 1 penei rawa ai te inaha o nga kupu mo runga i nga take nei, he maha rawa no nga Pitihana e takoto mai ana i te Paremata i nga tau nei. No konei ka maha- ra ake ahau, me tuku te take nei ma te "Puke" e whakaari ki te ao kia tirotirohia. Kaati ako mo te wira. ka huri : ka parerua- tia nga take e rua nei i naianei, te take wha- ngai me te take wira. —ETAHI ARONGA TIROTIRO— Tera pea e tupono nga tamariki e meatia ana hei whangai, he tamariki tino ora, ora, ranei i ona ako whenua, ora tu mai ranei i mua o te kanohi, i te moa ranei he tamaiti ia na nga matua whai oranga, whenna, tao- nga ; otira ko te matua whangai kaore i rite te ora, whai whenua, taonga, ki te ora o nga matua ake o tana tamaiti whangai. Me ki he tamariki ake ano a te matua whangai me ki he tangata ora. tino ora te inatua wha- ngai, a, he tamariki ake ana. Me ki kaore he tamariki ake a te matua whangai, engari he whanaunga tata ona. 1 raro i te take nei ka mate nga tamariki ake. nga whanaunga taia hoki i te tamaiti whangai. Mehemea he tangata tino ora te matua whangai, ka riwha nui te oranga o nga, tamariki ake. o nga whanaunga tata ranei. Mehemea he tangata iti te ora, ara ahua ora te matua whangai, he iti rawa te oranga e takoto mai ki nga tamariki ake, ki nga whanaunga tata ranei, a kowai ka mohio ki te takanga rawa- tanga pea ia o nga tamariki ake, o nga. wha- naunga tata ranei ki waho i nga taonga (whenua) o te tupapaku. Tetahi, i runga i te takotoranga o tenei tikanga, hei huarahi whakatau take rua Te Kooti Whenua Maori ki te whenua, Kua takoto he huarahi e haere rawa atu ai te whenua o te hunga tino tika, ki roto ki nga ringa o etahi tangata kaore nei pea he tatanga ki te tupapaku. Ka ma- te te matua whangai, kua whiti te whangai hei riiwhi, ki te katoa, ki tetahi waahi ranei o nga oranga o te tupapaku. Me ki ka ma- te hoki te tamaiti whangai i muri o taua tu- unga hei riiwhi ki nga whenua o te matua whangai. Kua kore he huarahi atu mo nga tamariki ake, mo nga whanaunga tata ranei ki nga whenua o to ratau matua ake, o to ratau whanaunga ranei, heoi ano te huarahi mehemea ko ratau ake nga whanaunga tata ki te tamaiti whangai kua mate ra, katahi ano ka hoki mai nga whenua ki roto ano ki te ropu tika takoto ai. Mehemea ehara nga tamariki, me nga whanaunga tata i nga wha- naunga tata ki te tupapaku (tamaiti wha- ngai) ka whiti nga whenua ki nga whanau- nga tata o te tupapaku, ahakoa no waho noa atu te huarahi i tata ai ki te tupapaku. I raro i enei aronga, e tika ana kia kiia, a, kia meatia a muri nei he tikanga e hoki ai ano nga whenua kua riro pera, a, e riro pera ana i nga tamariki whangai, kia hoki ano ki nga tamariki ake, ki nga whanaunga tata ranei o te tupapaku tuatahi (ara o te matua wha- ngai). Mehemea kaore taua whangai i whai uri, ki te tae ranei ki te wa e ngaro ai ona uri ; me hoki te whenua ki nga uri tata o te tu- papaku tuatahi (te putake mai o te whenua) i whiwhi ai te tamaiti whangai (te tupapaku tuarua). Ko tetahi o nga huarahi ngoikore o te take nei, ara, i ngoikore ai, notemea ka- ore te whenua i whiti i runga i tenei o nga tikanga a te Maori ; otira kua whakataua nei e te Kooti kia whiti te whenna i runga i taua take ; ko tenei,—"I raro i nga ritenga o te rarangi 46 o Te Ture Kooti Whenua Maori, 1894, ka ahei te Kooti, mehemea ka mohio ia i runga i tana ui ainga, kua wiraa nga whenua o te tupapaku ki tetahi tangata